Avrupa Siyasi Topluluğu’nun Türkiye için manası ne?

Rusya’nın Ukrayna saldırısı sonrasında Avrupa Birliği’ne üye olmayan ülkelerin de kimi alanlarda karar süreçlerine iştirakini öngören Avrupa Siyasi Topluluğu ilk toplantısını yapmaya hazırlanırken, uzmanlara göre bu yeni oluşum şu an için çok bilinmeyenli bir denklem.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ülkesinin AB dönem başkanlığı sırasında 9 Mayıs Avrupa Günü’nde yaptığı konuşmada, Ukrayna gibi ülkelerin AB üyeliğinin on yıllar alacağını ifade ederek “AB, Avrupa’yı düzenleyen tek kurum olamaz” demiş ve “Avrupa Siyasi Topluluğu” fikrini ortaya atmıştı.

Haziran ayındaki AB zirvesinde resmen ele alınan ve diğer üyelerin de sıcak baktığı bu siyasi diyalog ve iş birliği platformu projesinin ilk toplantısı 6 Ekim’de Prag’da yapılacak.

Toplantı için Türkiye’ye davet gelip gelmeyeceğine ilişkin birtakım yorumlar yapılmış, hatta fikir babası Fransa’nın Türkiye’nin iştirakine çok sıcak bakmadığına yönelik spekülasyonlar yapılmıştı. Son olarak ise Türkiye’ye Türkiye Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesine davet edildioplantı için davet yapıldı.

Bu projenin AB’ye tam üye olan Türkiye için bir imkan mı yoksa bir geri adım mı olduğuna ilişkin tartışmalar da sürerken, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan Prag’a gidip gitmemeye şimdi kesin karar vermediklerini ve mevzuyu değerlendirdiklerini kaydetti.

DW Türkçe’nin edindiği bilgiye göre Ankara’da fazla bir getirisinin olacağı düşünülmemesine karşın toplantıya katılma eğilimi şu an için ağır basıyor. Lakin lider düzeyinde davet gelen toplantıya katılım seviyesinin şimdi net olmadığı da belirtiliyor.

Avrupa Siyasi Topluluğu’nun çıkış noktası ne?

Topluluk fikri, Ukrayna savaşının çıkmasının akabinde AB’ye üye olmak isteyen lakin uzun bir süreç nedeniyle bunu derhal gerçekleştiremeyecek olan ülkeler için bir çeşit “ara formül” olarak görülüyor.

Global İlişkiler Forumu İcra Kurulu Başkanı, Emekli Büyükelçi Selim Yenel, projenin çıkış noktasının Ukrayna saldırısı olduğunu ifade ederek, Ukrayna’nın AB’ye üyelik için başvurduğunu fakat Birliğin genişlemesi karar alma sistemlerinin zorlanması nedeniyle düşünceli olduğu için bu müracaatın yavaşlatıldığını anımsatıyor. Balkan ülkeleri ile ilgili de aynı problemler bulunduğunu anlatan Yenel, daha fazla genişlemek istemeyen AB’nin bu türlü bir “ara formül” bulduğunu belirtiyor.

TEPAV Avrupa Birliği Çalışmaları Merkezi Yöneticisi Nilgün Arısan da aynı bir görüşte ve topluluk fikrinin ortaya çıkışını şöyle anlatıyor:

 “Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası üyelik için bekleyen Ukrayna yahut Balkan ülkelerini bir şekilde Avrupa ailesine dahil etmek istiyorlarfakat üye olmak çok zor ve yıllar alabilir. Zira AB üyelik kriterlerini yerine getirmeleri zor bu ülkelerin. Bu nedenle Topluluk bir çeşit dışarıdan bir çember.”

Topluluğun temel çerçevesi ne olacak?

Uzmanlar çıkış noktasının daha net olmasına karşılık Avrupa Siyasi Topluluğu’nun nasıl devam edeceği, temel unsurlarının ne olacağı benzeri alanlarda şu an için çok fazla bilinmeyen noktası bulunduğuna da işaret ediyor.

Arısan, bu oluşumu biraz da daha evvelki yıllarda gündeme getirilen Akdeniz için Birlik projesine benzettiğini söyleyerek, şimdi net olmayan noktaları bulunduğunu, mesela bu oluşumun bir şekilde AB mutabakatlarına dahil edilmesinin gerekeceğini lakin bunun da çok uzun ve zorlu bir süreç olduğunu belirtiyor.

Dışişleri Bakanlığı’nda mesaisini uzun yıllar AB’ye harcayan Yenel, projenin tam olarak nasıl bir emele hizmet edeceğinin ve katma bedelinin ne olacağının çok kesin çizilemediğini ifade ederek, şöyle konuşuyor:

“Yani Avrupa Birliği’ne yönelik bir faaliyet mi yoksa başka bir faaliyet mi olacak diye çok konuşuldu. En son denilen bu proje üyelik alternatifi değil. Olsa olsa üyeliğe bir geçiş yahut bir çeşit hazırlık dönemi olabilir. ama o noktada da karışıklık var. Zira hem adaylar davetli hem de aday olmayan ülkeler.”

Hangi ülkeler davetli?

Çekya dönem başkanlığında düzenlenecek olan Prag toplantısına, 27 AB üyesinin yanı sıra Türkiye, Batı Balkan ülkeleri Sırbistan, Karadağ, Arnavutluk, Kuzey Makedonya, Kosova ve Bosna-Hersek, ayrıyeten Norveç, Lihtenştayn, İsviçre, İngiltere, İzlanda, Ukrayna, Gürcistan, Moldova, Ermenistan ve Azerbaycan lider düzeyinde davet edildi.

Yenel, proje hakkında “Bu etapta bilinmeyen çok ögesi var. Yani çok bilinmeyenli bir denklem gibi bir şey şimdilik” tabirlerini kullanarak, kimi ögelerin tahminen ilk toplantının akabinde yahut süreç ilerledikçe netleşebileceğini söylüyor.

İlk bilgilere göre Prag’daki toplantıda siyaset ve güvenlik, enerji, ekonomi ve insan değişimi başlıklı 4 başka çalışma grubunun kurulması hedefleniyor.

Türkiye’ye davetin ve iştirakinin kıymeti ne?

6 Ekim’deki toplantılarda güvenlik, istikrar, enerji, iklim, ulaştırma, ekonomi gibi birtakım alt başlıklarda çeşitli mevzuların ele alınması ve katılımcı başkanların ikili görüşmeler yapması bekleniyor.

Türkiye’nin katılıp katılmayacağı yahut hangi seviyede katılım olacağı şimdi kesin değil lakin en son Şanghay İşbirliği Örgütü’ne tam üye olmak istediğini açıklayan Ankara’nın bu toplantıya iştirakinin sembolik olarak çok önemli olabileceğine dikkat çekiliyor.

Arısan, toplulukta yer almak için ne şartlar gerekeceğinin şimdi net açıklanmadığını ifade ederek, Türkiye’ye gelen davetin nedenini yüklü olarak Rusya’ya karşı kurulmakta olan güvenlik çemberi olarak görüyor.

Katılım kriterleri arasında demokrasi yahut insan hakları benzeri hususların bulunması durumunda Türkiye için daha zor bir durum olabileceğini belirten Arısan’a göre toplantıya katılım sembolik açıdan tekrar de çok önemli görülebilir fakat Ankara’ya çok fazla bir getiri sağlayacağını da düşünmüyor. Arısan, “Ancak toplantıya davet edilmek bence önemli. Zira aksi takdirde düzgünce diğer cepheye yöneldiği algısı ortaya çıkacaktı” diyor.  

Projenin fikir babası Macron yaptığı bir açıklamada, AB demokratik bedellerini paylaşan her ülkenin Avrupa Siyasi Topluluğu’na katılabileceğini söylemişti.

“Türkiye katılsa da olur katılmasa da”

Yenel, AB üyelerinin asıl kararlarını ekseriyetle kendi doruklarında aldığına ve akabinde diğerlerinin uymasını istediğine işaret ederek, yeni ortaya çıkacak olan topluluğun nasıl karar alacağının, bu kararların uygulanıp uygulanmayacağının yahut bu platformun yalnızca bir konuşma yeri olarak mı kalacağının şimdi net olmadığını söylüyor.

Son günlerde Türkiye ile ilgili yeniden gündeme gelen “Batı’dan kopuyor” yorumları ile birlikte bu topluluğa katılım işinin daha çok önemli olup olmadığı sorusuna ise Yenel şu cevabı veriyor:

“Türkiye’nin iştiraki bence olsa da olur olmasa da açıkçası, zira çok fazla bilinmeyen var. (Son tartışmalara atfen) ŞİÖ’ye katılım oldu diye Batı’dan kopmuş değiliz. Zati davetli olarak gidildi, üye değiliz. ŞİÖ’ye üye olma durumu da aslında yok, söylenilenler yalnızca retorik. Biz NATO üyesiyiz, o açıdan NATO üyeliğimiz baki kaldıkça bizim nerede olduğumuz belli.”

Uzmanlar Topluluk ile ilgili detayların Prag’daki ilk toplantının akabinde daha çok netleşebileceğine de işaret ederek, sürecin nasıl işleyeceğine yönelik olarak bu projenin “ölü doğup doğmadığının” belli olacağını da belirtiyor.