AGİT Seçim Müşahede Heyeti Başkanı Petersen: Türkiye’nin bu seçimlere ne kadar zorlu bir şekilde hazırlandığının şuurundayız

Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Kurulu (AGİT) Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Bürosu’nun 14 Mayıs 2023 tarihinde yapılacak seçimler için görevlendirdiği Seçim Müşahede Heyeti’nin başkanı Büyükelçi Jan Petersen; bugün Ankara’da düzenlenen basın toplantısında, “Şubat ayında yaşanan zelzelede yaşanan can kayıpları ve altyapı kaybından ötürü duyduğumuz büyük acıyı paylaşmak istiyoruz. Bu şartlar altında, Türkiye’nin bu seçimlere ne kadar zorlu bir şekilde hazırlandığının şuurunda olduğumuzu ifade etmek istiyoruz” dedi. Ankara’ya dün geldiklerini, Dışişleri Bakanlığı ve Yüksek Seçim Kurulu’nu (YSK) ziyaret ettiklerini belirten Petersen, “Seçimin sonucuyla ilgili herhangi bir tasa duymadan burada bulunuyoruz. Biz yalnızca seçim süreciyle ilgileniyoruz. Burada ne bir kontrol yapmak için ne müdahale etmek için ne de herhangi bir şekilde destek yahut yardım etmek için bulunuyoruz” dedi.

AGİT Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Bürosu’nun 14 Mayıs 2023 tarihinde yapılacak Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerini izlemek üzere görevlendirdiği heyet, bugün Ankara Hilton Otel’de bir basın toplantısı düzenledi. Danimarka’dan Büyükelçi Jan Petersen’in başkanlık ettiği heyet 14 uzmanı kapsayan bir ana kümeden oluşuyor. Uluslararası uzmanlar ve 28 uzun dönem gözlemci, 7 Nisan 2023 tarihinden itibaren misyonlarına başlayacaklar. Ayrıyeten AGİT, seçimden birkaç gün önce 350 şahıstan oluşan kısa vadeli gözlemci talebinde bulunacak.

Hilton Otel’de düzenlenen toplantıya, Seçim Müşahede Heyeti Başkanı Büyükelçi Jan Petersen, Seçim Departmanı Başkanı Meaghan Fitzgerald ve Heyet Başkan Yardımcısı Marcel Nangy katıldı. Yetkililer tarafından seçimleri gözlemlemek için davet edildiklerini belirten Petersen, şöyle devam etti:

“Dün itibariyle misyonumuza başladık”

“Büromuz, bu çok önemli ve vakitte zorlayıcı olduğunu bildiğimiz seçimlerde vazifelerini yerine getirip müşahedesini yapmak için tam olarak kendisini adamış bir şekilde bulunmaktadır. Bu vesileyle, şubat ayında yaşanan zelzelede yaşanan can kayıpları ve altyapı kaybından ötürü duyduğumuz büyük acıyı da sizlerle paylaşmak istiyoruz. Bu şartlar altında, Türkiye’nin bu seçimlere ne kadar zorlu bir şekilde hazırlandığının şuurunda olduğumuzu ifade etmek istiyoruz.

Büromuz, 2002 yılından bu yana Türkiye’de 7 tane seçimle bağlantılı faaliyet yürütmüş olmakla birlikte, en son 2018’de düzenlenen erken Cumhurbaşkanlığı ve Meclis seçimlerinde sizlerle birlikte olduk. Dün itibariyle Ankara’da misyonumuza başlamış bulunmaktayız. Öncelikle Dışişleri Bakanlığı ile görüştük, vakitte da YSK ile de görüştük. Onları misyonumuzun kimlerden oluştuğu ve yapacağımız faaliyetlerle ilgili bilgilendirdik.

“Çekirdek takımımız, 13 AGİT ülkesinden gelen 14 uluslararası uzmandan oluşuyor”

Misyonumuzda çekirdek takımımız 14 uluslararası uzmandan oluşuyor. 13 farklı AGİT katılımcı ülkesinden gelmekteler. Seçim, siyaset, hukuk ve medya analistlerimiz bulunmakta. Bununla birlikte teknik ve lojistik uzmanlarımız da bizlerle birlikte. Çekirdek grubumuz seçim süreci boyunca Ankara’da, bizlerle birlikte olacaklar.

5 Nisan itibariyle 28 uzun dönem gözlemcimiz bizimle birlikte olacak. Geldiklerinde, çekirdek grubumuz tarafından bilgilendirildikten sonra Türkiye’nin 14 bölgesine sahada faaliyetleri gözlemlemek için yönlendirilecekler. 350 kısa dönem uzmanımız, oy verme gününde bizimle birlikte olacaklar. Sistematik bir biçimde oy verme, sayım, döküm ve birleştirme çalışmalarını gözlemleyecekler.

Seçim gözlemlerimizde, Ofisimizin hazırladığı müşahede metodolojisini kullanıyoruz. Bu metodoloji, 20 yılı aşkın deneyimin sonucunda 430’dan fazla seçim gözlemleyerek yahut 57 farklı üye devletle yaptığımız çalışmalar sonucunda şekillendirilmiş bir metodolojidir. Her zaman tarafsızlığımızı muhafaza ediyoruz. Bu müşahedelerimizi yaparken seçim öncesi, seçim günü ve seçim sonrasına bakıyoruz. İdeal olarak yapılan hazırlıklar da müşahedelere dahil oluyor. Seçmen kütüklerinin hazırlanması ve oy veren listelerinin hazırlığı ile ilgili çalışmalara bakıyoruz. Propaganda, seçim kampanyası faaliyetlerine bakıyoruz, bunların finansmanına bakıyoruz. Medyadaki çalışmaları gözlemliyoruz. Hukuk boyutunu ve daha sonra çıkacak şikâyet ve itirazlar ile ilgili süreçlerde neler yapıldığını kıymetlendiriyoruz.

Burada geçirdiğimiz süreçte, hem seçim yönetimleri ile toplantılar düzenliyoruz, seçim sürecine dahil olan kilit kurumlarla toplantılar düzenliyoruz. Siyasi partilerle görüşüyoruz, keza, sivil toplum kuruluşlarıyla görüşüyoruz. Medya temsilcileriyle görüşüyoruz.

“Daha önce yazdığımız raporlardaki tavsiyelerin ne kadarının uygulanıp uygulanmadığını da değerlendiriyoruz”

Misyonumuz kapsamında medya izleme misyonumuz bulunuyor. Siyasi kampanyaların medyada ne kadar yer aldığını nicel ve nitel olarak kıymetlendiriyoruz. Yakın vakitte müşahede yapmış olduğumuz bir ülkeye geri dönüyor olsak da çoğu zaman tarafsızlığımızı ve tutarlılığımızı muhafaza ediyoruz.

Değerlendirme sürecinde kullandığımız ve çok açık olan kriterimiz var. Öncelikle AGİT’in kendi belirlemiş olduğu standartlar. Bununla birlikte, demokratik seçimlerle ilgili olan diğer uluslararası standartlar ve Türkiye’deki mevcut mevzuattır. Türkiye için daha önce yazdığımız raporlardaki tavsiyelere de bakıyoruz. Bu tavsiyelerin ne kadarının uygulanıp uygulanmadığını da kıymetlendiriyoruz. Fakat ne bu ülkedeki bir evvelki seçim ile mevcut seçimi kıyaslıyoruz ne de bir öteki ülkedeki seçimi bu seçimle kıyaslıyoruz. 

Seçimin sonucuyla ilgili herhangi bir telaş duymadan burada bulunuyoruz. Biz yalnızca seçim süreciyle ilgileniyoruz. Burada ne bir kontrol yapmak için ne müdahale etmek için ne de herhangi bir şekilde destek yahut yardım etmek için bulunuyoruz. Yalnızca ve yalnızca müşahede yapmak için buradayız.

Seçim gününden 3 hafta önce yayınlayacağımız bir ara rapor olacak. O raporda, o ana kadarki bulgulara dayanarak gerçekler neyse onlar yansıtılacak.  Oy verme gününden sonraki gün bir basın toplantısı düzenleyeceğiz. Bu toplantı esnasında, ön bulgular ve sonuçlar diye isimlendirdiğimiz raporumuzu sizlerle paylaşıyor olacağız. En son raporumuz ise seçim sürecinin tamamlanmasından 2-3 ay sonra yayınlayacak. İçinde, ilgili yetkililere tavsiyeler içeren kısımlar bulunacak.”

“Tüm Türkiye’yi kapsayacak takımlarımızla müşahedelerimizi yapıyor olacağız”

Petersen, açıklamasının akabinde basın mensuplarının sorularını yanıtladı. Bir basın mensubunun zelzele bölgesine yönelik detaylı çalışmaların yapılıp yapılmayacağına ilişkin sorusunu, “14 takımımız Türkiye’nin tamamını kapsayacak şekilde konuşlandırılacaklar. Evet, durumdan endişelendiğimiz için orası da dahil olmak üzere tüm Türkiye’yi kapsayacak takımlarımızla müşahedelerimizi yapıyor olacağız” tabirleriyle yanıtladı.

Petersen seçim sürecinde ifade özgürlüğü ve basın özgürlüğü konusunda Seçim Müşahede Heyeti’nin telaşlarının olup olmadığına dair soruya ise şu karşılığı verdi:

“Medya bileşenimiz var. Medya bileşenimiz kapsamında medyada hangi partilerin, hangi kampanyasına, ne kadar ve nasıl yer veriliyor, bunu gözlemliyor olacağız. Ki bu, medya izlemesi faaliyetlerimiz, bizim mevzuya baktığımız yollardan yalnızca bir tanesi. Metodolojimiz tarafsız olmamızı ve hiçbir şekilde müdahale etmememiz gerektirdiği için ve bugün daha buraya yeni geldiğimizi düşünerek bu mevzuda ek bir yorumda bulunamıyoruz. Bununla ilgili görüşlerimizi seçimin sonraki günü bir araya gelip ön bulgularımızı paylaşırken sizinle paylaşabiliriz.” (ANKA)