Dilek Dündar’ın pasaportunun iptaline hak ihlali kararı

Alican Uludağ

Anayasa Mahkemesi, eşi Can Dündar‘ın yanına gitmek üzere Atatürk Havalimanı’na gelen Dilek Dündar‘ın pasaportuna ‘iptal olduğu gerekçesiyle’ el konulmasının hak ihlali olduğuna hükmetti.

Anayasa Mahkemesi (AYM), gazeteci-yazar Can Dündar’ın eşi Dilek Dündar’ın pasaportunun iptal edilmesi nedeniyle özel hayata ve aile hayatına hürmet hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Yerel mahkemeden hak ihlalinin giderilmesini isteyen AYM, Dündar’a 22 bin TL manevi tazminat ödenmesine hükmetti. Kararın münasebetinde, hakkında herhangi bir adli soruşturma ya da dava bulunmayan Dilek Dündar’ın pasaportunun iptal edilmesinin demokratik toplum sistemine aykırı olduğu vurgulandı.

Dilek Dündar, Almanya’ya bulunan eşi Can Dündar’ın yanına gitmek üzere 3 Eylül 2016 tarihinde İstanbul Atatürk Havalimanı’na geldi. Burada pasaportuna el konulan Dilek Dündar hakkında “FETÖ/PDY terör örgütü şüphelisinin eşi” şeklinde kayıt oluşturulduğu anlaşıldı. Ayrıyeten 4 Ağustos 2016 tarihli Zayi Pasaport bilgisi de kendisine verildi. Pasaporta el koyma münasebeti olarak bu iki durum gösterildi.

Yerel mahkeme davayı reddetti

Dilek Dündar avukatı Tora Pekin aracılığıyla pasaportunun iptali sürecine karşı dava açtı. Dava dilekçesinde; vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetinin fakat suç soruşturması ya da kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabileceği belirtildi. Dilek Dündar hakkında mahkeme tarafından verilmiş bir yurt dışı çıkış yasağı yahut adli soruşturma ve kovuşturma bulunmadığı belirtilen dilekçede, eşi Can Dündar’ın Almanya’da, oğlunun ise tahsil gördüğü İngiltere’de yaşadığı, pasaportun iptalinin zımni olarak yurt dışına çıkış yasağı manasına geldiği, bu idari süreçle ailesiyle birlikte yaşamasının engellendiği vurgulandı.

Davaya savunma gönderen Yönetim ise pasaportun iptal münasebetinin desteğinin Emniyet Genel Müdürlüğü’nün 22 Ağustos 2016 tarihli genelgesi olduğu savunuldu.

Lakin İstanbul 5. Yönetim Mahkemesi, 2017 yılında davayı reddetti. Bunun üzerine Dilek Dündar ismine avukat Tora Pekin, Anayasa Mahkemesi’ne 4 Ocak 2018’de ferdî müracaatta bulundu.

AYM: Özel hayata ve aile hayatına hürmet hakkı ihlal edildi

Anayasa Mahkemesi Birinci Kısım, 4 yıl sonra başvuruyu kabul ederek Dilek Dündar’ın Anayasa’nın 20. unsurunda teminat altına alınan özel hayata ve aile hayatına hürmet hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Mahkeme, 22 bin TL tazminatın Dündar’a ödenmesine karar verdi. Ayrıyeten, kararın bir örneğinin ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere İstanbul 5. Yönetim Mahkemesi’ne gönderilmesi de kararlaştırıldı.

Kararın münasebeti ne?

Kararın münasebetinde, Dilek Dündar’ın eşi ve çocuğunun yurt dışında yaşadığı, pasaportunun iptal edilmesi nedeniyle yurt dışına çıkamadığı için ailesiyle bir araya gelemediği anlatıldı. Müracaatçı hakkında terör örgütü ile alakalı olduğundan bahisle bir ceza soruşturması yahut kovuşturmasının ve müracaatçı hakkında verilmiş yurt dışına çıkış yasağı öngören bir mahkeme kararının mevcut olmadığına işaret edilen kararda, şöyle denildi:

“Bu durumda müracaatçının aile hayatına tesir eden sınırlamanın kaynağının pasaportun iptaline ilişkin bir idari süreçten ibaret olduğu lakin müracaatçının yurt dışına çıkmasının neden milli güvenlik açısından mahzurlu görüldüğünün anılan idari işlem münasebetinde gösterilmediği, yargılama aşamasında da idari sürecin münasebetlerinin müracaatçının öznel durumuyla ilişkilendirmek suretiyle ortaya konulmadığı anlaşılmaktadır.”

‘Demokratik toplum düzeni’ vurgusu

Müracaatçının eşinin eylemleri nedeniyle müracaatçının neden ve nasıl milli güvenlik açısından risk oluşturduğunun ortaya konulmadığı belirtilen kararda, şu değerlendirme yapıldı:

“Bu bağlamda idari sürecin müracaatçının gitmek istediği ülke ile olan şahsî ve ailevi bağları üzerindeki tesirleri gözetilerek beklenen kamusal fayda ile müracaatçının çıkarları arasında bir dengeleme  yapılmadığı görülmüştür. Bu durumda müracaatçının öznel durumuyla bağlantılı ve kâfi somut herhangi bir sebep gösterilmeden yalnızca eşine isnat edilen eylemler nedeniyle pasaportu iptal edilerek, aile ömrü kapsamında değer arz eden yabancı bir ülkeye gitmesinin engellenmesi şeklinde özel hayata ve aile hayatına hürmet hakkına yapılan müdahalenin demokratik toplum sistemin gereklerine uygun olduğu söylenemez.”

Yasaya tenkit

Fakat kararda, mevcut düzenlemede tüm kaideler sağlanmış olsa bile pasaport verilmesi konusunda yönetimin takdir yetkisinin korunduğu ifade edilerek, “Bununla birlikte anılan Kanun’da pasaporta uzun süre el konulması ve yeni bir pasaport verilmemesinden kaynaklanabilecek mağduriyetin giderimine ilişkin bir düzenleme yapılmadığı açıktır” tespitinde bulunuldu.

Kararda, Dilek Dündar hakkında yurt dışına çıkışı yasaklayan bir yargı kararı, tekrar yurt dışına çıkışa pürüz oluşturabilecek ceza soruşturması ya da kovuşturması olmadığı vurgulandı. Pasaport iptalinin müracaatçının özel ve aile hayatına yapılan müdahalenin meçhul bir süre devam ettirilmesi ne sebep olunduğu anımsatılan kararda, 7188 sayılı Kanun’un bu bağlamda mağduriyeti gidermede tesirli bir yol olmadığı kaydedildi. Kararda, “bu hâlde müracaatçı hakkındaki önlemin, müracaatçının gitmek istediği ülke ile olan şahsî ve ailevi bağları da gözetildiğinde yalnızca bir idari sürece dayanılarak uzun süre uygulanmasının demokratik bir toplumda alınması zarurî ve ölçülü bir önlem olduğu söylenemez.” ifadesi kullanıldı.

Şimdi ne olacak?

İstanbul 5. Yönetim Mahkemesi, bu kararın akabinde yeniden yargılama yaparak, Dündar’ın pasaportunun iptali sürecini iptal ederek, Dündar’a pasaport verilmesinin önünü açmak zorunda. Mahkemenin bu tarafta karar vermesinin akabinde ise gözler kararı uygulaması gereken İçişleri Bakanlığı’na çevrilecek.