Bağdat’tan YBŞ ve YJŞ’ye yasal güvence: Silah bırakacaklar, Irak güvenlik kurumlarına katılacaklar

Irak Başbakanı Ali Zeydi, PKK paralelinde faaliyet gösterdiği gerekçesiyle Ankara’nın yakın takibinde bulunan Sincar (Şengal) Direniş Birlikleri (YBŞ) ile Şengal Kadın Birlikleri (YJŞ) üyelerinin haklarının korunacağını, statülerinin yasallaştırılacağını ve şartları uygun olanların Irak’ın güvenlik kurumlarına entegre edileceğini açıkladı. YBŞ ve YJŞ’nin merkezi ordu bünyesine katılması gündeme gelirken, Sincar (Şengal)’da yıllardır fiilen varlığını sürdüren Ezidi özerk yönetim modelinin geleceği ise belirsizliğini koruyor.

Zeydi’den YBŞ ve YJŞ üyelerine güvence

Irak Başbakanı Zeydi, Ezidi Davası İttifakı Parlamento Grubu Başkanı Murad İsmail başkanlığındaki heyet ile YBŞ temsilcilerini kabul etti. Görüşmede Sincar (Şengal)’daki güvenlik ve istikrarın yanı sıra yeniden yapılanma, kamu hizmetleri ve bölge halkının geleceğine ilişkin başlıklar ele alındı. Zeydi, görüşme sonrasında YBŞ’nin silahlarını devlete teslim etmeye başlayacağını ve Sincar Dağı’nın idari ve güvenlik kurumlarıyla birlikte tamamen federal hükümetin otoritesi altına gireceğini belirtti.

Ancak Bağdat yönetiminin yaklaşımı yalnızca silahların bırakılmasıyla sınırlı kalmadı. Zeydi, YBŞ ve YJŞ mensuplarının geleceğine ilişkin dikkat çekici bir güvence verdi. Irak Başbakanı, “Devlet; durumlarının yeniden düzenlenmesi ve şartları karşılayanların yasalara uygun olarak resmi Irak güvenlik kurumlarına entegre edilmesi yoluyla Şengal Direniş Birlikleri (YBŞ) ile Şengal Kadın Birlikleri (YJŞ) mensuplarının haklarını ve fedakarlıklarını teminat altına alacaktır” dedi.

Bağdat ‘tek otorite’ istiyor

Zeydi, devletin güvenlik alanındaki otoritesinin güçlendirilmesi gerektiğini belirterek silahların devlet tekelinde bulunmasının ve güvenlik kararlarının tek merkezden alınmasının Sincar (Şengal) halkının güvenliği açısından temel bir ilke olduğunu vurguladı. Irak Başbakanı, “Silahların yalnızca devlet tekelinde bulunması ve güvenlik kararının tekleştirilmesi, ilçe halkının korunması, istikrarın ve bölgenin geleceğinin güvence altına alınması adına temel bir esastır” ifadelerini kullandı.

Bu kapsamda Bağdat, bölgede birden fazla silahlı ve güvenlik otoritesinin bulunduğu mevcut yapıyı sona erdirmeyi ve güvenlik mekanizmasını merkezi devlet çatısı altında toplamayı hedefliyor.

2014’te IŞİD’in Sincar’a (Şengal) saldırmasının ardından Ezidileri korumak amacıyla kurulan YBŞ ve YJŞ, PKK’ya yakın politikaları nedeniyle Ankara’nın da uzun süredir karşı çıktığı yapılar arasında bulunuyor. YBŞ ve YJŞ’nin Irak ordusuna bağlı ancak bölgesel bir silahlı güç olarak varlığını sürdürmesi yönündeki talebin ise Bağdat tarafından kabul edilmediği belirtiliyor.

Silahlı güçler orduya, yönetim modeli masada

YBŞ ve YJŞ’nin Irak ordusuna katılma konusunda olumlu görüş bildirmesinin ardından, Sincar’ı (Şengal) temsilen Bağdat’a giden Ezidi heyeti de Başbakan Zeydi ile bir araya geldi. Zeydi’nin açıklamaları, YBŞ ve YJŞ üyelerinin tamamen tasfiye edilmesi yerine, belirli şartları taşıyanların Irak devletinin güvenlik kurumları içerisinde değerlendirilmesinin önünün açılacağına işaret ediyor. Bu çerçevede YBŞ’nin yakın dönemde bölgede Irak ordusu çatısı altında faaliyet göstermesi bekleniyor. Ancak silahlı yapıların geleceğine ilişkin çerçeve belirginleşirken, Sincar’daki fiili Ezidi özerk yönetiminin akıbeti henüz netleşmiş değil.

Bağdat ile bölgedeki Ezidi temsilcileri arasında, YBŞ ve YJŞ’nin merkezi güvenlik yapısına dahil edilmesinden sonra Sincar’da nasıl bir idari model uygulanacağı konusunda görüşmelerin sürdüğü bildiriliyor.

Yeniden imar ve göçzedelerin dönüşü

Zeydi ile yapılan görüşmede güvenlik başlığının yanı sıra Sincar’daki altyapı ve kamu hizmetleri de gündeme geldi. Bağdat yönetimi, yerinden edilen Ezidilerin geri dönüşünü kolaylaştırmak, mağdurlara tazminat ödenmesini sağlamak ve bölgedeki kamu hizmetlerini geliştirmek için gerekli koşulların oluşturulacağını açıkladı.

Zeydi ayrıca 1 milyon arsa dağıtım projesinde Ezidi toplumunun hak ettiği payın güvence altına alınması ve göçzedelerin evlerine dönebilmeleri için gerekli koşulların hazırlanması yönünde talimat verdi. Yerel unsurların resmi kurumlara entegrasyon sürecini takip etmek amacıyla üst düzey bir komisyon kurulması da kararlaştırıldı.

Ancak bölgenin geleceği açısından en büyük sorunlardan biri güvenlik olmaya devam ediyor. Önde gelen Şii, Sünni ve Kürt siyasi güçlerini bir araya getiren Devlet Yönetimi Koalisyonu’nun devlet dışı silahlı gruplara hükümet otoritesine tabi olmaları için 30 Eylül’e kadar süre vermişti. Ancak bu sürye bazı Şii silahlı milis gruplarının itiraz etmesi ve İran bağlantılı silahlı yapıların silah bırakmak için birçok şart sunması ABD’nin ise grupların silah bırakmasında ısrar etmesi Bağdat yönetimini zorluyor.

Sincar’ın geleceği Ezidilerin dönüşüne bağlı

YBŞ ve YJŞ’nin geleceğine ilişkin yeni düzenleme, Sincar’da yalnızca bir güvenlik yapılanmasının değiştirilmesi anlamına gelmiyor. Bölgenin idari statüsü, yerel yönetim mekanizması ve Ezidilerin kendi gelecekleri üzerinde söz sahibi olup olmayacağı da tartışmanın önemli başlıkları arasında bulunuyor. IŞİD’in 2014’teki saldırısından bu yana bölge, farklı siyasi ve silahlı yapıların nüfuz mücadelesinin merkezinde yer aldı. Sincar’ın 2015’te IŞİD’den kurtarılmasının ardından da siyasi istikrarsızlık sona ermedi.

Bölgedeki siyasi rekabet ve güvenlik sorunları, yüz binlerce Ezidinin topraklarına dönüşünü zorlaştırırken, yeniden yapılanma ve temel hizmetlerdeki eksiklikler de krizi derinleştirdi.

Binlerce kişi öldürüldü, binlercesi kayıp

Sincar’daki bugünkü güvenlik ve yönetim tartışmasının arka planında ise Ezidilerin 2014’te IŞİD tarafından maruz bırakıldığı büyük felaket bulunuyor. IŞİD, 2014 yazında Irak’ın Ninova vilayetindeki Ezidi yerleşimlerine saldırarak binlerce Ezidiyi hedef aldı. Kadınlar, çocuklar ve erkekler kaçırıldı; çok sayıda kişi öldürüldü, işkenceye ve köleliğe maruz bırakıldı. Ezidi köyleri yıkıldı, evler yakıldı, mallar yağmalandı ve on binlerce kişi topraklarından koparıldı.

Soykırımın üzerinden yıllar geçmesine rağmen travmanın izleri silinmiş değil. Kamplarda yaşayan Ezidiler, güvenlik ve temel hizmetlerin yetersizliği nedeniyle Sincar’a dönememekten yakınıyor.

130 binden fazla Ezidi hâlâ yerinden edilmiş durumda

Ezidilerin yaşadığı yıkımın boyutu yalnızca geçmişte kalan kayıplarla sınırlı değil. Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin kaçırılan Ezidileri Kurtarma Ofisi Başkanı Ezidi Kürt siyasetçi ve bürokrat Hayri Bozani, 130 binden fazla Ezidinin hâlâ Kürdistan Bölgesi’ndeki kamplarda zor koşullarda yaşadığını, 2 bin 900’den fazla kişinin ise kayıp olduğunu açıkladı.

Yeni bir dönemin kapısı aralanıyor

Bağdat’ın YBŞ ve YJŞ üyelerine yasal güvence vererek silahlı unsurları devlet yapısı içine alma planı, Sincar’da yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Ancak bu dönemin yalnızca silahların kime bağlı olacağıyla değil, IŞİD soykırımından kurtulan Ezidilerin güvenli biçimde topraklarına dönüp dönemeyeceği ve bölgenin geleceğinde ne ölçüde söz sahibi olacağıyla belirleneceği belirtiliyor.