Almanya’da “Müslüman düşmanlığı” raporu geri çekildi

Almanya’da federal hükümetin inisiyatifiyle kurulan Müslüman Düşmanlığı Bağımsız Eksper Heyetinin (UEM) yaklaşık üç yıllık bir çalışma sonucu hazırladığı ve 2023 Haziran’ında açıklanan Müslüman düşmanlığı raporunun geri çekildiği öğrenildi.

Müslüman ülkelerden gelmiş 5 milyon 500 bin kişinin yaşadığı Almanya’da yapılan bu stilde yürütülmüş en kapsamlı ilk resmi çalışma olma özelliğine sahip olan raporda, ülkedeki her iki şahıstan birinin Müslümanlara yönelik düşmanca telaffuzlara onay verdiği tespiti yer alıyordu.

Berlin-Brandenburg Radyo ve Televizyon Kurumunun (rbb), Almanya İçişleri Bakanlığının Berlin Yönetim Mahkemesine gönderdiği bir yazıya dayandırdığı haberine göre, 1,5 milyon euroya mal olan rapor internet sitesinden kaldırıldı. Ayrıyeten, raporun kalan 200 basılı kopyasının da “imha edildiği” kaydedildi. İçişleri Bakanlığının bundan bu türlü raporu “Bakanlığın resmi bir açıklaması olarak kategorize edilebilecek” şekilde yayınlamayacağı belirtildi.

Rapor neden geri çekildi?

İçişleri Bakanı Nancy Faeser (SPD), Müslüman Düşmanlığı Bağımsız Uzman Heyetinin raporu sunulduğunda övgü dolu sözler sarf ediyordu. Bakan Faeser, rapor için kaleme aldığı önsözde, bu rapordaki tavsiyeleri önemli bir şekilde ele almanın ve “Müslümanlara yönelik düşmanlığa karşı kararlı bir şekilde harekete geçmenin” vaktinin geldiğini belirtiyordu.

Peki, UEM’nin raporu şu anda neden Bakanlığın internet sitesinden kaldırıldı? Bu adımın arkasında, raporda ismi geçen ve İslamcılığı eleştiren üç kişinin itirazları yer alıyor. Bu isimler, “İyilik Ekseni” isimli sağ muhafazakâr blogun ortak yayıncısı Henryk M. Broder, Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) Milletvekili Christoph de Vries ve İslamcılık uzmanı Sigrid Herrmann. Berlin-Brandenburg Radyo ve Televizyon Kurumunun haberinde, raporda bu şahıslardan ismen bahsedilerek, onların  “Müslüman düşmanlığı” bağlamına yerleştirildiği belirtiliyor.

Herrmann uzun yıllardır “İslamcılık ve Toplum” isimli blogu yönetiyor ve iç istihbarattan sorumlu anayasayı müdafaa ünitelerine ve medyaya danışmanlık yapıyor. UEM raporu ise blog müellifinin “uzmanlık ya da ilgili lisan maharetleri olmamasına rağmen” blogunda kendisini “İslamcılık uzmanı” olarak ifade ettiğini belirtiyor.

Hermann, İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan resmi bir raporda isminin geçmesinin bile bir uzman olarak mesleksel çalışmalarına büyük zarar verdiğini söylüyor.

Yayıncı Broder de raporda kendisinden bahsedilmesine karşı daha önce yasal yollara başvurmuş ve bu başvurusu kabul edilmişti. Berlin-Brandenburg Yüksek Yönetim Mahkemesi kararında, özel hayatın kapalılığını ihlal ettiği gerekçesiyle İçişleri Bakanlığının Broder ile ilgili kısımları yayınlamayı durdurmasına hükmetmişti.

Mahkeme bilhassa, çalışmanın federal hükümetin resmi bir açıklaması olarak yorumlanabileceği gerçeğini eleştirmişti. İçişleri Bakanlığının itidal, objektiflik, istikrar ve “anayasal mesafe” ile yükümlü olduğu vurgulanmıştı. Mahkeme, Müslümanlara yönelik düşmanlıkla ilgili raporda Broder tarafından yapılan açıklamaların, müellifin prestijini zedeleyebilecek ölçüde yargılayıcı bir nitelikte sunulduğuna kant getirmiş ve potansiyel olarak muharririn ismine zarar verici tabirlere Bakanlık editörlüğü aracılığıyla resmi bir görünüm verilmiş olmasının sorun teşkil ettiğini belirtmişti.

“Federal İçişleri Bakanı özür dilemeli”

Tepki veren isimlerden CDU’lu Federal Milletvekili Christoph de Vries de UEM raporunda, aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisinin telaffuzlarıyla arasına uzaklık koymamakla suçlanıyordu. De Vries, radikal İslamcılığa karşı argümanlarının benzer AfD’nin yaptığı gibi “düzenli İslami yapıları ve Müslümanların ortodoks-muhafazakâr bir kısmının katı dini davranışlarını” da problemsiz bir şekilde içermesi nedeniyle eleştiriliyordu. Eksper kurulunun raporunda ayrıyeten şu tabirler yer alıyordu: “CDU/CSU (de Vries) Müslümanlara yönelik düşmanlığa karşı çıkmış lakin (AfD) ‘Müslüman aksisi ırkçılık’ terimini kelamda uydurulmuş bir terim olarak reddetmiştir.”

Entegrasyondan yana olduğunu vurgulayan de Vries, bu paragrafları çalışmalarının karalanması olarak görüyor. Almanya İçişleri Bakanlığının mahkeme kararının akabinde “Müslüman düşmanlığı” ile ilgili raporu geri çekmesinin “Federal İçişleri Bakanı için her tarafıyla büyük bir yenilgi” olduğunu belirten de Vries, UEM raporunun günlük omurdaki Müslüman düşmanlığını vurgulama ve buna insan düşmanlığına karşı koyma tarafındaki özgün görevinden geriye çok az şey kaldığını da sözlerine ekledi. De Vries, Federal İçişleri Bakanı’nı olaydan etkilenenlerden özür dilemeye çağırdı.

Berlin-Brandenburg Radyo ve Televizyon Kurumunun İçişleri Bakanlığına, raporda itiraz edilen sözlerle arasına mesafe koyup koymayacağı istikametindeki sorusuna cevaben ise Bakanlık “bunun Federal İçişleri Bakanlığının bir raporu olmadığını, bağımsız bir uzmanlar grubu tarafından hazırlanan ve yalnızca bakanlık tarafından yayınlanan bir rapor olduğunu” çoğu zaman açıkça ifade ettiğini belirtmekle yetindi.

Müslüman düşmanlığı raporunda ne vardı?

2020 yılında kurulan Müslüman Düşmanlığı Bağımsız Uzman Heyetinin geçen yıl açıklanan raporuna göre, ülkede her iki bireyden biri Müslümanlara yönelik düşmanca telaffuzlara onay veriyor.

Rapor, Almanca medyada İslam konusundaki haberlerde genelde tek taraflılığa dikkat çekerken yapılan haberlerin de çoklukla olumsuzluk içeren çatışma ve meseleleri işleyenler olduğu belirtiliyordu.

Müslüman düşmanlığı ile ne kastediliyor?

Müslüman Düşmanlığı Bağımsız Eksper Heyetinin raporunda, Müslüman düşmanlığı ile Müslüman ülkelerden gelmiş bireylerin hanesine yazılan genellemeler, değişmesi imkânsız olarak görülen yakıştırmalar, geri kalmış bir toplum imajı ve çoğunluk toplumu için tehdit oluşturduklarına ilişkin yargılar ve argümanlar kastediliyordu. Bilinçsiz şekilde oluşmuş izlenim, yanlış bilgiler, genelleştirilmiş kaygılar ve Müslümanlara yönelik yapısal dezavantajların da raporu sunan uzmanlara göre toplumu bölünmeye götürdüğüne dikkat çekiliyordu. Araştırmayı yürütürken uzmanların aşırı sağcı ideolojilerle Müslüman ve Yahudi düşmanlığı arasında da bağ saptadığının altı çizilmişti.

Bilirkişi heyeti Hanau saldırısı sonrası kuruldu

Eldeki bilgi ve araştırmalarla Müslümanlara ve İslam dinine dair algıyı ve düşmanlığı inceleyecek bir uzman heyetinin oluşturulması, 19 Şubat 2020’de Hessen Eyaleti sonları içinde yer alan Hanau kentinde düzenlenen ve aralarında Türkiye kökenli göçmenlerin de bulunduğu dokuz kişinin katledildiği ırkçı saldırı sonrasında gündeme geldi. Heyet, aynı yılın Eylül ayında da bir evvelki hükümetin İçişleri Bakanı olan, Hristiyan Sosyal Birlik (CSU) üyesi Horst Seehofer tarafından kuruldu. Bilim insanları ile farklı kuruluş temsilcilerinden oluşan 12 kişilik bağımsız heyet, hazırladıkları raporun Almanya’daki bütün kurum, kuruluş, organizasyon ve şahıslara yönelik olduğunu vurgulamıştı.