Bakan Dönmez, Bandırmada ferrobor tesisinin temel atma merasiminde konuştu

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, ayağının tozuyla Özbekistan’dan Bandırma’ya geldiğini belirterek, “Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde Özbekistan’da epey verimli görüşmeler yaptık. Güçle alakalı gündemlerimizi muhataplarımızla yeniden ele aldık. Yeni iş birlikleri için görüşmeler yaptık. İnşallah önümüzdeki günlerde Özbekistan seyahatimizin olumlu dönüşlerini almaya başlayacağız.” diye konuştu.

Dönmez, şöyle devam etti:

“Avrupa enerji krizi nedeniyle bırakın yeni tesisler, fabrikalar açmayı mevcutların kapanmaması için büyük bir uğraş içindeyken, Türkiye’de her gün yeni bir tesis devreye giriyor. Mevcut fabrikalarımız da kapasite artışına gitmek için yeni yerler bakıyorlar. Yeni makine ve teçhizat siparişleri veriyorlar. Son 1 yıllık ithalatımıza baktığımızda makine teçhizatlarının büyük bir artış gösterdiğini görüyoruz. Ne demek bu? Fabrikalarımız üretim için gereken ekipmanlarını, altyapısını sağlıyor.”

2018’de yeni bor stratejilerini ilan ettiklerini hatırlatan Dönmez, “Dünya bor üretiminde ve ihracatında önderiz. Geçtiğimiz yıl 1 milyar 30 milyon dolar ile Cumhuriyet tarihimizin bor ihraç rekorunu kırmıştık. Bu yıl yola çıkarken amacımız 1,1 milyar dolardı fakat bu yıl yeni mukaveleler, yeni pazarlar, yeni ilişkiler sayesinde gayemizi yukarı taraflı revize ettik. Bu yıl maksadımızı 1,25 milyar dolar ile geçen yılki rekorumuzu tazelemek olarak güncelledik.” sözünü kullandı.

“Borda katma değerli ürün periyodunu başlattık”

Hedeflerinin yalnızca yüksek üretim ve ihracat olmadığını belirten Dönmez, şunları kaydetti:

“Borda katma değerli ürün periyodunu başlattık. Klâsik bor eserlerinden ileri teknoloji bor ürünlerine geçişi temel hedef olarak belirledik. 2019 yılında bor karbür tesisimizin temelini atmıştık. İnşallah bu yılın sonuna doğru bor karbür tesisimizi devreye alacağız. Bor karbür, yüksek direnç ve sertlik oranı sayesinde savunma endüstrinde sıklıkla kullanılan bir ürün. İşçi kıyafetleri ve araçların zırhlanmasında, nükleer güçte ve aşınmaya dayalı mekanik modüllerin üretiminde bor karbür kritik bir bileşen. Bor karbürün neredeyse tamamını katma değerli ürünlere dönüştürmek suretiyle yüksek fiyatlarla ithal etmek durumunda kalıyorduk. Bundan sonra artık o yüksek bedellerle ithal ettiğimiz bor karbürü Bandırma tesislerinde üretir hale geleceğiz. Böylelikle değer zincirinin tamamına sahip olacağımız imkanlara da kavuşmuş olacağız.”

Bakan Dönmez, birkaç 100 dolar mertebesinde satılan cevheri şu anda bor karbürde tahminen 30 bin doların üzerinde, bugün temeli atılan ferroborda da tonunun 8-10 bin dolar aralığında satılacağını kaydetti.

Dönmez, bor karbürün akabinde lityum üretim tesisi için de kolları sıvadıklarını anlattı.

İki yıl önce dünyada ilk defa sıvı bor atıklarından lityum üretimine Eskişehir Kırka’daki pilot tesislerde başladıklarına değinen Dönmez, “Lityum üretimi Eti Maden’deki arkadaşlarımızın 3 yıllık AR-GE faaliyetlerinin eseri. Yüzde 100 Eti Maden’e mahsus bir sistemle dünyada ilk sefer kullanılan bu teknik sayesinde atıklardaki bor ve lityum ayrıştırıldı. Yıllardır atık olarak depoladığımız ürünlerin içindeki lityumu geri kazanma hüneri ve yeteneğini kazandık.” bilgisini verdi.

Eti Maden’in bu üretim formülünün patentini almak için ilgili kurumlara müracaat yaptığını aktaran Dönmez, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Yıllık 10 ton üretim kapasiteli pilot tesisimizde endüstriyel üretim için gerekli bütün basamakları tamamladık. Bu yıl içerisinde inşallah biri Eskişehir Kırka’da, biri yeniden Bandırma’da olmak üzere toplam 700 ton kapasiteli iki yeni lityum tesisimizin temelini atacağız.

Son yıllarda yerli teknolojimizin gelişmesiyle birlikte lityuma talep büyük oranda arttı. İthalat yoluyla karşıladığımız bir ürün. Hele ki Kovid döneminde biliyorsunuz tedariki de epeyce zor karşılanan bir eserdi. Lityum ithalatına yılda 35 milyon dolar ödüyoruz. Ülkemizin yıllık lityum ihtiyacı ortalama 1200 ila 1300 ton arasında değişiyor. Tam kapasite çalışacak lityum tesislerimizde inşallah gereksinimimizin yarısından fazlasını artık yerli üretimle karşılayacağız. Taşınabilir aygıtlar, tabletler, bilgisayarlar ve yerli arabamız başta olmak üzere akıllı teknolojilerde yerlilik oranımızı bu şekilde artıracağız.”

“İleri teknoloji eserlerde yerli üretim ender toprak elementleri kullanacağız”

Bakan Fatih Dönmez, az toprak elementlerinin üretimiyle ilgili yeni bir adım attıklarını, bunun öyküsünün de lityum gibi eskilere dayadığını belirtti.

Eskişehir’in Beylikova ilçesi Kızılcaören mevkisinde 2011’de ilk sondajı yaptıklarını anımsatan Dönmez, “Yapılan tahliller sonucu sahada 694 milyon ton ender toprak elementi rezervi keşfettik. Bu keşifle Beylikova alanımız, rezerv miktarı açısından dünyanın en büyük ikinci rezerv alanı olarak kayıtlara geçti.” dedi.

Rezervi bulup üretmekten daha değerli olanın, bu rezervleri ara ve uç esere dönüştürecek tesis yatırımlarını yapmak olduğunu vurgulayan Dönmez, sözlerini şöyle devam etti:

“Burada da öncelikle üretim imkanını görebileceğimiz pilot tesisi inşa edeceğiz. Burada ender toprak oksitlerinin üretim optimizasyonunu test edeceğiz. Daha önce bu çalışmaları laboratuvar ortamında AR-GE çalışmaları çerçevesinde gerçekleştiriyorduk. Hamdolsun buradan olumlu sonuçlar aldık. Artık pilot tesisimizin inşa kademesine geldik. Pilot tesisimizi inşallah bu yıl içerisinde devreye alacağız. İlk etapta bu tesiste, yıllık 1200 ton cevher işleyeceğiz. Pilot tesisten aldığımız test sonuçlarına göre de endüstriyel tesis yatırımına başlayacağız. Endüstriyel tesiste de yıllık 570 bin ton cevher işleyerek, 10 bin ton az toprak oksitleri, 72 bin ton barit, 70 bin ton florit ve 250 ton toryum üreteceğiz. Artık mıknatıs, rüzgar türbin motoru, elektrikli araç motoru, roket füze kesimleri, uçak, helikopter ve roket motoru, buhar ve gaz türbinleri, lazer ve uydu sistemleri ileri teknoloji eserlerde yerli üretim az toprak elementleri kullanacağız.”

“Ferrobor üretiminin akabinde bu alanda rakipsiz olacağımıza inanıyoruz”

Bakan Dönmez, bugün bor cevherinde katma değer odaklı yeni bir tesisin daha temelini attıklarını bildirerek, ileri teknoloji eserlerde kullanılan ferroborun bilhassa çeliğe eklendiğinde direncini artırdığını aktardı.

Türk çeliğinin dünyada kalitesiyle meşhur olduğunu kaydeden Dönmez, şu sözleri kullandı:

“İnşallah ferrobor üretiminin akabinde bu alanda rakipsiz olacağımıza inanıyoruz. Çelik üretiminin yanı sıra neodiyum mıknatıs, transformatör çekirdekleri, arabaların çelik aksamları, metal enjeksiyon dökümleri gibi pek çok alanda ferrobor kullanılıyor. Ayrıyeten tıp elektroniği ve ev elektronik eşyaların üretiminde de ağır olarak kullanılan bir gereç. Ferrobor üretimi bu teknolojilerin üretimi ve yerlileştirilmesi ismine çok önemli bir çıkar sağlayacak bizlere inşallah. Fabrikamız yıllık 800 ton üretim kapasiteli olacak. İnşallah önümüzdeki yılın bu aylarında amacımız Bandırma’nın kurtuluşunun olduğu 17 Eylül’e bu tesisi yetiştirmek. İnşallah hep birlikte o günleri görürüz. Bu tesisimizde 100 vatandaşımızı da istihdam edeceğiz. Ferrobor tesisimizin çok önemli bir özelliği daha var. O da yatırımımızzamanda teknoloji transferini de içeriyor. İnşallah ilerleyen vakitlerde buradan elde ettiğimiz deneyimlerle bu teknolojinin yerlileşmesinde de çok önemli adımlar atacağımıza inanıyorum.”

Dönmez, bütün uğraşlarının yerli üretim için olduğunu anlatarak, “Türkiye’nin potansiyeli ve sahip oldukları ortada. Daha fazlasını yapabileceğimiz de biliyoruz. Zira bizim bir idealimiz var. Gelecek yüzyıl, Türkiye yüzyılı olacak. Gelecek yüzyıl, Türkiye’nin her alanda varlığını hissettirdiği bir yüzyıl olacak. Bugün yapılan bütün bu altyapı yatırımları, bütün bu dev projeler bugünden yarına geleceğin Türkiye’si için.” diye konuştu.