ABD başkanlık seçimleri: Trump hüküm giyerse ne olacak?

ABD’de 5 Kasım’da yapılacak başkanlık seçimlerinde Cumhuriyetçilerin Başkan adayı Donald Trump, Pazartesi günü bir sefer daha hakim karşısına çıkıyor. Eski Başkan Trump, 2016 yılında, başkan seçilmeden kısa süre önce avukatı aracılığıyla porno yıldızı Stormy Daniels‘a 130 bin dolar sus hissesi ödemekle suçlanıyor. Daniels ile cinsel ilgi yaşadığını yalanlayan ama para ödemesini inkar etmeyen Trump, davayı Başkanlık seçimlerinde önünü kesmek için Demokratlar’ın tezgahladığı bir “siyasi cadı avı” diye nitelendiriyor.

15 Nisan’da başlayacak yargı sürecinde, ABD tarihinde ilk defa bir eski başkan ceza davasında yargılanıyor olacak. Trump’ın karşı karşıya olduğu üç ceza davası daha var. Biri 2020’de Georgia eyaletinde seçim yenilgisini bilakis çevirme teşebbüsü, biri 2020’de “bilerek seçimlere hile karıştırıldığı palavrasını yaymak”, biri de seçimleri kaybedip 2021’de Beyaz Saray’dan ayrılırken hükümete ait birtakım hassas zımnî evrakları yanına almak suçlamalarına dayanıyor.

Trump karar giyerse seçimlere katılabilecek mi?

Evet. Bu davalar nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın yasal olarak Trump’ın Başkanlık seçimlerine katılmasının önünde bir pürüz bulunmuyor. Amerikan Anayasası’nda başkanlık için yalnızca üç şart bulunuyor: 35 yaşını doldurmuş olmak, ABD’de doğmuş ve en az 14 yıl yaşamış olmak.

Indianapolis Üniversitesinden siyasi bilimler profesörü Laura Merrifield, bir başkan adayının karar giymiş olması yahut hakkında açılmış bir dava bulunması durumunda seçimlere katılmasıyla ilgili çeşitli tezler bulunduğunu belirtiyor ve ekliyor: “Ancak bunlar ahlâk, takdir ve tercihlerle ilgili bir durum. Yasalar yahut metotların getirdiği maniler değil” diyor.

Trump’ın seçilme yeterliliği Anayasa değişikliğiyle iptal edilebilir mi?

Amerikan Anayasası’nın 14’üncü Ek’inin 3’üncü kısmında, Anayasa üzerine ant içtikten sonra “ayaklanma yahut isyana karışan” bireylerin ABD’de sivil yahut askerî hiçbir makamda bulunamayacağı belirtiliyor.

Trump’ın seçilme yeterliliğinin iptal edilmesi için çalışan aktivistler, 6 Ocak 2021’de ABD Kongresine yapılan baskından Trump’ın “seçimlere hile karıştırıldığı” telaffuzunu sorumlu tutarak Trump’ın sağcı kitleyi kışkırttığını savunuyor.

Ancak çeşitli eyaletlerde Trump’ın seçilme yeterliliğinin iptali için yapılan teşebbüsler Yüksek Mahkeme’den döndü. Yüksek Mahkeme, eyaletlerin bu hususta karar almaya yetkili olmadığına, buna benzer bir kararı yalnızca Kongre’nin verebileceğine hükmetti.

Kongre’de ise kılpayı bir güç istikrarı mevcut. Temsilciler Meclisinde çoğunluk Cumhuriyetçilerin elinde. Senatoda ise Demokratlar yalnızca bir sandalye farkla çoğunluğu elinde bulunduruyor.

Peki Trump oy kullanabilir mi?

Trump’ın seçilme yeterliliği önünde mahzur görülmezken seçme hakkının elinden alınması teorik olarak mümkün. Trump’ın seçmen kaydının bulunduğu Florida’da karar giymiş hatalılar vatandaşlık haklarından yoksun edilebiliyor. Seçme haklarını fakat cezalarını tamamen çektikten, tüm para cezaları ve masrafları ödedikten sonra geri kazanabiliyorlar.

Trump’ın karar giymesi durumunda Kasım ayına kadar cezasını tamamlaması mümkün görünmediğinden Başkan adayı olarak seçimlere katılsa da oy kullanması mümkün olmayacak.

Trump mahpusa girerse ne olacak?

Bu sorunun karşılığını kimse bilmiyor. Kalifornia Üniversitesinden anayasa hukuku uzmanı Erwin Chemerinsky, bu türlü bir olaya şimdiye kadar hiç şahit olunmadığını ve konuşulanların yalnızca tahminlere dayanabileceğini belirtiyor. Hukuken mahpusa girmesi durumunda Trump’ın seçimlere Başkan adayı olarak katılması demir parmaklıklar gerisinden olsa da hala mümkün.

New York Times’dan gazeteci Maggie Astor, Trump’ın “Başkan olarak Anayasa’dan kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmesine mani olduğu için mahpustan salıverilmek için başvurabileceğini” belirtiyor.

Ancak ABD tarihinde bu türlü bir durumla şimdiye kadar karşılaşılmadığı için kimse bu soruya net bir karşılık veremiyor.

Trump seçilirse kendini affedebilir mi?

Trump 5 Kasım seçimlerinde Başkan seçilirse hapis cezasını para cezasına çevirerek hafifletebilir, hatta kendisini affedebilir. Lakin kendi için af çıkarması Başkanlık yetkilerini aşırı bir şekilde kullanması manasına geleceği için mevzu büyük ihtimalle Yüksek Mahkeme’ye taşınacaktır. Yüksek Mahkeme’de ise Cumhuriyetçi yargıçlar 3 Demokrat’a karşı 6 bireyle çoğunluğu oluşturuyor. Alternatif olarak Başkan Joe Biden’ın görevden ayrılmadan önce, halkın seçtiği halefini affetmesi de söylediği söz edilen olabilir.

Ancak af konusundaki bu olasılıklar Trump’a karşı açılan federal davalar için geçerli. New York’ta Pazartesi günü başlayacak sus hissesi davası yahut Georgia eyaletinde seçim sonuçlarını değiştirme teşebbüsü suçlaması gibi eyaletlerin açtığı davalarda Başkan’ın af yetkisi bulunmuyor.