Candida auris: ABD’de hastanelerde süratle yayılan ilaca dirençli mantar

Bundan 15 yıl kadar önce keşfedilen, ilaçlara güçlü Candida auris mantarı şimdi dünyanın en kaygılı hastane mikroplarından biri ve bunda global ısınmanın da rolü olabileceğine ilişkin bir araştırma var.

Maya çeşidi bu mantar bir defa bedene girdikten sonra kan dolanımını, hudut sistemini ve birçok iç organı etkileyebiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), bu mantardan etkilenen hastalarda vefat oranının yüzde 30 ile 53 arasında değiştiğini tahmin ediyor.

Daha da tasa verici olan ise Candida auris’in, yaygın olarak kullanılan mantar ilaçlarının birçoklarına güçlü olması.

BBC Sağlık Muhabiri James Gallagher, mantarın birtakım tiplerinin bilinen bütün ilaçlara dirençli olduğunu söylüyor.

ABD Salgın Hastalıkları Denetim ve Tedbire Merkezleri’nin verilerine göre (CDC) mantarın şimdiye kadar 30’u aşkın ülkede ortaya çıkıp yayıldığı tespit edildi.

2020’de bu ülkelerden gelen bilgilerle hazırlanan bir rapora göre, 2009 ile 2019 arasında dünya çapında 4750 vaka görüldü.

Amerikan sağlık yetkilileri, mantarın 2020 ve 2021 boyunca ABD sağlık kuruluşlarında dert verici bir süratle yayıldığını söylüyorlar.

ABD’de belirlenen vaka sayısı 2019 yılında 476 iken 2021’de 1471 oldu yani üçe üç yılda üçe katlandı.

İlginç bir diğer nokta da 2019’da uluslararası bir araştırma ekibi tarafından gündeme getirildi. Araştırmacılar Candida auris olaylarındaki artışın iklim değişikliği ile alakalı olabileceği sonucuna vardılar.

Candida auris nasıl bir mantar?

Candida auris, aslında insanlara günlük hayatta çok yararlı, örneğin ekmek yahut bira üretiminde kullandığımızamaya çeşitlerinin yanısıra insanları hastalandıran çeşitleri de kapsayan bir mantar ailesine mensup.

Bunun bir örneği çok yaygın bir mantar olan Candida albicans. Bu kolay bir kaşıntılı mantar rahatsızlığı olabildiği çok daha önemli enfeksiyonları da tetikleyebiliyor.

Candida auris ilk olarak 2009 yılında Tokyo Metropolitan Geriatri Hastanesi’nde bir hastanın kulak yolunda bulunmuştu ve latince kulak manasına gelen auris ismi de buradan geliyor.

Mantar mayaları her zamancildimizin üzerinde yaşar ve sorun yaratmazlar. öbür bir sebeple zayıf düştüğümüzde ya da olmamaları gereken bir yere mesela kan sirkülasyonuna yahut ciğerlere sızdıklarında enfeksiyona yol açabilirler.

Nasıl bir hastalığa yol açıyor?

Candida auris en sık kan dolanımı enfeksiyonuna yol açıyor aynı vakitte teneffüs sistemini, merkezi hudut sistemini, iç organları ve cildi de etkileyebiliyor. Bu enfeksiyonlar ekseriyetle çok önemli oluyor. Bu mantar her zamançok kullanılan mantar ilaçlarına dirençli olduğu için tedavisi de zor.

İngiltere’de Plymouth Üniversitesi Moleküler Biyoloji kolunda Doçent Dr. Tina Joshi, “Bu mantarla ilgili en büyük sorun elimizdeki ilaçlara dirençli olması. ama bir öteki zorluk da Candida auris enfeksiyonuna teşhis koymanın oldukça güç olması. Diğer mantarlarla kolay kolay karıştırılabildiği için yanlış tedavi ihtimali de yüksek” diyor.

Bu da hastanın doğru tedaviye ulaşamadan önce daha uzun süre rahatsız olması yahut daha berbatlaşması manasına geliyor.

Nasıl yayılıyor?

Bu mantar esasen hastanelerde mikroplu tabanlardan bulaşıyor. Damar yolu gereçleri, serum hortumları yahut tansiyon aygıtlarına yapışabiliyor.

Londra Üniversitesi’ne bağlı Tropik Hastalıklar Hastanesi’nden mantar konusunda önde gelen uzmanlardan tabip Neil Stone, bir sefer bulaştığında bu mantarın temizlenmesinin de çok zor olduğuna dikkat çekiyor. Onun için ekseriyetle bütün bir hastane koğuşunun bir süre kapatılması gerekiyor.

Doktor Stone, “Bu en dert verici mantar ve göz arkası edilmesi çok tehlikeli. Bütn bir sağlık sistemini felce uğratabilir” diyor.

20 Mart tarihinde yaptığı açıklama ile ABD’de CDC, yeni verilere göre mantarın ülkede “korkutucu bir süratle yayıldığını” bildirdi.

Enfeksiyon tasası taşımalı mıyım?

ABD Salgın Hastalıkları Denetim ve Tedbire Merkezleri’nin verdiği bilgilere göre günlük hayat içerisinde Candida auris bulaşma riski pek yok.

uzun bir süre hastanede yahut bakım evinde kalıyorsanız, yahut ağır bakım hastası iseniz o zaman Candida auris enfeksiyonu yaşamanız ihtimali çok daha yüksek.

Eğer sık sık antibiyotik kullanmış biri iseniz bu da Candida auris enfeksiyonuna yakalanma riskinizi artıyor zira antibiyotikler bedeninizde bu mantara karşı mücadele eden yararlı bakterileri de öldürüyor.

2019’da yapılan ve Amerikan Mikrobiyoloji Derneği tarafından çıkarılan mBio mecmuasında yayımlanan bir araştırmada, Candida auris enfeksiyonlarındaki artışın sebebinin, bu çeşidin iklim değişikliği nedeniyle daha yüksek sıcaklıklarda yaşamaya mecbur kalması olabileceğine dikkat çekiliyor.

Mantarların çoğu toprakta bulabilecekleri daha düşük sıcaklıkları tercih ediyor. fakat global sıcaklıklar yükseldikçe Candida auris de daha yüksek ısılara ahenk sağlamak zorunda kaldı.

Bu da mantarın 37 santigrad derece olan insan bedeninde yaşaması ve gelişmesini kolaylaştırıyor olabilir.

Enfeksiyonları denetim edebilmek için ne yapılmalı?
Her şeyden önce Candida auris enfeksiyonu karşısında kimlerin en riskli grup olduğunu iyi anlamak gerekiyor.

İngiltere’de Plymouth Üniversitesi Moleküler Biyoloji kolunda doçent Dr Tina Joshi’ye göre en kıymetlisi enfeksiyonun bulaşmasını engelleyecek tedbirleri almak:

“En çok önemli adım, enfeksiyonu engelleme ve denetim etme zira bir kere bulaştığında hastalara müdahale etmenin ne kadar güç olduğunu gördük. Hastanelerin dezenfentasyon ve temizlik standartlarını en üst seviyeye getirmesi gerekiyor.”

Tek endişeli mantar Candida auris mi?

Değil. Dünya Sağlık Örgütü geçen yılın Ekim ayında mantarlarla ilgili olarak yayımladığı ilk “öncelikli patojenler” listesinde kamu sağlığına tehdit oluşturan en az 19 mantar sıraladı.

Candida auris de “hayati öncelik” kategorisine giren dört mantardan biriydi ve WHO tarafından “kullanılan mantar ilaçlarının birçoklarına resen dirençli” diye tarif edildi.

Bu haber Lena Ciric ve James Gallagher‘ın çalışmalarından uyarlandı