Anayasa Mahkemesi, “hükmün açıklanmasının geri bırakılması” düzenlemesini iptal etti

Kararın gerekçesinden

Anayasa Mahkemesinin kararında, HAGB’nin işleyişine dair kanunda daha önce de iptal kararları verildiği hatırlatılarak, mevcut iptal müracaatındaki ilk değerlendirmenin “hak arama hürriyeti” kapsamında yapıldığı ifade edildi.

HAGB kararı verilebilmesi için sanığın öncelikle suçu işlediğini kabul etmesi gerektiği, bunu kabul etmesi halinde mahkemenin HAGB’ye hükmedebileceği aktarılan kararda, vakitte sanığın istinaf kanun yoluna müracaat hakkından da feragat ettiği anlatıldı.

Sanığın HAGB’yi kabule ilişkin irade beyanının ne zaman sorulacağı konusunda da yasal bir düzenlemenin bulunmadığına işaret edilen kararda, “Bu durum şimdi hakkında kurulmuş bir mahkumiyet kararı bulunmayan sanığı mahkumiyet tehdidinin varlığı karşısında savunmasız duruma sokmakta ve şimdi doğmamış olan istinaf kanun yoluna müracaat hakkından peşinen feragat etmeye zorlamaktadır” değerlendirmesine yer verildi.

Kötü muamele iddiaları kapsamındaki davalarda HAGB’nin uygulanması halinde de sanığın infaz edilebilir bir ceza almadığı ifade edilen kararda, Anayasa’nın 17. unsurunun maksadının ise “kişinin maddi ve manevi varlığına ilişkin bir mevt yahut yaralama olayında, mevzuat kararlarının tesirli bir şekilde uygulanmasını ve sorumluların tespit edilerek hesap vermelerini sağlamak” olduğu kaydedildi.

Bu suçlar açısından HAGB kararları verilmesiyle mağdurlar açısından “yeterli ve tesirli bir giderim sağlamadığı” değerlendirmesine yer verilen kararda, şu tabirler kullanıldı:

“Anayasa’nın 17. unsuruna aykırı muamelelerin kamu vazifelileri tarafından değil de üçüncü şahıslar tarafından gerçekleştirilmesi halinde devletin pozitif yükümlülükleri kapsamında daha esnek davranma imkanı bulunmaktadır. Buna rağmen failin kamu vazifelisi olduğu durumlarda hukuk dışı ve son derece önemli bir fiilin hiçbir şekilde güzel görülemeyeceğinin gösterilmesi gerekir. Bu manada işkence ya da kötü muamele gerçekleştirdiği tespit edilen kamu vazifelisi fiili olarak cezasız bırakılmamalıdır. HAGB kurumunun kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. unsuru manasında işkence, eziyet ve kötü muamele kabul edilen suçlar bakımından uygulanmayacağına dair yasal düzenlemenin bulunmaması ve ceza mahkemelerinin uygulamalarının da bu sorunu çözememesi Anayasa’nın 17. unsurunun devlete yüklemiş olduğu faillere fiilleriyle orantılı cezalar verilmesi ve mağdurlar açısından uygun giderimin sağlanması biçimindeki adap yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır.

Anayasa Mahkemesi, HAGB kurumunun mevcut haliyle kişisel müracaat kararlarında da işaret edildiği üzere kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarını önlemekte yetersiz kaldığı ve başta ifade özgürlüğü ve toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı olmak üzere temel hak ve özgürlükler üzerinde caydırıcı tesir doğurduğu anlaşılmaktadır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 13, 17, 35 ve 36. unsurlarına karşıttır. İptali gerekir.”