Çocukların vegan beslenmesi sağlıklı mı?

Dünyanın birçok bölgesinde, çok sayıda insan vegan diyete geçmeyi seçiyor, insanların seçimini etkileyen ögeler ekseriyetle hayvan hakları, iklim krizi ve sağlık faydaları oluyor. Pekala çocukların vegan olarak büyütülmesi sağlıklı mı? Vegan aileler, Hintdistan mutfağından neler öğrenebilir?

Bitki temelli vejetaryen ve vegan diyetlerin yetişkinler için daha sağlıklı olduğunu tespit eden bilimsel çalışmaların sayısı her geçen gün artıyor.

Hindistan’da yaklaşık 400 milyon kişi, yani nüfusun yüzde 39’u, vejetaryen olduğunu söylüyor. Hindistan’daki vejetaryen yemeklerin büyük bir kısmı da aslında vegan kategorisine girebiliyor, yani hayvansal hiçbir ürün içermiyor. Tam aksine, ülkenin yerel tahıllara, bakliyata ve sebzelere dayalı çok varlıklı bir yemek tarihi var.

Ülkedeki vegan beslenme hareketi büyüyor. Sosyal medyada vegan beslenmenin faydalarını savunan gruplar, yerel eserlerle yapılan yemek tanımları paylaşıyor, hayvan ürünlerine aslında hiç ihtiyaç duyulmadığına dikkat çekiyor.

Bu süreçte birçok vegan aile, çocuklarını nasıl besleyecekleri sorusu ile karşı karşıya kalıyor. Uzmanlar, vegan diyetlerin çocuklara olan tesirinin iyi kıymetlendirilmesi gerektiğini söylüyor, titiz beslenme planlarının çizilmesini öneriyor.

Hindistan mutfağı vegan ailelere yardımcı olabilir

Ashish Humar Jain, 2010’da şimdi 28 yaşındayken, süt sanayisinde hayvanların gördüğü kötü muameleyi gösteren bir video izledikten sonra eşiyle birlikte vegan bir diyete başlamaya karar verdiğini anlatıyor.

Jain, eşinin o periyotta gebe olduğunu ve Hindistan’ın İndore kentinde yaşayan çiftin çocuklarını da vegan yetiştirmeye karar verdiğini söylüyor.

Vejetaryen yemek çeşitliliğinin bol olduğu Hindistan sofrasının ikili bu süreçte çok yardımcı olduğunu paylaşan Jain, bitki ve tahılların aslında çok yüksek besin kıymetine sahip olduğunu söylüyor ve Hint mutfağını vegan ailelere tavsiye ediyor.

Kerala’da büyüyen ve 2014 yılında İspanya’ya taşınan 33 yaşındaki Bhavya Chandra Prem ise üniversite çağında Cowspiracy: Sürdürülebilirliğin Sırrı gibi hayvan haklarını inceleyen birtakım belgeseli izledikten sonra vegan olmaya karar verdiğini anlatıyor.

2020’de gebe olduğunu öğrendiğinde diyetini değiştirmek istemediğini söyleyen Prem, hekimiyle görüştüğünü ve yüksek proteinli vegan bir diyet ile bu sürece sürdüğünü belirtiyor.

Prem, “Çeşitli mercimekli yemekler, bakliyatlı türlüler, sebzeli çorbalar, tofu ve soya eserleriyle beslendim. En sevdiğim maş fasulyesiyle yapılan, Hindistan cevizli bir türlüydü” diyor.

Klinik Diyetisyen olan Edwina Raj, Hint yemeğinin veganlar için çok uygun olduğunu söylüyor, sağlıklı protein tüketimi için esmer ve siyah pirinç çeşitlerini, mercimeği, kurutulmuş bezelyeyi ve fasülyeyi tavsiye ediyor.

Jain ise yerel yeşil yapraklı zerzevatları, kimyon tohumunu ve susamı öneriyor.

Çocuklar için inançlı bir vegan diyet

Çocukların beslenmesinde göz önündeki bulundurulması gereken en çok önemli şey, büyümenin her çağında farklı besin kaynaklarına ihtiyaç duymaları.

Çocuklar, daha ufak porsiyonlar tükettiği için besin bakımından daha ağır besinlere ihtiyaç duyuyor.

University College London Çocuk Sağlığı Enstitüsü’nde Pediatrik Beslenme Profesörü Mary Fewtrell, “Çocukların midesi yetişkinlere göre çok küçük, o yüzden besin kıymeti olabildiğince yüksek yemekler yemeliler” diye anlatıyor.

Beslenme uzmanları, bebeklerin sağlıklı büyümesi için en yararlı şeyin anne sütü olduğunu söylüyor, anne sütünü bırakan küçük çocuklara verilecek vegan yemeklerin ise çok iyi planlanması gerektiğinin altını çiziyor. Uzmanlar, çocuklarda bilhassa ette bulunan B12 vitamini tüketimine dikkat edilmesi gerektiğini, bunun ek destek olarak verilebileceğini söylüyor.

2016’da İtalya’da vegan olarak büyütülen bir çocuk, kan bedellerinde önemli kalsiyum düşüklüğü tespit edildiğinde ailesinden uzaklaştırıldı. İtalyan basınına göre bir yaşındaki çocuğun kilosu 3 aylık bir bebek ile benzerydı.

Kemiklerdeki mineral düşüklüğü

2021’de yapılan ve Amerikan Klinik Beslenme Mecmuası’nda yayımlanan bir çalışma Polonya’da 5-10 yaş arası vegan, vejetaryen ve et ve hayvan ürünleri yiyen çocukların sağlık durumlarını karşılaştırdı.

Çalışmada vegan çocukların diğer çocuklara kıyasla daha zayıf olduğu ve kalp sağlığı bakımından daha sağlıklı olduğu tespit edildi. Öte yandan vegan çocukların ortalama 3 santimetre daha kısa olduğu ve kemik kütlelerinin daha düşük olduğu saptandı.

Araştırmanın muharrirlerinden Antropoloji ve Pediatrik Beslenme Uzmanı Jonathan Wells, “Vegan çocukların bedenindeki yağ oranı daha düşüktü ve çocuklar daha kısa boyluydu. Ergenliğe daha geç girme olasılıkları yüksekti. Ergenliğe geç giren çocukların daha uzun süre boyunca büyüdüğü ve uzunluklarının daha uzun süre uzamaya sürdüğünü gördük” dedi.

Araştırmacıların kaygı verici bulduğu tek şey, vegan çocukların kemiklerinde mineral düşüklüğüydü.

Wells, “Kemikler 20’li yaşların başında olması gerektiği yoğunluğa ulaşıyor. Bu yaşlarda hala mineral eksikliği varsa bunun onarılması zor. Kemikleri zayıf kalanların ileride osteoporoz gibi hastalıkları geçirme mümkünlüğü daha yüksek” dedi.

Çalışmada et ve hayvansal ürün yiyen çocukların protein açısından, vejetaryen çocukların ise kalsiyum açısından güçlü olduğu tespit edildi.

Yapılan diğer araştırmalara genel olarak bakıldığında ise vejetaryen ve vegan diyetlerin çocuklar için sağlıklı olabileceği tespit ediliyor. Uzmanlar, vegan beslenen çocukların ve yetişkinlerin yedikleri yemeklerin besin açısından istikrarlı olmasına dikkat etmesini ve yanında vitamin desteği almasını tavsiye ediyor.

Diğer taraftan günümüzde endüstriyel çiftçilikte hayvanlara verilen hormonların çocuklar için tehlikeli olabileceğine dikkat çekiliyor.

• Vegan çiftten bebeklerinin velayeti alındı – BBC News Türkçe
• Oxford Üniversitesi’nin araştırması: Veganlarda kemik kırılması riski yüzde 40 daha fazla
• Vegan ve vejetaryenlerde ‘kalp rahatsızlığı riski daha düşük, felç riski daha yüksek’