Barış akademisyenlerinin 8 yıldır süren yargı çilesi

Alican Uludağ

Göreve iade edilen fakat istinaf kararıyla yeniden ihraç edilen Mardin Artuklu Üniversitesi Öğretim Vazifelisi Mühdan Sağlam, “Mahkemeler, AYM’nin üniversiteler mahkemelerin kararlarını tanımıyor. Özetle Barış Akademisyenleri göreve dönemiyor, dönenlerin bir kısmı göreve başlatılmıyor, işe başlatılanlarsa süratle yeniden ihraç ediliyor” diyor. 

Kendilerine “Barış için Akademisyenler” ismini veren bir grup akademisyen, 11 Ocak 2016’da “Bu suça ortak olmayacağız” başlıklı bir bildiriye imza atmıştı. Bildiride, hendek operasyonlarının sürdüğü kent ve ilçelerde süren sokağa çıkma yasaklarının kaldırılması, insan hakları ihlallerinin önlenmesi birçok davette bulunulmuştu. Bildiriye toplamda 2 bin 212 akademisyen imza attı. 15 Temmuz darbe girişimininin kanun kararında kararnamelerle 406 akademisyen ihraç edildi. OHAL Kurulu’na başvuran 348 akademisyenin 7 yılın sonunda ret karşılığı aldı. Ayrıyeten 143 akademisyen de ya kontratlarının yenilenmemesi yahut istifaya zorlama nedeniyle üniversiteden ayrılmak durumunda kaldı.

Aynı bildiriyle ilgili farklı kararlar verildi

Karmaşık ve zorlu bir hukuk süreci geçiren akademisyenlerin hukuk çabası OHAL Kurulu’nun ret kararlarına itirazlarıyla başladı.

Ancak Ankara Bölge Yönetim Mahkemesi 13. İdari Daire Kurulu, baktığı tüm davalarda olumsuz karar verdi. 13. BİM, toplamda 57 ret kararı verdi. Bunlardan 36’sı daha önce verilen iade kararının kaldırılması olurken yerel mahkemelerin olumsuz cevap verdiği 21 ret kararını da onadı. Toplamda ise 39 iade kararı kaldırıldı. Böylelikle göreve iade edilen akademisyen sayısı 128’e düşmüş oldu. İstinafta akademisyenler aleyhine sonuçlanan dava sayısı ise 59 oldu.

Üniversitelerin ve akademisyenlerin BİM kararlarına karşı itirazını ise Danıştay 5. Daire bakacak.

Mühdan Sağlam önce iade oldu, sonra ihraç

Göreve iade kararı alan, fakat istinaf kararıyla yeniden ihraç edilenler biri de Mardin Artuklu Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Mühdan Sağlam. Sağlam hakkındaki ihraç kararı, Ankara 22. Yönetim Mahkemesi tarafından 12 Ekim 2023 tarihinde iptal edildi. Kararda, tek başına bildiriye imza atmanın “PKK/KCK terör örgütüne irtibat ve iltisakın varlığı açısından kâfi olmadığı” vurgulandı. Fakat Artuklu Üniversitesi bu karara itiraz etti. Ankara Bölge Yönetim Mahkemesi 13. İdari Dava Dairesi de 14 Şubat 2024’te davayı görüşerek rektörlüğün itirazını kabul etti ve yerel mahkemenin kararını kaldırdı.

Böylece Mühdan Sağlam, yeniden ihraç edilmiş oldu. Kararda, devlet memurlarının Anayasaya ve kanunlara “sadakatla” bağlı olmaları gerektiği savunularak “Sağlam’ın terör örgütü terör ögelerini bilinçlendirici ve cesaretlendirici nitelikte olan ve sonuç olarak milli güvenliği ve kamu sistemini bozmaya yönelik riskleri artırıcı nitelikte bulunan bildiri metnine imza atarak hem güven hissini sarsacak nitelikte davranışta bulunmuş hem de terörle mücadele alanında Anayasaya sadakat ödevine aykırı ettiği” öne sürüldü. İstinaf, bu durumu “silahlı terör örgütüyle irtibat ve iltisak bağı” olarak gördü.

Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) “Barış Akademisyenleri” ile ilgili verdiği ihlal kararının ceza yargılamasına ilişkin olduğu öne sürülen kararda, ihraç kararının ise ifade özgürlüğüne yönelik daha hafif idari önlem olduğu savunuldu.

“Üniversiler iade kararlarını çabucak istinafa taşıyor”

Yaşadığı uzun ve zorlu türel süreci DW Türkçe’ye değerlendiren Mühdan Sağlam, ilk derece mahkemelerinden kendisii iade kararı alan 167 kişi olduğuna dikkat çekerek üniversitelerin iade kararı UYAP sistemine düşer düşmez istinafa başvurduğunu belirten Sağlam sözlerini şöyle sürdürdü:

“İstinaf mahkemeleriyse önlerinde bir yıldan uzun müddettir bekleyen 166 belgeye bakmak yerine ilk iş iade edilenlerin evraklarını karara bağlıyor. Benim belgem 13. Bölge Yönetim Mahkemesine düştü. Mahkeme iki ay bir sürede yeniden ihracıma karar verdi, benimle durumda olan 36 arkadaşım için de benzer şekilde davrandı. Halihazırda 57 bireye ret verdi. Gerçekçe metne imza atmak, diğer bir iddiası yok. İmzanın kendisini suç olarak görüyor, AYM kararına karşın bunu yapabiliyorsa, suç o mahkemenin değil, ona bu yüreği verenlerin.” 

Üniversiteye dönebilen akademisyenlere daha sonra üniversitelerin zorluk çıkardığını vurgulayan Sağlam, uygulanmayan mahkeme kararlarına örnek verdi:

“Kimisine artık öğrenci değilsiniz başlayamazsınız deniyor. Kimisine arşiv soruşturması yaptım (ki bu türlü bir prosedür yok), göreve başlayamazsınız deniyor. Örneğin Ankara Üniversitesi, Marmara Üniversitesi ve Eskişehir Osman Gazi Üniversitesi bu sistemle dönüşleri engelliyor. Hülya Dinçer hocamız ilk dereceden iade kararı aldı, 14. BİM iade kararını onayladığı halde Marmara Üniversitesi 10 aydır kendisini göreve başlatmıyor. Yani mahkemeler AYM’nin, üniversiteler mahkemelerin kararlarını tanımıyor. Özetle Barış Akademisyenleri göreve dönemiyor, dönenlerin bir kısmı göreve başlatılmıyor, işe başlatılanlarsa süratle yeniden ihraç ediliyor.”

Ankara’daki 20, 24 ve 25’inci yönetim Mahkemelerinin önlerine gelen tüm müracaatları iki üç ay kısa sürede retle sonuçlandırdığını, birtakım ilk derece mahkemelerin ise AYM’nin kararını tanıdığını söyleyen Sağlam, lakin iade kararının sıkıntının bittiği manasına gelmediğini, bu kararların daha sonra bölge yönetim mahkemelerine (istinaf) taşındığını söyledi. Bu hususta Ankara 13,14, ve 15’inci bölge yönetim mahkemelerinin (BİM) görevlendirildiğini ve 13’üncü BİM’de sorun yaşandığını belirten Sağlam, “Kopyala yapıştır kararlarla 57 şahsa süratle ret verdi ve buna devam ediyor. Bunlardan 36’sı göreve iade alanlardı. Bu mahkeme de ilk iş göreve iade alanların belgelerine baktı. Aslında belgeye bakmadı, tek elden aldığı kararı, isim kısmını güncelleyerek sisteme yükledi” dedi.

İstinaf kararları çıktıktan sonra Danıştay müracaatları yapıldığını belirten Sağlam, “Danıştay 5’inci Daire dava evraklarına bakacak. Danıştay’a Temmuz – Ağustos 2023’te evraklar gitmesine rağmen hâlâ bir karar çıkmadı. Bekliyoruz, yedi yıldır olduğu bekliyoruz. Adaleti bekliyoruz, gelir mi bilmiyorum” tabirlerini kullandı.

Yeniden ihraç edildi, ödenen para geri istendi

Antalya Akdeniz Üniversitesi’nden yedi akademisyenle birlikte ihraç edilen Doç. Dr. Süleyman Ulutürk de OHAL Kurulu’ndan çıkan ret kararının iptali istemiyle dava açtı. Temmuz 2023’te yönetim mahkemesinden göreve iade kararı alan Ulutürk, üniversiteye dönerek göreve başladı. Lakin rektörlüğün itiraz üzerine 28 Aralık 2023 tarihinde Ankara BİM 13. İdari Dava Dairesi, göreve iade kararını kaldırdı. 14 Şubat’ta yeniden ihraç kararı bildirilen Ulutürk, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, üniversitenin kendisini geçmişe dönük ödediği özlük hakları faiziyle geri istediğini söyledi. İhraç kararının hukuksuz olduğunu belirten Ulutürk, “Nitekim Anayasa Mahkemesi, bildiriye imza atmanın niyet özgürlüğü çerçevesinde kabul edilmesi gerektiğini kaydetti. Fakat buna karşın ihraç ettiler” dedi. 

İhraç kararlarına ilişkin mahkemelerden farklı kararlar çıktığını anımsatan Ulutürk, Akdeniz Üniversitesi’nde ihraç edilen altı akademisyenin göreve iade kararı aldığını lakin 13. BİM’in baktığı 3 davada bu kararları kaldırdığını vurguladı. Ulutürk, “Bu tamamen mahkeme heyetinin bakışıyla ilgili bir şey.  Ben siyasi karar verdiklerini düşünüyorum. Somut hiçbir münasebet yok aslında. Tamamen OHAL Komitesi’nin ret münasebetlerini kopyala yapıştır yoluyla karara geçirmişler. Bundan Ötürü mahkemelerin hukuka değil de siyasi kantlerine göre karar verdiklerini düşünüyorum” görüşünü kaydetti.