Anayasa Mahkemesi’nden örnek karar: Kapalı görüşleri dinlenen tutuklu ve mahkumlara tazminat ödenecek

Anayasa Mahkemesi, tutuklu ve mahkumların kapalı görüşlerinin, yönetim tarafından dinlenmesi ve kayda alınmasına ilişkin örnek bir karara imza attı. Farklı ceza infaz kurumlarındaki çok sayıda tutuklu ve mahkumun ferdi müracaatlarını birleştiren Anayasa Mahkemesi toplu bir karar aldı. Dinlenen mahpuslara tazminat ödenecek.

Oybirliğiyle alınan karar kamuoyuna açıklandı. Yüksek Mahkeme’nin karar metninde müracaatçıların iddiaları ve yargı süreci ayrıntılı olarak anlatıldı. Sözcü’de yer alan habere göre, Anayasa Mahkemesi’nin karar metninde savlar şöyle özetlendi:

Müracaatçılar; kapalı ziyaretlerdeki görüşmelerin kapalı bölmelerde fizikî temas olmadan ziyaretçiyle telefonla konuşularak yapıldığını, bu görüşmenin dinleneceğine ve kaydedileceğine dair mevzuatta bir karar olmadığını belirtmiştir.

Ceza İnfaz Kurumu idaresine başvurarak uygulamanın yasal desteğini sorduklarını, verilen karşılıklarda belirtilen mevzuat kararlarında kapalı görüşlerin dinlenip kayıt altına alınabileceğine ilişkin karar olmadığını ifade etmiştir.

“Haberleşmenin saklılığı esastır”

Yüksek Mahkeme, yaptığı incelemede öncelikle Anayasa’daki ilgili hususlara vurgu yaptı:

“Herkes, özel hayatına ve aile hayatına hürmet gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının kapalılığına dokunulamaz.”

“Aile, Türk toplumunun temelidir”

“Devlet, ailenin huzur ve refahı … için gerekli önlemleri alır, teşkilatı kurar.”

Her çocuk, … yüksek faydasına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla şahsî ve direkt bağ kurma ve sürdürme hakkına sahiptir…”

“Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir. Haberleşmenin kapalılığı temeldir. İstisnaların uygulanacağı kamu kurum ve kuruluşları kanunda belirtilir.”

“Samimiyet ve mahremiyet içerebilir”

Yüksek Mahkeme inceleme sonunda şu değerlendirme ve tespitleri yaptı:

Ziyaret hakkının mahpusun yakınları ile haberleşmesini de içeren, ziyaretçiler vasıtasıyla dış dünya ile bağ kurarak sosyal hayatı sürdürmesini ve aile birliğinin devamını sağlamaya yönelik bir hak olduğu, bu özelliği ile de özel hayata ve aile hayatına hürmet hakkı ile haberleşme hürriyeti kapsamında kaldığı açıktır.

Mahpusların yakınlarının ziyaretleri aracılığıyla kendisi ve yakınlarını ilgilendiren haberleri direkt öğrenme ve ortak hususlar üzerinde konuşma fırsatı elde ettikleri de gözetildiğinde ziyarette yapılan konuşmaların belli bir samimiyet ve mahremiyet içerebileceği, mahpusların da anılan görüşmelerde mahremiyet sağlanacağına ilişkin makul beklenti ile hareket edebilecekleri açıktır.

Bu nedenle ziyaret anında yapılan görüşmelerin teknik araçla dinlenerek kaydedilmesi ve bu kayıtlardaki tabirlerin yönetim tarafından daha sonra mahpus aleyhine kullanılabilmesi ihtimalinin olması hâlinde mahpus ile yakınları arasındaki görüşmenin ziyaret hakkının emellerini gerçekleştirmeye yönelik nitelikte bir bağlantısı içermeme riski barındırdığı vurgulanmalıdır.”

“Kanunla belirlenmeli, son deva olmalı”

Anayasa Mahkemesi, görüşlerin dinlenemeyeceği ve kaydedilemeyeceği kural olarak söylenemeyeceğini kaydederek şu uyarıyı yaptı:

“Ancak ziyaret anında yapılan görüşmelerin teknik araçla dinlenip kaydedilmesinin bilhassa haberleşmenin kapalılığı, özel hayata ve aile hayatına hürmet haklarına yönelik ağır bir müdahale içerdiği de gözetilerek sistematik dinleme ve kaydetmenin sonlarının yönetimin takdir yetkisinin kapsamını da içerecek bir kanun ile belirlenmesi gerekir.

Ayrıyeten görüşmeleri kayıt altına almanın epey ağır bir müdahale olduğu gözetildiğinde bu uygulama lakin son deva olarak başvurulabilecek bir önlem olarak düzenlenmelidir.”

Karar: Tazminat ödenmesine

Yüksek Mahkeme değerlendirme sonunda şu kararı kurdu:

“Açıklanan münasebetlerle;

Özel hayata ve aile hayatına hürmet hakkı ile haberleşme hürriyetinin İHLAL EDİLDİĞİNE,

Kararın bir örneğinin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemelere GÖNDERİLMESİNE,

Müracaatçılara manevi tazminatın FARKLI BAŞKA ÖDENMESİNE,

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.”