ABD ekonomisinde ‘borç limiti’ gerilimi

Borç limiti yeniden yürürlüğe girdi

ABD’de Demokratlar ile Cumhuriyetçiler arasında çekişmeli geçen müzakerelerin akabinde 2023’te yürürlüğe giren borç limitinin askıya alınmasını öngören düzenlemede belirtilen süre doldu. Böylelikle borç limiti, 1 Ocak itibarıyla yeniden yürürlüğe girdi.

Beyaz Saray’daki sorumluluğunu 20 Ocak’ta devralacak ABD’nin seçilmiş başkanı Donald Trump, 2025’e borç limiti kaygısını ortadan kaldırarak başlamak istese de bu teşebbüsünde başarılı olamadı.

Borç limitinin kendi gündemini etkilemesine izin vermek istemeyen Trump’ın ABD Kongresinde geçen ay kabul edilen süreksiz bütçe tasarısına borç limitine ilişkin bir düzenlemeyi de ekleme talebi gerçekleşmedi. Cumhuriyetçiler ve Demokratlar, hükümete mart ayına kadar finansman sağlayarak kapanmasını önleyen süreksiz bütçe üzerinde lakin anlaşabildi.

Yellen, ABD Kongresini harekete geçmeye çağırdı

ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, geçen hafta borç limitine ilişkin Kongreye ikaz niteliğinde bir mektup gönderdi.

ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson’a yönelik kaleme alınan mektupta Yellen, ülkenin tam güven ve prestijinin korunması için borç limiti konusunda Kongreyi harekete geçmeye çağırdı.

Yellen, 2 Ocak’ta yeni borç limitinin bir evvelki günün sonunda yasal limite tabi ödenmemiş borç miktarı olarak belirleneceğini belirtti.

Yeni limite Ocak ayı ortasında ulaşılması bekleniyor

Ödenmemiş borç meblağında yaklaşık 54 milyar dolarlık düşüş beklendiğini ifade eden Yellen, bunun büyük ölçüde Medicare ödemeleriyle bağlı bir federal güven fonu tarafından tutulan muhakkak menkul değerlerin planlanan ödemesinden kaynaklanacağını kaydetti.

Yellen, bu nedenle borcun süreksiz olarak azalmasıyla Hazine’nin 2 Ocak itibarıyla olağanüstü tedbirler almaya başlamasına gerek kalmasının beklenmediğini ifade ederek, “Hazine, şimdi yeni limite 14-23 Ocak tarihlerinde ulaşılacağını öngörüyor ve bu tarihte Hazinenin olağanüstü tedbirler almaya başlaması gerekecektir” tabirini kullandı.

Trump, borç limitinin kendi ehemmiyetine kalmasından rahatsız

ABD’nin seçilmiş başkanı Trump, hafta sonu Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, borç limiti konusunda eski Temsilciler Meclisi Başkanı Kevin McCarthy’ye yüklendi.

“İyi bir adam ve arkadaşı” olarak nitelendirdiği McCarthy’yi 2023’te borç tavanının 1 Ocak 2025’e kadar askıya alınması yönünde oy kullandıkları için eleştiren Trump, bunun “yıllardır alınan en aptalca siyasi kararlardan biri” olarak tarihe geçeceğini ifade etti.

Trump, borç limitine ilişkin, “Bu, Biden’ın meselesiydi, bizim değil. Şu Anda bizim sıkıntımız haline geliyor” değerlendirmesinde bulundu.

En son 2023’te borç limiti kriziyle karşı karşıya kalınmıştı

ABD’de federal hükümetin 2023’ün başlarında 31,4 trilyon dolarlık borç hududuna ulaşması, borç limiti krizine neden olmuştu.

ABD Hazine Bakanlığı, ülkenin temerrüde düşmesini önlemek için o devirde birtakım olağanüstü tedbirleri devreye sokmuştu. Bu kapsamda Kamu Hizmeti Emekli ve Engelliler Fonu ile Posta Hizmeti Emekli Sağlık Yardımları Fonu’na yönelik yeni yatırımlar, bir müddetliğine askıya alınmıştı. Ayrıyeten, Federal Çalışan Emeklilik Sistemi’nin bir kesimi olan Tasarruf Fonu’nun Devlet Menkul Değer Yatırım Fonu’na tam olarak yatırım yapılamamıştı.

Cumhuriyetçiler ile Demokratlar arasında aylarca süren çekişmeli müzakerelerin akabinde Kongre, Haziran 2023’te birtakım harcamaları sonlandıran ve borç limitini 1 Ocak 2025’e kadar askıya alan maddeyi geçirmişti.

Borç limiti nedir?

ABD’de ilk defa 1917’de uygulanmaya başlanan “borç tavanı” olarak da isimlendirilen borç limiti, “ABD hükümetinin borçlarını ödemek için ödünç alabileceği para ölçüsünün üst sınırı” manasına geliyor.

Kongre, her yıl altyapıya yapılan hükümet harcamalarını, sosyal güvenlik aynıi programları ve federal çalışanlar için mşları içeren bütçeyi onaylıyor. Tüm bu harcamalar için vatandaşlarından vergi de alan hükümet, yıllardır elde ettiği gelirden daha fazlasını harcıyor ve federal bütçe açığını artırıyor.

Hükümetin, Kongrenin halihazırda onayladığı ödemelere devam edebilmesi için borç para alması gerekiyor. Borç limiti ise ABD hükümetinin “faturalarını” ödemek için alabileceği borcu sonlandırıyor.

ABD Kongresinin maddeyle belirlediği limite ulaşılıncaya kadar ABD Hazinesi, borçlanma yetkisine sahip bulunuyor.

Borç limitine ulaşılırsa ne olur?

Borç limitine ulaşılması halinde federal hükümet borç ölçüsünü artıramıyor. Bu nedenle yalnızca elindeki nakdi ve gelen gelirleri harcayabiliyor. Limitin artırılması için Kongreden yasa geçirilerek izin alınması gerekiyor.

Kongre, borç limitiyle ilgili bir kararla karşı karşıya kaldığında borç limitini artırmayı ya da makul bir süre için askıya almayı seçebiliyor.

ABD Hazinesi ise bu süreçte hükümetin mali yükümlülüklerini yerine getirmesine devam edebilmesi maksadıyla birtakım olağanüstü tedbirler alabiliyor. Bu tedbirler, çeşitli devlet hesaplarına ihraç edilen ABD Hazine tahvillerinin ölçüsünü süreksiz olarak azaltan muhasebe tekniklerini içeriyor.

Bu kapsamda emeklilik fonları fonlara yeni yatırımlar askıya alınabiliyor ya da menkul değerlerin sahibine vadesinden önce geri ödeme yapılıyor.

Olağanüstü tedbirler, hükümete yalnızca zaman kazandırıyor lakin borç limitine ulaşmayı engelleyecek kadar büyük uygulamaları içermiyor. Kongre, borç limitini yükseltmedikçe bu olağanüstü tedbirler, sınırlı bir süre için kâfi nakit sağlıyor.

Borç limitinin artırılmaması ve olağanüstü tedbirler olarak bilinen bir dizi nakit tasarruf aracının tükenmesi halinde ABD Hazinesi, yeni borçlanma yapamayacağı için harcamalarını gerçekleştirememe derdi yaşıyor.

Tüm yükümlülüklerini yerine getiremeyen Hazine, hangi ödemeleri yapacağını seçmek zorunda kalıyor. ABD’nin borçlarının geri ödemesi de probleme girerken ülkenin mali yükümlülüklerini yerine getirememesi durumda temerrüde düşmesi söylediği söz edilen oluyor.

Borç limitini artırmak daha fazla harcamaya izin verir mi?

Borç limitinin artırılması, hükümete harcamaları Kongrenin onayladığı düzeyin üzerine çıkarma yetkisi vermiyor.

Bu durum, yalnızca hükümetin vatandaşlara ve tahvil sahiplerine karşı mevcut yükümlülüklerini yerine getirmesine izin veriyor.

ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre, Kongrenin 1960’tan bu yana borç limitini artırmak, süreksiz olarak askıya almak yahut tarifini revize etmek için 78 sefer harekete geçtiği kayıtlarda yer alıyor. Bunun 49’unun Cumhuriyetçi, 29’unun ise Demokrat liderler döneminde uygulandığı görülüyor.

Borç limitini artırmak neden tartışma konusu?

Borç limitinin, teknik olarak hükümet harcamalarının düzeyiyle ilgili olmamasına karşın federal bütçenin büyüklüğüne ilişkin tartışmalarda kilit bir bahis haline geldiği görülüyor.

Açıkları azaltmak ya da bütçenin büyüklüğünü sınırlamak isteyen siyasetçiler, harcama hudutları ya da bütçe kısıtlamaları konusunda müzakere etmek için borç limitini kullanıyor.

Son yıllarda kimi siyasetçilerin, federal harcamaların artışını yavaşlatmaya çalışmak için borç limiti üzerindeki hesaplaşmasının arttığı belirtiliyor.

Borç limitine ulaşmanın ABD ekonomisi için sonuçları ne olur?

Analistler, borç limitinin aşılmasının ABD ekonomisine önemli zarar vereceği ikazında bulunuyor.

Borç limiti konusundaki belirsizlik bile yatırımcılar ve pay senetleri üzerinde baskı oluşturuyor.

Ülke tarihinde borç limiti konusunda son dakikaya kadar beklemenin ne kadar tehlikeli olabileceğini gösteren örnekler de bulunuyor.

Bunlardan biri olarak 2011’de eski ABD Başkanı Barack Obama ile Kongredeki Cumhuriyetçiler arasındaki harcama tartışmasının uzun vadeli bir çıkmaza yol açması gösteriliyor. O devirde Kongre, Hazinenin nakdinin biteceğini tahmin ettiği tarihten yalnızca iki gün önce limiti yükseltmek için bir muahedeye varmıştı. Bu durum, ABD piyasalarından 2008 finansal krizinden itibaren en dalgalı haftanın yaşanmasına neden olmuş ve kredi derecelendirme kuruluşu Standard & Poor’s’un ABD’nin kredi notunu ilk defa düşürmesine yol açmıştı.

Uzmanlar, ABD iktisadında mümkün bir temerrüdün ekonomiyi ve piyasaları altüst edebileceğini, tahvil faizlerinin ve borçlanma maliyetlerinin artmasına neden olabileceğini belirtiyor.

ABD’nin temerrüde düşmesi halinde durumun, yalnızca ülke için değil global ekonomi için de önemli yansımalarının olabileceğine işaret ediliyor.