Bir aktivistin gözünden: Yeni bir dönüştürücü lider, Özgür Özel

*Gülseren Onanç

Atatürk’ü 85.ölüm yıldönümünde anarken, hep birlikte onun ne kadar büyük bir lider olduğunu dillendiriyoruz. Liderliğin ne olduğuna uzun vakitten beri baş yoran biri olarak Atatürk’ün onlarca liderlik özelliklerinden en çok önemli üç adedini seçip söylememi isterseniz, “sağlam etik değerleri”, “samimiyeti”, ve “takım oyuncusu” olmasıdır derim. Tabii yürek, vizyon, kararlılık, dirayet, entelektüel birikim onlarca liderlik özelliğini anda kişiliğinde topluyor olması Atatürk’ü dünyada çok az yetişen liderler kategorisine sokuyor. Türkiye Cumhuriyeti’nin bu türlü bir başkana sahip olmasını da büyük bir baht olarak görüyorum.

Bu girişi Atatürk’ün kurucu lideri olduğu ve 15 yıl genel başkanlığını yaptığı Cumhuriyet Halk Partisi’nin 8. Genel Başkanı seçilen sevgili Özgür Özel’den, bir siyasi lider olarak, beklenen liderlik özellikleri üzerine düşünmek üzere yaptım. Bu yazı ile sevdiğim, saydığım arkadaşım Özgür Özel’deki liderlik potansiyelinin de geniş bir kitle tarafından anlaşılmasına yardımcı olmayı ümit ediyorum.

Ben lider kimdir ve nasıl olunur sorunun peşine çok küçük yaşlarda düştüm. Kendimden büyük bir ülküye hizmet etmek gerektiğine ilişkin karşı konulmaz bir istek duyuyordum ve bunun için liderlik özelliklerimi geliştirmem gerektiğine inanıyordum. Ergenlik çağımda gelen 1980 darbesi ile siyasette bu değişimi yaratmanın yolu kapandı. 80 neslinin apolitik bir bayanı olarak kendi yolumda ilerledim. Yaşantımın 30 yılını iş dünyası, sivil toplum ve siyasette etkin olarak sürdürürken, etrafımda bana ilham olacak liderler aradım. Lider doğulmayacağını, lider olunacağını öğrendiğim zaman, liderlik eğitimi veren akademik çalışmalara katıldım.

Dönüştürücü ve adaptif liderlik

Dünyada liderlik üzerine en saygın çalışmalar Harvard Üniversitesi tarafından yapılıyor. Amerika’nın efsane Demokrat Başkanı John F. Kennedy’nin ismini alan devlet ve kamu siyasetleri fakültesi, Harvard Kennedy School (HKS)’nin “Dönüştürücü ve adaptif” liderlik olarak tanımlanan bir liderlik yaklaşımı var. 21. yüzyılda dünyanın dönüştürücü ve belirsizlik, kaos ortamlarına ahenk sağlayan adaptif liderliğe ihtiyacı olduğunu savunuyor.

Dünyanın karşı karşıya olduğu; demokrasinin gerilemesi, otoriter iktidarların yükselişi, kutuplaşma, göç, yoksulluk, cinsiyet eşitsizliği, iklim krizi gibi tehlikeler ile örgütlü mücadele etmek üzere dönüştürücü ve adaptif liderliğin benimsenmesi gerektiğini söylüyor.

HKS programlarına katılanlar bu liderlik yetkinliklerinin artırılmasını hedefliyor. Benim de iki defa katılma şansı elde ettiğim bu programlar, dünyanın karşı karşıya olduğu tehlikelere karşı örgütlü ve siyasi mücadele verecek başkanlara bir yol haritası sağlıyor. Bu programlara Çin’den, Kolombiya’ya, Brezilya’dan Suudi Arabistan’a, Kenya’dan Endonezya’ya kadar dünyanın dört bir yanından politikler, kamu vazifelileri farklı eğitimler almaya geliyor.

Dönüştürücü ve adaptif başkanların sahip olduğu özellikler nelerdir?

Dönüştürücü liderler kimlerdir sorusuna karşılık olarak geniş manada zor vakitlerde bile katılımcı bir yaklaşımla geleceğe dair ortak bir dayanışma ruhu koyabilen, başında olduğu örgütün kenetlemesini sağlayan, iyi bir takım oyuncusu olarak örgütü ile hürmet ve itimada dayalı ilişkiler kuran şahıslardır diyebiliriz.

Dönüştürücü başkanların işi çok tehlikeli ve zor. Çünkü dönüştürücü liderler var olan sistemin değişmesi gerektiğini savunur, yıllardır oluşan normları ve pahaları sorgular. İnsanların ne yapacağını bilemediği, geleceğe ilişkin belirsizliğin hâkim olduğu bir iklimde ortaya çıkıp onların bağımlılıklarına, alışkanlıklarına ve fikir biçimlerine meydan okurlar. Kurumsal istikrarları bozarlar. Bu nedenle dönüştürücü başkanlara karşı bir direnç oluşur, bu başkanlara zarar vermek, elimine etmek, kenara itmek için bir uğraş oluşur.

CHP’deki liderlik değişimi süreci

CHP içindeki liderlik değişimine gelirsek, tam da bu türlü bir dönüştürücü liderlik çıkışının olduğunu görürüz. Cumhuriyetimizin yüzüncü yılında 21 yıldır iktidarda olup, ülkeyi başkanlık sistemine sürükleyip, demokrasiye, laikliğe, kişisel hak ve özgürlüklere büyük zarar veren İslamcı muhafazakar, milliyetçi Cumhur İttifakı’nı dönemimin 2023 genel seçimlerinde sonlanacağına inancımız büyüktü. Yaşanan seçim hezimetinin bir sorumlusu olmalıydı. Bu süreçte sorumluluk üstlenmiş önderlerden hiçbiri gerektiği gibi bir özeleştiri, tahlil, geleceğe yönelik yeni bir umut yolu açamadı.

Ölüm gibi bir şey oldu ama kimse ölmedi

Kn Tangöze’nin şahane seslendirdiği, Özdemir Asaf’ın, şiirindeki sözler gibi, “ölüm aynıi bir şey oldu ama kimse ölmedi.” Yani kimse bir sorumluluk üstlenmedi, kimse bir hesap vermedi, kimse bir özür dilemedi. Siyasilerdeki bu hal, seçmende bir apati (kayıtsızlık, ümitsizlik, küskünlük) haline dönüştü. Üstelik 2024’te gerçekleşecek yerel seçimlerde kaybetme tehlikesi ortaya çıktı.

CHP’nin ve onun Cumhurbaşkanı adayı Kemal Kılıçdaroğlu benim 2010 yılından beri tanıdığım, sevdiğim saydığım bir kişi. Onunla sekiz yıl Parti Meclisi üyesi olarak ve bir yıldan az bir süre de başkan yardımcısı olarak çalıştık. Seçim sonucunda ben kendisinin istifa edeceğinden emindim. CHP seçmenindeki, örgütlerindeki Özgür Özel’in “duygusal kopuş” olarak tanımladığı süreci görecek, esasen çok yorulduğu için bu görevi devredecek diye düşünüyordum. Yanılmışım.

Dönüştürücü liderlik için doğru zaman

Bu gibi vakitler dönüştürücü önderlerin ortaya çıkması için en doğru vakitlerdir. Bu vakitlerde CHP’de iki çok önemli misyonda olan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu ve CHP TMBB Grup Başkanı Özgür Özel “değişim” talebini dillendirmeye başladılar.

Bu iki kişi ortasından daha yakın tanıdığım Özgür Özel’in yukarda tanımlamaya çalıştığım HBS’un dönüştürücü liderlik özelliklerini taşıyan bir siyasetçi olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim.

Özgür Özel bu türlü zor bir vakitte ortaya çıkarak, CHP örgütünün büyük bir çoğunluğunu ortak bir değişim vizyonunda birleştirmeyi başardı. Kendisinin de sıklıkla söylediği benzeri iyi bir takım oyuncusu olarak CHP örgütleri ile hürmet ve inanca dayalı ilişkiler kurdu ve sonunda CHP’de bazılarına göre bir ihtilal gerçekleşti.

Arkadaşım Özgür

Bundan sonraki değerlendirmelerimi Özgür’ü 10 yılın üstünde bir müddettir tanıyan, birlikte bir ideal için mücadele veren, Özgür’ün CHP liderliğine uzun zamanadır hazır olduğunu düşünen, seven, sayan bir arkadaşı olarak yazmak istiyorum.

Özgür’ün önünde zor bir liderlik imtihanı olsa da, ben arkadaşım Özgür’ün bu zorlukların üstesinden geleceğine inanıyorum. Özgür’ün başarısına olan inancımın sebeplerini kısaca şöyle sıralayabilirim:

Etik değerleri

Özgür’ün öğretmen anne babasından, ailesinden ve etrafından aldığı oturmuş etik kıymetleri var. Yıllardır benim de dahil olduğum bir grup arkadaşı kendisine Kemal Kılıçdaroğlu karşısında başkan adayı olarak çıkmasını talep ettiğimizde O Kemal Bey’in kendisi bırakmadan bu konuma talip olmaması gerektiğini düşündü. O rakiplerinin kendisinin düşmanı olmadığını, yarış bittikten sonra da birbirlerinin yüzüne bakacak bir saygınlığı koruması gerektiğini çok iyi biliyor. Gerçekten “Özgür Özel kazanırsa gazeteciliği bırakacağım” diyen Barış Yarkadaş’ın kurultay sonrasındaki bırakma kararına ilişkin verdiği kucaklayıcı karşılık Özgür’ün demokrat kişiliğini ve kocaman gönlünü yansıtıyor.

Güvene dayalı yoldaşlık ilişkileri

Özgür siyasette az rastlanan inanca dayalı yoldaşlık ilişkileri kurabilen bir siyasetçi. Bu ilişkileri CHP başkanlığı müddetince çoğaltacağına inanıyorum. Birçok kişinin seçimi kazananın Ekrem İmamoğlu olduğunu yazması, düşünmesinin altında yatan nedenin Özgür’ün Ekrem İmamoğlu ile kurduğu güven yoldaşlığı olduğunu düşünüyorum. Bunu emanetçilik olarak algılayanların uzun vakittir hiçbir partide rastlanmayan cinste bir dayanışmayı anlamakta zorlandıklarını düşünüyorum.

Samimiyet ve öteki bir kişi olmaya çalışmamak

Bence Özgür’ün en hoş tarafı hala gözlerinin içinde ışıldayan çocuk masumiyetidir. Özgür sahip olduğu durumların onu bozmasına izin vermemiş, kendi özgür ve özgün kişiliği muhafazayı başarmış bir siyasetçi olarak özel bir yere sahip.

Merhamet duygusu

Özgür’ün bir lider olarak sahip olduğu çok önemli bir özelliği de merhametidir. O Soma’daki madencilerin kederlerini kendine keder edinen, maden kazasında yakınlarını kaybedenlerin acılarını yüreğinde hisseden, adaletsiz bir şekilde hapis yatanların ve onların yakınlarının acısını yüreğinde taşıyan koca yürekli bir siyasetçi.

Kadın erkek eşitliğini içselleştirmek

Siyasetin erkek hükümran bir yer olduğunu yaşayarak deneyimleyen biriyim. Eşitliği kelamdan öteye taşımayanları çok gördüm. Özgür ailesi, eşi ve kızının da dayanağıyla bayanlar ile eşit bir ilgi kurmayı başarabilecek bir erkek siyasetçi. Bu nedenledir ki onun etrafında daha çok bayanı görebileceğiz.

CHP’nin yeni lideri Özgür Özel’in Türkiye’de umudu yeşertecek dönüştürücü bir lider olduğuna tanıklık etmekten memnunluk duyuyorum.

Arkadaşım Özgür ile gurur duyuyor ona zorlu seyahatinde muvaffakiyetler diliyorum.

Bu yazı, Eşitlik, Adalet, Bayan Platformu’nun sitesinden alınmıştır.