AKP iktidarına istikamet veren aktör: MHP

Burcu Karakaş

Gerek bürokrasideki varlığı gerekse Cumhur İttifakı’nda siyaseti yönlendiren adımlarıyla kritik bir aktör olarak varlığını sürdüren MHP son haftalarda zor günler geçiriyor. Parti, eski İdeal Ocakları Başkanı Sinan Ateş cinayetiyle bağlantılı olarak tartışmaların odağında. MHP’liler ise partilerinin cinayetle ilişkilendirilmesine karşı çıkıyor, lakin cinayet sonrası partideki toplu istifalar soru işaretleri yaratıyor. Cinayetle irtibatlı olarak eski İdeal Ocakları yöneticisi Tolgahan Demirbaş’ın MHP Milletvekili Olcay Kılavuz’un konutundan gözaltına alındığının basına yansıması sonrası soruşturmanın MHP’ye daha ne kadar uzanacağı da yakından takip ediliyor.

Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), 9 Şubat’ta bu türlü bir cinayetle anıldığı devirde 54’üncü kuruluş yılını kutlayacak.

“Devlet-Ocak-Dergâh: 12 Eylül’den 1990’lara Ülkücü Hareket” ile “Devlet ve Kuzgun: 1990’lardan 2000’lere MHP” kitaplarını Tanıl Bora ile kaleme alan gazeteci Kemal Can, aslında Sinan Ateş cinayetiyle ortaya çıkan ilişkiler örgüsünün MHP için şaşırtan olmadığı görüşünde. Daha önce Abdullah Çatlı, Alaattin Çakıcı benzeri suç örgütü liderliğinden mahkûm olmuş bireylerin MHP tarafından “dava arkadaşı” olarak lanse edildiğini hatırlatan Kemal Can, partinin şu anda içinde bulunduğu durumu şöyle yorumluyor:

“İktidarla kurulan simbiyotik bağla birlikte cezasızlık sayesinde çeteleşmiş yapıların daha mert davrandığını gördük. Bu ilgiden duyulan alerjinin yeterlice tavan yaptığını, seçmeni ve bilhassa ülkücü takımları etkilediğini görüyoruz.”

Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İlker Aytürk de Ateş cinayetinden önce muhalif MHP’lilere yönelik taarruzların arttığını, bu hücumların cezasız bırakıldığını ve gelinen noktada işin boyutunun cinayete vardığını düşünüyor.

MHP, 2015 yılından beri iktidar partisi AKP ile ittifak içerisinde. Eski İdeal Ocakları Başkanı Sinan Ateş cinayeti de milliyetçi hareket içinde 2015’ten bu yana devam eden mücadelelerin bir sonucu olarak görülüyor.

MHP’nin iktidarla ilişkisi

İttifak sonrası çok önemli siyasi bir güç haline gelen partinin siyasetteki “idari” işlevine dikkat çeken Can, MHP’nin ideolojik misyonuna bağlı olarak fikri önceliklerini ve kırmızı çizgilerini iktidarda tutmak ve iktidarların bu fikir çerçevesinde davranmasını zorlamak bir fonksiyonu olduğunu belirtiyor:

“Büyük bir politik güç haline gelsin gelmesin, 80’li, 90’lı yıllardaki aynıi iktidar olmamasına karşın periyodun iktidarlarını belirleyen siyasi bir aktör oldu.”

Can’a göre, 2015’ten bu yana AKP iktidarının ideolojik yörüngesine veren politik aktör haline gelmesi de bu fonksiyona örnek teşkil ediyor. Kemal Can, MHP’nin gerçek siyasete karşı yeteneksizliğinden ve hatta “politika karşıtlığı”ndan bile bahsedilebileceği görüşünde. MHP’ye çok önemli siyasi pozisyon kazandıran durumu ise şöyle açıklıyor.

“Milliyetçilik denilen devlet yapısının en çok önemli çimentolarından, bir cins ‘joker siyasi kimlik’ kullanıma açık olan ideolojik çerçevenin marka ismini elinde tutuyor.”

“Düşmanıyla var olan, düşmansız kalmış bir parti”

Türk sağı üzerine çalışmaları ile bilinen Doç. Dr. İlker Aytürk de MHP’nin oyunun nispeten düşük olduğuna, ancak Kemal Can’ın da ifade ettiği tesirinin oy oranı ile doğru orantılı olmadığını söylüyor:

“Baktığınız zaman hep çok küçük oylar alır, ama buna karşılık oyunun çok üzerinde siyasi sistemde tesiri olan bir partidir.”

MHP 2002 seçimlerinde yüzde 8,36; 2007 seçimlerinde yüzde 14,27; 2011’de yüzde 13,01; 2015’te 16,29 oranında ve sene Kasım ayında yinelenen seçimlerde yüzde 11,9 oranında oy almıştı.

Aytürk’e göre, MHP “düşmanıyla var olan” bir parti. 60’lı ve 70’li yıllarda Türk solu olan “düşman” 80’li ve 90’lı yıllarda Kürt hareketine dönüştü:

“2000’li yıllardan itibaren biraz düşmansız kalmış bir MHP var karşımızda.”

Aytürk, partinin neden muhalefetle işbirliğini seçmeyip AKP’ye destek vererek Türkiye’yi adım adım “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi”ne götürmeyi seçtiğini ise anlamlandıramadığını söylüyor:

“MHP’liler ittifakı ‘mecburi bir şey’miş sunuyor, halbuki değildi. Bu bir seçimdi.”

MHP’de 1 Kasım 2015 seçim hezimetinin akabinde başlayan genel başkan ve yönetim değişikliği tartışmaları, parti içinde yol ayrımına neden olmuştu. Kasım 2015’te MHP’den milletvekili adayı gösterilmeyen Meral Akşener, yaklaşık yüzde 5 oranında oy kaybı yaşanması nedeniyle kurultay talebinde bulunarak genel başkan adayı oldu. 8 Eylül 2016’da MHP’den ihraç edilen Akşener, yeni parti çalışmalarına başladı. Böylelikle 25 Ekim 2017’de İYİ Parti siyaset sahnesinde yerini aldı.

Aytürk, MHP’nin parti içindeki muhalefete karşı AKP’den destek aldığını ama Cumhur İttifakı’na dahil olmasının yalnızca buna indirgenemeyeceğini savunuyor:

“MHP hükümete girerek iktidar olmak istemeyen, bürokraside güçlü olmayı tercih eden bir parti. AKP’den bu mevzuda yeşil ışık görmüş olmaları lazım.”

Erkek hâkim bir parti

Peki MHP seçmenini kimler oluşturuyor? MHP, erkek hükümran bir parti. KONDA Araştırma ve Danışmanlık Şirketi’nin yaptığı araştırmalara göre, her 10 MHP seçmeninden yaklaşık 7’si erkek. KONDA’dan araştırmacı Erman Bakırcı, “Bu oranı, diğer seçmen kümelerinde bu yoğunlukta görmüyoruz” diyor.

İYİ Parti’nin kurulmasıyla birlikte MHP’de 18-25 yaş arası seçmenlerin sayısı azalsa da MHP seçmenleri içerisindeki 18-32 yaş arası gençlerin oranı Türkiye ortalamasının üzerinde. Partide sayısı azalan seçmenlerden bir başkası ise bayanlar. Bakır şöyle devam ediyor:

“2022’de sahaya çıktığımızda her 100 kişinin 25 ila 28’i kendini ‘ev kadını’ olarak tanımlıyordu. Bu oran bugün MHP’lilerde yüzde 14. 2016’da ise yüzde 17 bandındaymış. Yani MHP seçmenleri içerisinde ev bayanlarının yükü azalmış.”

“MHP’li seçmen AKP ile ittifak olma halini özdeşleştirdi”

Peki MHP tabanı 2023 yılı prestiji ile en çok hangi sıkıntıları kaygı ediniyor?

“Güvenlik” ve “terör”, MHP’lilerin en çok önemsediği mevzular. KONDA’nın Mart 2021’de yaptığı bir araştırmada, “Türkiye’nin en çok önemli sorunu terör” diyenlerin ülke ortalaması yüzde 16 iken, bu oran MHP seçmeninde yüzde 36, AKP’lilerde yüzde 32 ve CHP’lilerde yüzde 5 oldu. Fakat Bakırcı’ya göre, sorulan soru iktidarla ilişkilendirilmiyorsa Türkiye ortalamasına uyumlu şekilde yanıt verme eğilimi var. Erman Bakırcı, hükümetle birincil derecede ilişkilendirilen her hususta ise AKP seçmenine hareket ettiğini dile getiriyor. Örneğin, hayat pahalılığı olduğu kabul edilse de “dış güçlerden dolayı” denebiliyor:

“‘Türkiye’deki en büyük sorun nedir?’ diye sorduğumuzda ‘işsizlik’ diyenlerin ülke ortalaması yüzde 41. Bu oran MHP’lilerde yüzde 36,5.mesela Türkiye’nin yüzde 13’ü ‘Yargı siyasallaşıyor’ derken bu oran MHP’lilerde 3.6′. MHP’li seçmen AKP ile ittifak olma halini özdeşleştirmeye başlamış durumda.”

“Yürüyecek yol bırakılmadı, o yol İYİ Parti oldu”

Geçmişte MHP’de siyaset yapmış, şu anda İYİ Parti’de olan ve ismini vermek istemeyen bir bayan siyasetçi eski partisinde erkek hükümran yapı içinde bayanların hayli mücadeleci davranmak durumunda kaldıklarını şöyle anlatıyor:

“Naifliğe yer yok. Başa baş dişe diş kendinizi var ediyorsunuz.”

Siyasetçi, yeni parti kurma dışında kendilerine öteki seçenek bırakılmadığını söylüyor:

“Genel başkanlık mücadelesinde yaşadığımız süreç insanları parti kurulması için tetikledi. MHP içinde demokrasi isteyen, demokrasiyi delege iradesiyle hayata geçirmek isteyen bir kitle vardı ama o süreç işletilemedi. O kadar engellendik ki bize yürüyecek yol bırakılmadı. O yol, İYİ Parti oldu.”

MHP ve İYİ Parti seçmenleri arasında sınıfsal ve coğrafik ayrım dikkat çekiyor. İYİ Parti’nin oyları Batı vilayetlerinde ağırlaşırken MHP kırsalda daha fazla aktifliğe sahip.

Doç. Dr. İlker Aytürk, iki milliyetçi parti arasındaki farklılıkları “iyimser” ve “kötümser” tarifi ile özetliyor:

“‘Kötümser milliyetçiler’ yani Türkiye’nin her an düşman saldırısı altında olduğuna inanan, ABD ve Avrupa’ya olumsuz bakanlar MHP’de kaldı. İYİ Parti’ye gidenler gelir seviyesi daha yüksek, daha eğitimli, daha genç ve ABD ve Avrupa’ya karşı ‘eziklik hissetmeyen’ optimist bir grup.”

MHP, “seçim sürecindeki yoğunluk nedeniyle” bu haberin hazırlanış sürecinde sorularımıza karşılık veremeyeceğini bildirdi.