Bebek, Galata, cinsellik, şiddet: ‘Biri kendini yakıyorsa, toplum da aslında kendini yakıyor’

İstanbul Bebek kıyısında iki kişinin alenen cinsel ilgiye girmesi, bir bankın üzerinde bir kişinin çırılçıplak güneşlenmesi, önce Avcılar’da bir bayanın akabinde da Manavgat’ta bir başkasının sokakta çırılçıplak yürümesi, Esenyurt’ta tacizci olduğu iddia edilen birine yönelik linç teşebbüsü, Galata’da bir kişinin kendini ateşe vermesi, bu görüntü karşısında birilerinin selfie çekmekle yetinmesi.

Tüm bu olayların peş peşe yaşandığı 31 Mayıs 2022 kimi sosyal medya kullanıcılarına göre “ülkenin raydan çıktığı gün” oldu, bazılarına göre ise diğer ülkelerde yıllarca tartışılacak olayların tek bir güne sıkışıp sonraki gün unutulacağı sıradan bir Türkiye görünümü kesitiydi.

Türk Psikologlar Derneği’nin Afet ve Travma Çalışmaları Ünitesi’nden Klinik Psikolog Çağay Dürü’ye göre ise bu olaylar Türkiye’de bir müddettir yaşanan toplumsal sorunların bireyler üzerindeki dışavurumuna işaret ediyor. Dürü “Birinin ruhsal bozukluğu vardı demek toplumu bu olaylardan aklamaz,” diyor.

Bebek’te kamusal alanda cinsel münasebete giren ve görüntüleri sosyal medyada infial yaratan iki şahıstan birinin akıl sıhhatinin yerinde olmadığı belirtilmiş ve akıl hastanesine sevki sağlanmıştı.

İstanbul Valiliği’nden yapılan açıklamada diğer şüphelinin ise cezaevinden müsaadeli çıktığı belirtilmiş, uyuşturucu kullanmak ve çocuk istismarı 11 kabahatten kaydının bulunduğu ifade edilmiş ve şüpheli olayın akabinde “cinsel saldırı” ve “hayasızca hareketler” suçlamasıyla nöbetçi mahkeme tarafından tutuklanmıştı.

Bebek’te bir bank üzerinde çıplak şekilde güneşlenen kişinin de suç kaydı bulunan bir şizofreni hastası olduğu belirtilmiş, benzer şekilde Avcılar ve Manavgat’ta çıplak dolaşan iki bayanın da akli istikrarlarının yerinde olmadığı yönünde açıklamalar yapılmıştı.

Galata Kulesi önünde herkesin içinde üzerine tiner döküp kendini ateşe veren kişinin de ruhsal sıkıntıları olduğu ileri sürülmüştü.

Psikolog Dürü, “Psikolojik bozukluklar yahut meşakkatler toplumdan bağımsız bir şey değildir. Birey uzayda yaşamıyor, uzayda bir ruhsal rahatsızlık geliştirmiyor,” diyor ve sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Psikolojik rahatsızlıklar toplumun katkısıyla ortaya çıkıyor. Bireyin ruhsal rahatsızlığında toplumun da hissesi vardır, ailenin de, etrafın de rolü vardır. Bu bilimsel olarak bilinen bir şey.

“Bunları kişisel, münferit birer olay diye isimlendirmek ve soruna bu türlü bakmak bu problemleri daha da tahlilsiz hale getiriyor. Ortada toplumsal bir sorun olduğunu, kimsenin birbirinden bağımsız olmadığını, herkesin birbirinden etkilendiğini görmek gerekiyor.”

Ekonomik ve siyasi kriz

Klinik Psikolog Dürü, sayıları giderek artan bu olayların görülmesinde belli başlı birtakım faktörlerin de tesirli olduğu görüşünde:

“Ekonomik kriz, siyasi kriz, tahminen özgürlüklerin her manada daraltıldığı bir süreçten geçilmesi, kurumların fonksiyonsuz hale gelmesi, basının medyanın içinde bulunduğu durum, bu sorunları ele alış biçimlerinin gerçeklerden kopuk olması… Bunların hepsini birer faktör olarak düşünmeliyiz.”

• Enflasyon hayatınızı nasıl etkiliyor?
• TÜİK’in açıkladığı enflasyon sokakta hissedilen enflasyonu yansıtıyor mu?
• Esenyurt’ta bir çocuğu taciz ettiği iddia edilen şahsa linç teşebbüsü: Şüpheli gözaltında

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı verilere göre Nisan ayında Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) yüzde 7,25 artarken enflasyon yıllık bazda yüzde 69,97 yükselmişti. Besin enflasyonu yüzde 89,1 olarak açıklanmış, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) de bu hafta alkollü içeceklerde yüzde 25, sigarada ise yüzde 10 oranında arttırılmıştı.

Tekrar TÜİK’in 16 Mayıs’ta açıkladığı verilere göre de mevsim tesirinden arındırılmış işsizlik oranı yüzde 11,4 düzeyinde gerçekleşmiş, 15 ve daha yukarı yaştaki bireylerde işsiz sayısı 2022 yılı birinci çeyreğinde bir evvelki çeyreğe göre 50 bin kişi artarak 3 milyon 845 bin kişi olmuştu. Genç nüfusta işsizlik oranının ise yüzde 21,1 düzeyinde olduğu belirtilmişti.

Pandemi tesiri

Ayrıyeten pandemi sürecinin toplumun psikolojisini olumsuz etkilediği yönünde çalışmalar da mevcut.

Haziran 2021’de yayımlanan “COVID-19 ve Ruh Sağlığı: Yeni Araştırmalar Bize Ne Gösteriyor?” başlıklı akademik çalışmada şu tespitlerde bulunuluyor:

“Pandemi döneminde genel popülasyonla yapılan büyük örneklemli çalışmalar ve meta-analizlerin sonuçlarına göre; anksiyete görülme oranının yüzde 20-31, depresyon yüzde 17-33, travma sonrası gerilim bozukluğu (TSSB) yüzde 23-37, uyku bozuklukları yüzde 7-40 ve ahenk bozukluğunun yüzde 22 olduğu bildirilmiştir.

“12 ülkede yapılan, hala psikiyatrik bozukluğu bulunan bireylerin durumlarını araştıran bir çalışmada iştirakçilerinin yaklaşık yarısının ruhsal yeterlilik halinde kötüleşme olduğu bildirilmiştir.”

Klinik Psikolog Çağay Dürü, pandeminin sosyal ilişkileri çok zedelediğini, toplumsal dayanışmayı olumsuz etkilediğini ve bugün bireylerde görülen ruhsal problemlerin bundan bağımsız da düşünülmemesi gerektiğini söylüyor:

“Pandemi hem ekonomik hem sosyal olarak kendisini gösterdi. İlişkiler koptu zira toplumsal doku zedelendi. Bunun üzerinde bir de ekonomik sıkıntılar gelince bireylerin gerilim seviyesi arttı.

“Böyle olduğu zaman buna toplumun garipseyeceği, tuhaf görünen saldırganlıklar da kendine yönelik yahut ötekilere yönelik saldırganlıklar da kendini göstermeye başlıyor.

“Politik ortam hem ekonomik hem de sosyal bahislerde gerek iktidarı gerek muhalefetiyle şimdi tahlil üretmekten çok uzak. Bu da insanları çaresiz bırakıyor ve gerilim seviyelerini yükseltiyor. Belirsizlikler ülkenin geleceğine dair gerilim seviyesini yükseltiyor. Seçim devrine girilince belirsizliklerin artmasıyla gerilim seviyesi de tırmanacaktır.”

Ötekileştirme

Bu olayların akabinde sosyal medyada gözlemlenen bir durum da faillerin “yabancı” yahut “mülteci” oldukları tarafındaki argümanların dile getirilmesi oldu.

Dürü, bu bağlamda da bir ötekileştirme yaşandığı görüşünde:

“Bu cins durumlar bireyde içsel bir korkuyu ortaya çıkarır. Kendini yakan biri, birini taciz eden biri, intihar eden biri, uluorta cinsellik yaşayan biri içsel olarak o kadar büyük bir korku ortaya çıkarır ki kişi bunu yapma potansiyeli olan kendi içindeki tarafını bir diğerine yansıtır.

“Bu bir diğeri, bu ‘öteki’ de daha çok yabancı, kültürünü bilmediği, onu korkutan mülteciler ya da öteki azınlıklar olur. Onları hedef tahtası haline getirir. Halbuki bu potansiyel hepimizde var.”

Pekala şayet toplum hastalandıysa tedavisi nasıl mümkün olacak? Şimdi bütün bir toplumun hasta olduğunu söylemenin savlı olacağını belirten Dürü, tedavinin ise sorunları açıkça konuşabilmekten geçtiğini belirtiyor:

“Meselelerin üzerinde açıklıkla konuşarak, hiçbir sansür uygulamadan, empati kurarak saldırganın, kendini yakanın, taciz edeninzamanda bizim de olduğumuzu, toplumun bütünün bu potansiyeli taşıdığını düşünerek bu tedaviye başlayacağız. Lakin o zaman kendi içimizden bir yola çıkarak bir hesaplaşma içine girebiliriz.

“Kendini yakan vatandaş kimse onu dinlemediği için kendini yakıyor. Biri bir yerlerde kendini yakıyorsa, toplum da aslında kendini bir yerlerde yakıyor diye düşünebiliriz. Bu potansiyelin toplumda da olduğunu düşünebiliriz. Hele ki bu olaylar bu kadar sıklaştığına göre…”