AKP ve CHP arasında tartışma yaratan Mavi Vatan doktrini nedir?

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Milletvekili Namık Tan’ın, 27 Temmuz’da mecliste yaptığı konuşmada Mavi Vatan doktrini olarak bilenen dış siyaset stratejisini “masal” olarak değerlendirmesinin akabinde çıkan tartışmalar devam ediyor.

Emekli Büyükelçi Tan, Somali Tezkeresi görüşmeleri sırasında Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AKP) dış politikasını eleştirerek şu sözleri kullanmıştı:

“Osmanlı’yı ihya hayalleri kurdu; sınır ötesi harekâtlarla yetinmedi, denizaşırı maceralara yeltendi. Bir ara tutturduğu Mavi Vatan masalından, o da şartların zorlamasıyla, yani iktisadın iflası kapıya dayanınca, neyse ki epey çabuk yüz geri etti.”

AKP Genel Başkan Yardımcısı ve Parti Sözcüsü Ömer Çelik, 28 Temmuz’da Tan’ın tabirlerini “kabul edilemez, sorumsuz ve yakışıksız” olarak değerlendirdi.

Çelik “Bu, Türkiye’nin milli siyasetine karşı Yunanistan’ın kelamda tezlerine destek veren, siyasi pusulasını kaybetmiş bir yaklaşımdır” dedi.

Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli ve TBMM Milli Savunma Komisyonu Başkanı Hulusi Akar da Namık Tan’ı eleştirdi.

Tan’ın açıklamalarına CHP içinden de tepki geldi.

Aynı vakitte emekli amiral olan CHP Genel Başkan Yardımcısı Yankı Bağcıoğlu, “Mavi Vatan kavramı; Türkiye Cumhuriyeti’nin denizlerdeki hak, alaka ve menftlerinin somutlaşmış bir tabiridir…. Mavi Vatan konseptini anlatmak, açıklamak, öğretmek ve savunmak bir Türk amirali olarak benim görevimdir” yorumunu yaptı.

CHP özel gündemle toplandı

Tartışmaların akabinde CHP yetkilileri pazartesi günü “Mavi Vatan” gündemiyle toplandı.

Toplantıya CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in yanı sıra CHP Dış Politika Danışma Kurulu ve Milli Güvenlik Politikaları Danışma Kurulu üyeleri de katıldı.

Toplantının akabinde düzenlenen basın toplantısında partinin Mavi Vatan doktrinine yaklaşımı açıklandı.

CHP Parti Sözcüsü Deniz Yücel, Yankı Bağcıoğlu ve Namık Tan’ın da katıldığı basın toplantısında şu sözleri kullandı:

“CHP, uluslararası hukuktan doğan haklar çerçevesinde Türkiye Cumhuriyeti’nin denizlerdeki legal hak ve menftlerinin korunmasının çoğu zaman savunucusu olmuştur. Bizim için Mavi Vatan; Karadeniz, Ege Denizi ve Akdeniz’deki legal çıkarlarımızdan bir adım bile geri atmamaktır. CHP, onlarca yılın emeğine dayanan Mavi Vatan uygulamalarının takipçisidir.”

İktidarın Mavi Vatan doktrinini yalnızca seçim devirlerinde hatırladığını ve iç siyaset gereci olarak kullandığını savunan Yücel, CHP’nin uygulamada eksik gördüğü noktalara da dikkat çekti.

https://twitter.com/herkesicinCHP/status/1817974604209553552

Yücel basın toplantısında Namık Tan’ı savunarak “Son derece yerinde tespitler ve tanımlamalar içeren konuşmanın bir kısmı, adeta cımbızlanarak iktidara yakın sosyal medya üzerinden bir linç kampanyası başlatılmıştır” dedi ve Ömer Çelik’i özür dilemeye davet etti.

Çelik ise CHP’nin basın toplantısının akabinde yaptığı açıklamalarda Namık Tan’ın konuşması ile ilgili “Hiçbir cımbızlama yoktur. Direkt Mavi Vatan kavramının omurgasına saldıran bir konuşmadır” yorumunu yaptı.

Çelik, “Sayın Namık Tan’ın dış siyaset ile ilgili ortaya koyduğu değerlendirmeler, uygulama imkanı bulsaydı, Türkiye’nin elinde Mavi Vatan diye bir alan kalmayacaktı. Ege’deki ve Akdeniz’deki hak ve menftlerimizi kaybedecektik” dedi.

Doğu Akdeniz stratejisinin temeli

Tartışmanın odağındaki Mavi Vatan doktrini, Türkiye’nin karasularındaki haklarının en az kara sonları kadar çok önemli olduğu argümanına dayanıyor.

Mavi Vatan kavramını ilk ortaya atan kişi emekli tümamiral Cem Gürdeniz.

Gürdeniz’in ilk defa 2006 yılında kullandığı kavrama son biçimini veren kişi ise müstafi tümamiral ve akademisyen Cihat Yaycı.

Gürdeniz ve Yaycı, Mavi Vatan doktrinini nasıl geliştirdiklerini 2020 yılında BBC Türkçe’ye verdikleri mülakatlarda ayrıntılarıyla anlatmıştı.

Gürdeniz ve Yaycı, Türkiye’nin etrafındaki denizlerde 462 bin kilometrekarelik bir alanın uluslararası hukuk çerçevesinde Ankara’nın yetki alanında olması gerektiğini savunuyor. Bunun siyasi, ekonomik, askeri ve enerji alanındaki tesirlerine vurgu yapıyorlar.

Bazı uzmanlara göre Türkiye’nin son yıllarda Doğu Akdeniz’deki diplomatik ve askeri teşebbüslerinin temelinde Mavi Vatan doktrininin asılları yatıyor.

Ancak bu stratejinin Irak, Somali, Katar ve Libya’yı da içine alan geniş bir alanda, yalnızca denizlerde değil karada da uygulandığı yorumları da yapılıyor.

Türkiye ile Libya arasında 2019’da imzalanan deniz yetki alanlarının belirlenmesi muahedesi, Mavi Vatan doktrininin somut adımlarından biri olarak görülüyor.

Türkiye’nin son yıllarda artan sınır ötesi varlığı ve askeri üslerinin de bu strateji ile uyumlu olduğuna işaret ediliyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da konuşmalarında zaman zaman “Mavi Vatan” kavramını kullanıyor.

Mavi Vatan doktrinini, Türkiye’nin dış siyasetinde diplomasinin tesirini azalttığı ve militerleşmeyi ön plana çıkarttığı gerekçesiyle eleştirenler de var.