Anayasa Mahkemesi’nden Suriyeli sığınmacı kararı

Anayasa Mahkemesi, “gönüllü geri dönüş istek formu” imzalatılarak sınır dışı edilen Suriyeli sığınmacının “yaşam hakkının” ihlal edildiğine karar verdi. Anayasa Mahkemesi (AYM) “Suriyeli sığınmacıların geri gönderilmesi” konusunda dikkat cazibeli bir karar verdi. Anayasa Mahkemesi, Şanlıurfa’da bir hengameye karıştığı gerekçesiyle “gönüllü geri dönüş istek formu” imzalatılarak Suriye’ye gönderilen sığınmacının haklarının ihlal edildiğine hükmetti. AYM kararına göre, Şanlıurfa’da yaşayan Suriyeli sığınmacı Abdulkerim Hammud, burada bir hengameye karıştı. Taraflar birbirinden şikâyetçi olmadı lakin sığınmacı Hammud gözaltına alındı. Şanlıurfa Kent Göç Yönetimi’ne teslim edilen Hammud’un, “kamu tertibi ya da güvenliği yahut kamu sağlığı açısından tehdit oluşturduğu” gerekçesiyle sınır dışı edilmesine karar verildi. Bu kapsamda, Suriyeli sığınmacıya “gönüllü geri dönüş istek formu” imzalatıldı. İstekli geri dönüş formunda ne var? Türkçe ve Arapça olarak düzenlenen 18 Temmuz 2019 tarihli istekli geri dönüş istek formunda şu tabirler yer aldı: “Gönüllü geri dönüş talebime istinaden menşe ülkemdeki genel durum ve güvenlik durumu hakkında yetkililer tarafından detaylı olarak bilgilendirildim. İstekli geri dönüşle Türkiye Cumhuriyeti’nin bana sağlamış olduğu müdafaanın sona erdiğini biliyorum. Değerlendirmelerim akabinde Suriye Arap Cumhuriyeti’ne istekli olarak geri dönme kararımı teyit ediyorum.” Suriyeli sığınmacı ise bu karara karşı dava açtı. Lakin dava sonuçlanmadan Şanlıurfa Kent Göç Yönetimi tarafından Hatay Geri Gönderme Merkezi’ne gönderilen Suriyeli, benzeyengün Cilvegözü Kara Hudut Kapısı’ndan Suriye’ye gönderildi. Yönetim mahkemesi iptal etti Yönetim mahkemesi ise kararını sınır dışı etme kararının uygulanmasından sonra verdi. Mahkeme, sığınmacının sınır dışı edilmesi kararını hukuk dışı bularak iptaline hükmetti. Kararda, arbedeye karışan Suriyeli hakkında şikâyet bulunmadığı, hakkında açılan bir terör soruşturmasının da olmadığına dikkat çekildi. AYM de hak ihlali var dedi Bu süreçte Suriyeli Hammud’un ferdî başvurusunu değerlendiren Anayasa Mahkemesi, müracaatçının hayat hakkı, kötü muamele yasağı ile tesirli müracaat hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Mahkeme, müracaatçıya 50 bin TL manevi tazminat ödenmesine de hükmetti. Kararın münasebeti ne? Kararın münasebetinde, müracaatçının, hakkında verilen sınır dışı etme kararının iptaline yönelik davanın sonucu beklenmeden istekli geri dönüş istek formuna istinaden ülkesine gönderildiği anımsatıldı. Kararda, şöyle denildi: “Somut müracaatta, müracaatçının sınır dışı edilmesine ilişkin kararda menşe ülkesine sınır dışı edilmesinde sakınca bulunduğu yani riskin, bir olasılığın ötesinde gerçek bir risk düzeyinde olduğu kabul edilmiştir. Bu durumda istekli olduğu savunulan dönüş öncesi müracaatçının kâfi bilgilendirilip bilgilendirilmediği yani bu dönüşün şuurlu olup olmadığı üzerinde durulmalıdır. Matbu bir şekilde düzenlenen istekli geri dönüş formunda, risklere dair genel sözlerin ötesinde, başvuranın Suriye’deki ferdî durumuna ilişkin herhangi bir detaya yer verilmediği gibi başvuranın süreksiz muhafaza altına alınmasını haklı kılan -ve sınır dışı etme kararında da kabul edilen- muhtemel riskin neden artık geçerli olmadığı da açıklanmamıştır.” ‘Sivil toplum temsilcileri hazır bulunmalı’ Kararda, müracaatçının şuurlu bir şekilde istekli olarak geri döndüğünü söylemek için hayli güçlü ispatlar bulunması gerektiği anlatıldı. Lakin istekli geri dönüş formu imzalanırken müracaatçının avukatının haberdar edilmediği aynıi, herhangi bir uluslararası ya da ulusal sivil toplum örgütü temsilcisinin de hazır edilmediği ifade edildi. Kararda, şu değerlendirme yapıldı: “Nitekim formda müracaatçı vekilinin ya da sivil toplum örgütü temsilcisinin imzası bulunmamaktadır. Meğer hususa ilişkin İçişleri Bakanlığı genelgesinde formun, dönüş yapmak isteyen yabancının yanı sıra uluslararası ya da ulusal sivil toplum örgütü temsilcisi tarafından da imzalanacağı ifade edilmiştir. Bu değerlendirmeler ışığında müracaatçının sınır dışı etme kararında da kabul edilen gerçek risk konusunda kâfi seviyede bilgilendirilmediği görüldüğüi şuurlu bir şekilde ve istekli olarak menşe ülkesine dönmüş olduğunun söylenemeyeceği anlaşılmıştır. Anayasa Mahkemesi açıklanan münasebetlerle ömür hakkının ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar vermiştir.” Sınır dışı etme kararına açılan dava sonuçlanmadan müracaatçının sınır dışı edilmesi de eleştirilen kararda, şu tabirler kullanıldı: “Form imzalanırken müracaatçının avukatı haberdar edilmediği benzeri kamu otoritelerinin istekli geri dönüş prosedürünü istismar etmelerinin engellenmesi için öngörülmüş olan, formun uluslararası ya da ulusal bir sivil toplum örgütü temsilcisince imzalanmasına yönelik genelge kararına de uyulmamış; yani müracaatçının itiraz yolundan açık bir şekilde, bir öbür tabirle şuurlu ve aydınlatılmış olarak feragat ettiği de ikna edici bir şekilde ortaya konulmamıştır.” DW Türkçe’ye VPN ile nasıl erişebilirim?