“Deprem bölgesinde bayanların yarısı kayıt dışı çalıştırılıyordu”

DİSK’e bağlı Genel-İş Sendikası Emar (Emek Araştırma Dairesi) tarafından hazırlanan ve Türkiye’de bayan istihdamının durumu, OECD ve AB ülkeleri ile mukayeseli olarak ele alınan “Kadın Emeği Raporu 2023″ yayımlandı.

Dünyada ve Türkiye’de bayan emeğinin durumunu şimdiki datalar ışığında her yıl düzenli olarak güncelleyen raporun bu yıl, sarsıntıdan etkilenen vilayetlerde bayanların çalışma hayatındaki durumu öncelikli olarak incele alındığı belirtildi.

Rapora göre, zelzele öncesi periyotta Gaziantep, Adıyaman, Kilis, Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye, Şanlıurfa ve Diyarbakır vilayetlerinde bayanların işgücüne ve istihdama iştiraki oranları düşüktür. Bölgede işgücünün yüzde 73’ü yani 2 milyon 292 bini erkeklerden, yüzde 26,7’si yani 837 bini bayanlardan oluştu.

Toplam istihdamın; yüzde 74’ü olan 1 milyon 987 bini erkeklerden; yüzde 25,6’sı olan 695 bini ise bayanlardan oluştu. Sarsıntı ile birlikte bayan istihdamının çok önemli bir şekilde düşeceği öngörüldü.

Deprem bölgesinde istihdam edilen bayanların yarısından fazlası kayıt dışı çalıştırılıyor. İstihdam edilen bayanların yüzde 48’i sosyal güvenlik kurumuna kayıtlı çalıştırılırken, yüzde 52’si kayıt dışı çalıştırılmaktaydı. Bu da demek oluyor ki zelzele bölgesinde çalışan her iki bayandan biri 22 Şubat 2023 tarihinde açıklanan işsizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği yardımlardan yararlanamayacak.

Kadın işsizliğinin yüzde 10’u sarsıntı bölgesinde yaşıyordu

Deprem bölgesindeki bayanların işsizlik oranı, ülke genelindeki bayanların işsizlik oranından yüksek.. 2021 yılında ülke genelinde bayan işsizlik oranı yüzde 14,7 iken sarsıntı bölgesinde bu oran 2,1 puan fazla olarak yüzde 16,8 olarak kaydedilmişti.

Türkiye’deki toplam bayan işsizliği 2021 yılında 1,5 milyon. Toplam bayan işsizliğinin yaklaşık yüzde 10’ununu yani 141 bin bayandan fazlası da zelzele bölgesinde yaşayan bayan işsizler oluşturuyordu.

İstihdamda cinsiyet açığı yüzde 36,4

OECD verilerine göre, Türkiye’de bayan istihdamı yüzde 34,3 iken erkek istihdamı yüzde 70,7’. OECD ve AB üye ülkelerin ortalamalarına bakıldığında; kadın-erkek istihdam oranlarının birbirlerine yakın, bundan ötürü da istihdamda cinsiyet açığının daha düşük olduğunu görülüyor. OECD üye ülke ortalamasında bayan istihdamı yüzde 62,4, cinsiyet açığı yüzde 14,2; AB üye ülke ortalamasında yüzde 65, cinsiyet açığı yüzde 9,9 iken Türkiye’de bu oran ülke ortalamalarının yarısı kadar yani yüzde 34,3. Ülkede istihdam da cinsiyet açığı ise yüzde 36,4.

Son beş yılda bayan istihdamı yalnızca 1,9 puan arttı

Türkiye’de kadın-erkek istihdam oranlarını yıllara göre incelediğimizde 2018 yılında bayan istihdamı yüzde 29,4 iken 2022 yılının Aralık ayına gelindiğinde 1,9 puan artarak yüzde 31,3’ye yükseldiği görüldü.

Kadın işsizliği AB ve OECD üye ülkelerin 2 katından fazla

Türkiye’de bayanların işsizlik oranları her geçen gün artıyor. OECD verilerine göre; Türkiye’de bayanların işsizlik oranı yüzde 12,7 ile AB ve OECD üye ülke ortalamalarının 2 katından fazla. AB üye ülke ortalamalarında bayan işsizliği yüzde 6,4, OECD üye ülke ortalamasında ise yüzde 6,8’.

Türkiye’de geniş tarifli bayan işsiz sayısı 4 milyon

Son 5 yıllık periyoda detaylı olarak bakıldığında; dar tarifli bayan işsizlik oranı yüzde 14 civarındayken geniş tarifli bayan işsizlik oranının arttığını görüldü. 2018 yılında dar tanımlı/resmi bayan işsiz sayısı 1,4 milyon kişi iken 2022 Aralık ayında 1,7 milyon şahsa yükseldi. periyotta ise geniş tarifli bayan işsizliği yüzde 23,5’ten 6 puan artarak yüzde 29,5’e yükselerek 4 milyon 82 bin kişiyi buldu.

12,2 milyon bayan ev işleri nedeniyle çalışma ömrüne dahil olamıyor

2022 yılı 4. çeyrek verilerine göre 9 milyon 663 bin bayan ev işleri nedeniyle çalışma hayatına dâhil olamadığını belirtmişken ev işleri nedeniyle çalışma hayatına dâhil olamadığını belirten erkek sayısı verisi bulunmamaktadır. Ailevi ve şahsî nedenlerle çalışma hayatına dâhil olamadığını belirten bayan sayısı 2 milyon 286 bin kişi iken bu bilgilerdeki erkek sayısı bayan sayısının 5’te birine denk gelmektedir ve yalnızca 466 bin kişidir.

Çalışan 3,3 milyon bayan sosyal teminattan yoksun

2022 yılı 4. çeyrek verilerine göre 10 milyon 298 bin bayan istihdamının 6 milyon 951 bini yani yüzde 67,4’ü kayıtlı, 3 milyon 347 bini ise yani yüzde 32,5’i ise kayıt dışı çalıştırılılıyor. Bilgiler gösteriyor ki Türkiye’de 3,3 milyon bayan sosyal garantiden mahrum bir şekilde çalışıyor.

Yarı vakitli çalışan bayanlarda kayıt dışı çalışma oranı yüzde 68’e çıkıyor. 2022 yılı 4. çeyrek verilerine göre tam vakitli çalışan bayan sayısı 8 milyon 642 bin; yarı vakitli çalışan bayan sayısı ise 1 milyon 656 bin kişi olarak kaydedildi. Tam vakitli çalışan bayanların yüzde 74,3’ü kayıtlı, yüzde 25,6’sı ise kayıt dışı çalışırken, yarı vakitli çalışan bayanların çoğunluğu kayıt dışı çalıştırılıyor. Buna göre yarı vakitli bayanların yalnızca yüzde 31,8’i kayıtlı iken yüzde 68,1’ine kayıt dışı istihdam ediliyor.

Sendikalı olma oranı düşük

Kadınların sendikalara iştirakinin da düşük olduğu görüldü. 2023 Ocak ayı verilerine göre; Türkiye’de bayanların sendikalaşma oranı yüzde 10,4 iken erkeklerin sendikalaşma oranı yüzde 16,1. Bu bilgiye, kayıt dışı istihdam dâhil edildiğinde gerçek bayan personel sendikalaşma oranı 4,2 puan azalarak yüzde 6,2’ye gerilerken; erkek çalışanlarda de bu oran 5.1 puan azalarak 11,2 düşüyor.

Yevimyeli çalışan erkekler, bayanlardan yüzde 47 fazla kazanıyor

Türkiye’de de erkeklerin bayanlara göre yüzde 20,84 fazla kazanıyor. Çalışma biçimlerine göre incelendiğinde yevmiyeli çalışan erkeklerin yevmiyeli çalışan bayanlara göre yüzde 47,39 daha fazla kazandığı görülüyor. Fiyatlı maaşlı çalışanlarda ise bu fark yüzde 16. Fiyatlı çalışan erkekler bayanlara göre yüzde 16 daha fazla kazanmaktadır.

Kadınlar daha yoksul

Türkiye’de resmi yoksulluk bilgilerini cinsiyet karşılaştırması yaparak incelendiğinde yoksulluktan en fazla bayanların etkilendiği görülüyor. Erkeklerde yoksulluk, 8,5 milyon kişi ile yüzde 20,8; bayanlarda yoksulluk ise 9 milyon kişi ile yüzde 21,8.