AYM kararına uymayan Yargıtay’ın dediği oldu: Anayasaya uyulmadı, TİP milletvekili Can Atalay’ın vekilliği düşürüldü, AYM kılını bile kıpırdatamadı

TBMM Başkanlığı’nın, TBMM Genel Kurulu’nda Gezi davasında 18 yıl mahpusa mahkûm edildiğine ilişkin kararı okutmasıyla TİP Milletvekili Can Atalay’ın milletvekilliği düşürüldü. Böylelikle ilk defa Anayasa Mahkemesi kararına karşın TBMM bir milletvekilinin vekilliğini düşürmüş oldu. Anayasada AYM kararlarının bağlayıcı olduğunun açıkça belirtilmesine karşın TBMM Başkanlığı da kararın tüzel bağlayıcılığı olmadığını, bundan sonra da kararlara uyulmayabileceğini açıkça belirten Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nden yana tavır belirledi. Fiilen etkisiz hale getirilen Anayasa Mahkemesi, iki sefer hak ihlali vermesine ve Yargıtay tarafından açıkça anayasa ihlali ile suçlanmasına karşın herhangi bir hal gösteremedi ve kararın uygulanmamasını kabullendi.

Ancak Anayasa Mahkemesi’nin önünde mümkün bir müracaat halinde yeni bir karar verme imkanı da var. Atalay, milletvekilliğinin düşürülmesi sürecinin hukuk dışı olduğunu ifade ederek AYM’ye başvurursa, AYM yeni bir “hak ihlali” kararı verebilir. Bu durumda TBMM’nin yeniden tavır belirlemesi gerekecek. Lakin bilhassa MHP grubu, TBMM’nin verdiği bir karar olmadığını, yapılan sürecin yalnızca Yargıtay kararının okunmasından ibaret olduğunu ifade ederek, bu görüşe karşı çıkıyor. AYM, buna karşın kararın okutulmasının idari bir işlem olduğunu ifade ederek karar verirse tartışmalar diğer bir boyuta taşınacak.

AYM’yi etkisiz hale getirme operasyonu

Atalay hakkındaki süreç, MHP’nin uzun müddettir büyük rahatsızlık duyduğu AYM’yi sistemin dışına itme fırsatı olarak değerlendirildi.

Bunun izlerini Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin zamanlamasında görmek mümkün. AYM’yi, Atalay evrakını süratli görüşmesinin manidar olduğunu ifade ederek suçlayan Yargıtay, baştan itibaren manidar bir tavır belirledi.

Gün gün gelişmeleri takip etmek, anlamayı da kolaylaştırıyor:

AYM içtihatlarına karşı ilk karar

– TİP milletvekili Can Atalay, Yargıtay 3. Ceza Dairesi’ne başvurarak, milletvekili seçilmesi nedeniyle tahliyesini talep etti. Daire, 13 Temmuz’da bu kararı reddetti. Anayasa Mahkemesi, daha önce milletvekili seçildikten sonra haklarındaki yargılama sürdürülen Ömer Faruk Gergerlioğlu ile Leyla Güven’in müracaatları üzerine bu mevzuda içtihat kararları almıştı. Yüksek Mahkeme, anayasanın 83. Unsuruna göre, milletvekillerinin dokunulmazlığının yalnızca anayasanın 14. Unsuruna göre sonlandırılabileceğini anımsatmıştı. Anayasanın 14. Unsurunda, “Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, devletin ülkesi ve milletiyle ayrılamaz bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan fliyetler biçiminde kullanılamaz” ifadesi yer alıyor. Bu kurala aykırı biçimde suç işlediği gerekçesiyle haklarında soruşturma başlatılan yahut dava açılan şahıslar hakkındaki soruşturma ve yargılama süreçlerinin vekil seçilmeleri durumunda da devam edeceği düzenleniyor. Fakat hangi cürümlerin bu kapsama gireceği konusunda 14. Unsurda özel bir düzenleme bulunmuyor. Anayasa Mahkemesi, bu durumun tüzel belirsizliğe yol açtığı ifade ederek, hak ihlali kararı vermiş, TBMM’den 14. Hususun muhakkak hale getirilmesini istemişti. Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Atalay’ın cezasını onarken, bu içtihat kararına uymadı. AYM’nin görüşüne katılmadığını belirtti. Kararda, anayasanın 14. Unsurunda özel bir düzenlemeye işaret edilmese bile hangi hususların bu kapsama gireceğine yargının karar verebileceği savunuldu. Atalay’ın hükümeti yıkmaya teşebbüs suçunu işlediğinin belirtildiği kararda, bu suçun madde kapsamına gireceği konusunda kuşku bulunmadığı vurgulandı.

– Atalay, bu karara itiraz etti. İtiraz Yargıtay 4. Ceza Dairesi tarafından 17 Temmuz’da reddedildi.

AYM kararı beklenmeden açıklamadan bir gün sonra onama

– Atalay, bunun üzerine Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu ve tahliyesini talep etti. AYM, 27 Eylül 2023’te bir açıklama yaparak, müracaatın 5 Ekim’de görüşüleceğini açıkladı.

– Yargıtay 3. Ceza Dairesi, AYM kararını beklemeden, bu açıklama yapıldıktan yalnızca bir gün sonra, uzun müddettir rafta beklettiği Gezi davasını gündeme aldı ve aralarında Osman Kavala ile Atalay’ın da bulunduğu beş sanığın cezasını 28 Eylül 2023’te onadı. Daire, TİP’ten milletvekili seçilen Atalay’ın durumuna kararında başka bir yer ayırdı. Yargıtay, AYM’nin görüşünün yanlış olduğu tarafındaki kararını tekrarladı. Daire, bu kararı verirken Berberoğlu konusunda yaşananları da dikkate almadı. Yargıtay, MİT tırları davasında milletvekili seçilmesine karşın Berberoğlu hakkındaki 5 yıl 1 aylık cezayı onamıştı. Milletvekilliği düşürülen Berberoğlu, cezaevine konulmuştu. Anayasa Mahkemesi, bu karardan sonra Berberoğlu hakkındaki yargılamanın durdurulması gerektiğini ifade ederek, davayla ilgili olarak da hak ihlali kararı vermişti. Bunun üzerine Berberoğlu hakkındaki yargılamanın durmasına ve vekilliğinin geri kazandırılmasına karar verilmişti. Yargıtay 16. Ceza Dairesi, AYM’nin kararı beklenmeden karar verdiği için eleştirilmişti. Yaşananlara karşın Yargıtay 3. Ceza Dairesi, AYM’yi beklememeyi tercih etti.

– AYM, 5 Ekim’de Yargıtay’ın davayı kesin karara bağlamasına karşın Atalay hakkında hak ihlali kararı verdi. Bu karar, gereğinin yapılması için yerel mahkemeye gönderildi. Mahkeme, AYM’nin, “dosyayı yerel mahkeme görüşmeli” görüşüne karşın, Atalay için tahliye kararı vermedi ve belgeyi Yargıtay’a gönderdi.

– Yargıtay 3. Ceza Dairesi, bunun üzerine çok tartışılan kararını verdi. AYM kararına uymayacağını, AYM’nin bu kararla anayasal yetkisini aşarak süper temyiz mahkemesi gibi davrandığını belirtti ve AYM üyeleri hakkında suç duyurusunda bulundu.

– AYM, Atalay’ın ikinci başvurusu üzerine yeniden hak ihlali kararı verdi ve yerel mahkemeden, Yargıtay’a göndermeden belgeyi kesin olarak karara bağlamasını istedi. Lakin yerel mahkeme, kararın kendisiyle ilgili olmadığını ifade ederek belgeyi yeniden Yargıtay’a gönderdi.

– Yargıtay 3. Ceza Dairesi, bu yeni kararın hukuksal kıymetinin olmadığını savundu ve AYM’nin bu tavrının, anayasal yetkilerin aşımı yoluyla hükümetin bile değiştirilmesi vahim sonuçlara yol açabileceği gibi bir sav oluşturdu. Kararı uygulamayacağını, bundan sonra da benzeyenkararların uygulanmayabileceğini belirten Yargıtay, TBMM Başkanlığı’na ikinci kere yazı gönderilerek Atalay’ın vekilliğinin düşürülmesini istedi.

İki lider görüştü, TBMM bağlı olmamasına karşın uyguladı

– İlk karardan sonra Yargıtay’ın yazısını dikkate almayan ve Atalay kararını Genel Kurul’da okutmayan TBMM Başkanlığı’nın tavrı, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile MHP lideri Devlet Bahçeli’nin yaptığı, Atalay’ın durumunun da konuşulduğunun belirtildiği ikili görüşmeden sonra değişti. TBMM Başkanlığı, Atalay hakkındaki Yargıtay yazısını TBMM Genel Kurulu’nda okutarak, Atalay’ın vekilliğinin düşürülmesini sağladı.

AYM kararlarının uygulanmaması yolu açıldı

– Yargıtay, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi ve TBMM Başkanlığı’nın bu tavırları, anayasal zorunluluğa karşın AYM kararlarının uygulanmamasının yolunu açmış oldu. AYM’nin, bundan sonra vereceği kararlar da Atalay kararı benzeri yok sayılabilecek. AYM’nin bunu aşabilmesinin yolu yeni bir tavır geliştirmek, kurumları zorlamak, bu durumla ilgili yeni kararlar almak olabilirdi lakin geçen sürede AYM üyeleri de sessiz kalmayı tercih etti. Bundan sonra Atalay’ın muhtemel başvurusu üzerine AYM’nin TBMM’nin yaptığı süreçle ilgili bir karar verip vermeyeceği de bilinmeyen. Fakat bu türlü bir yol izlenmezse anayasal bir kurum olan, anayasada kararları bağlayıcı sayılan AYM, bu süreçte olduğu gibi fiilen sistemin dışına itilmiş olacak.