BBC araştırması: İsrail ordusunun Lübnan’da ‘Hizbullah karargâhı’ diye vurduğu binada ölenlerin çoğu sivildi!

Hafif yaralanmıştı. Annesinin enkazdan sağ çıktığını, lakin hastanede öldüğünü öğrendi. Julia enkazın altında boğulmuştu. Babası daha sonra, Julia’nın son kelamlarının erkek kardeşine seslenmesi olduğunu anlattı. Kasım’da, İsrail ile Hizbullah arasında bir ateşkes anlaşması yapıldı. Anlaşma uyarınca İsrail güçlerinin 60 gün içine Lübnan’ın güneyinden çekilmesi, Hizbullah’ın da Litani Irmağı’nın kuzeyinden güçlerini ve silahlarını çekmesi gerekiyor. Süre 26 Ocak’ta dolacak. Lübnan’da uzun yıllardır tek bir İsrail taarruzunda en çok insanın öldüğü olayın ayrıntılarını bulmaya çalıştık. Julia ve Eşref’in altındaki dairede, Havra ve Ali Fares savaştan kaçan akrabalarını ağırlıyordu. Aralarında Havra’nın kızkardeşi Betül de vardı ve tıpkı Julia aynıi evvelki gün kocası ve iki küçük çocuğuyla gelmişti. Hizbullah’ın güçlü olduğu Lübnan-İsrail sonu yakınlarındaki ağır bombardımandan kaçmışlardı. Betül “Gitmekte önce tereddüt ettik. Sonra eşime ‘Ayn ed-Delb’e gidelim. Kızkardeşim binalarının inançlı olduğunu ve etrafta hiç bombardıman duymadığını söyledi’ dedim” şeklinde konuşuyor. Betül’ün eşi Muhammed Fares, Ayn El Delb atağında öldü. Betül ve çocuklarının üzerine bir sütun devrildi.

Hiç kimsenin yardım çığlıklarına cevap vermediğini söylüyor. En sonunda sütünu tek başına kaldırmayı başarmıştı. Fakat dört yaşındaki kızı Havra ezilip, can vermişti. Küçük bebeği Melek ise mucize yapıtı sağ kurtulmuştu. Dört yaşındaki Havra, kuzenleriyle birlikte. Üç çocuk da atakta hayatını kaybetti. Betül’ün üç kat altında Denise ve Muhayeldin el Baba yaşıyordu. O Pazar günü Denise, erkek kardeşi Hişam’ı öğle yemeğine davet etmişti. Hişam atağın tesirinin acımasız olduğunu anlatıyor. “İkinci füze beni yere savurdu. Tüm duvar üzerime düştü” diyor. Enkazın altında yedi st kaldı. “Uzaktan gelen bir ses duydum. İnsanlar konuşuyordu. Çığlıklar ve ‘Kapatın onu. Kaldırın. Taşı kaldırın. Hala canlı. Bir çocuk. Bu çocuğu kaldırın’. Yani aman Allah’ım. Kendi kendime en diptekinin ben olduğumu düşündüm. Kimse beni bilemeycekti. Burada ölecektim.” Hişam nihayet kurtarıldığında, yeğeninin nişanlısı, nişanlısının durumunu sordu.

Palavra söyledi ve iyi olduğunu anlattı. Cesedini üç gün sonra bulabildiler. Hişam ailesinden dört kişiyi yitirdi. Kız kardeşi, eniştesi ve iki çocukları. İnancını kaybettiğini ve artık ilaha inanmadığını söylüyor. Ölenler hakkında daha fazla bilgi edinebilmek için Lübnan Sağlık Bakanlığı’nın datalarını, görüntüleri, sosyal medya paylaşımlarını inceledik ve taarruzdan sağ kurtulanlarla görüştük. Özellikle, saldırıdansonra İsrail ordusunun yaptığı açıklamayı sorgulamak istiyorduk. Apartmanın bir Hizbullah komuta merkezi olduğunu iddia etmişlerdi. İsrail ordusuna birçok kere komuta merkeziyle tam olarak ne kastettiklerini sorduknet bir karşılık alamadık. Saldırıda ölenlerin Hizbullah ile herhangi bir askeri bağı olup olmadığını belirlemek için sosyal medyadaki anma paylaşımlarını, mezarlıkları, kamu sağlık kayıtlarını ve cenaze merasimlerinin manzaralarını inceledik. Ölenlerden kimliklerini belirleyebildiğimiz 68 şahıstan yalnızca altısının Hizbullah’ın askeri kanadıyla ilişkili olduklarına dair delil bulduk. Hizbullah’ın altı kişi için yayımladığı anma fotoğraflarında, bu bireyler “Mücahit” diye tanımlanıyor. Örgütün üst seviye isimleri ise “Kaid” yani “Komutan” diye isimlendiriliyor. İsrail ordusuna, bu altı Hizbullah mensubunun atağın amacı olup olmadığını sorduk.

Lakin karşılık alamadık. Tespit ettiğimiz Hizbullah üyelerinden biri Betül’ün kocası Muhammed Fares’di. Betül kocasının Lübnan’ın güneyindeki birçok diğer erkek örgütün yedek güçlerinde olduğunu söyledi. Lakin örgütten hiç mş almadığını, resmi bir rütbesi bulunmadığını ve çatışmalara katılmadığını vurguladı. İsrail, Hizbullah’ı esas tehditlerden biri olarak görüyor ve örgüt İsrail, birçok Batılı ülke ve Körfez ülkeleri tarafından “terör örgütü” olarak tanımlanıyor. Ancak büyük ve iyi silahlanmış askeri kanadının dışında Hizbullah etkili bir siyasi parti ve Lübnan Parlamentosu’nda sandalyeleri var. Ülkenin birçok kısmında sosyal dokunun bir kesimi ve sosyal hizmetler de sunuyor. İsrail ordusu soruşturmamıza verdiği karşılıkta “İsrail Ordusu’nun askeri gayelere akınları, uluslararası hukukun ilgili düzenlemelerine tabidir. Bunlara kâfi tedbir almak ve beklenen sivil zaiyatının, hücumdan beklenen askeri avantaja kıyasla aşırı olmadığını kıymetlendirmek de dahil” denildi. İsrail ordusu ayrıyeten daha önce BBC’ye Ayn ed-Delb’deki saldırı için “tahliye prosedürlerinin” izlendiğini söylemişti. Fakat konuştuğumuz herkes, herhangi bir ikaz almadıklarını söylüyor.

BM uzmanları, Lübnan’daki ağır nüfuslu yerlerde İsrail ordusunun meskun binalara taarruzlarının orantılılığı ve gerekliliği konusundaki dertlerini dile getirmişti. Binaların tamamen hedef alınması ve çok sayıda sivil can kaybı İsrail’in Hizbullah ile son çatışmasında tekrar tekrar görülen bir durumdu. Lübnan makamları Ekim 2023 ve Kasım 2024 arasında çoğu sivil yaklaşık dört bin kişinin İsrail güçleri tarafından öldürüldüğünü söylüyor. İsrail makamları ise Hizbullah’ın Güney Lübnan’dan fırlattığı roketler nedeniyle en az 47 sivilin öldüğünü belirtiyor. Güney Lübnan’daki çatışmalar ve Kuzey İsrail’e yönelik roket hücumlarında en az 80 İsrail askeri de öldü. Ayn ed-Delb’deki olay, İsrail ordusunın Lübnan’da en az 18 yıldan bu yana bir binada en çok kişiyi öldürdüğü füze atağıydı. Aileler, hücumdan haftalar sonra, sevdiklerine dair bir şeyler bulabilmek için enkazı ziyaret etti. Köy hala akının dehşetini yaşıyor. Olaydan bir aydan uzun süre sonra gittiğimizde bir baba hala her gün enkaza gidiyor ve cesedi hala bulunamayan 11 yaşındaki oğlundan haber almaya çalışıyordu. Eşref Ramazan da hala enkaza gidip, ailenin orada yaşadıkları 20 yıldan uzun sürede biriktirdikleri anılara dair bir şeyler bulmaya çalışıyor. Bana giysi dolabının kapısını gösteriyor. Üzerinde bir vakitler hayranı olduğu futbolcuların ve pop yıldızlarının fotoğrafları var. Daha sonra enkazdan bir oyuncak ayı çıkartıyor ve hep yatağının üzerinde durduğunu anlatıyor. “Burada bulduğumuz hiçbir şey, kaybettiğimiz insanları yerine getirmeyecek” diyor. Habere katkıda bulunanlar: Scarlett Barter ve Jake Tacchi