Doç. Dr. Senem Tekin: 6 ve daha üzerinde bir zelzele artık bu bölgelerde uzun süre yaşanmaz

Adıyaman Üniversitesi Coğrafik Bilgi Sistemleri Uzaktan Algılama Merkez Müdürü Doçent Tabip Senem Tekin, “Bu kadar büyük enerji boşalmasının bizler jeoloji mühendisleri olarak 6, 6.5 ve daha üzerinde bir sarsıntıya artık bu bölgelerde uzun süre yaşanmayacağını düşünüyoruz’’dedi.

Adıyaman’ın Samsat ilçesinde 2018 yılında 5.4 büyüklüğünde meydana gelen zelzeleyle ilgili Adıyaman Meslek Yüksekokulu öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Kemal Zorlu ve Proje Koordinatörü öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Ulaş İnan Sevimli ve Müdürü Doç. Dr. Senem Tekin’in yer aldığı çalışmada 6 yıl içerisinde 5’ten büyük bir sarsıntının olma mümkünlüğü yüzde 90’nın üzerinde söylenmişti. Kahramanmaraş merkezli gerçekleşen iki büyük zelzeleyle büyük kayıplar yaşanırken, bölgede yeni bir sarsıntı riski tartışmaları da başladı.

Türkiye’de 534 fay çizgisinin bulunduğunu belirten Doçent Hekim Senem Tekin, “Ülkemiz maalesef yıkıcı zelzelelerin yaşandığı, büyük zelzeleler üretme potansiyeli olan faal fay çizgilerinin bulunduğu bir alanda bulunmakta olup 534 tane etkin fay yer almaktadır. Bunların bir çoğu 6 ve üzerinde sarsıntı üretme potansiyeline sahip faylar bu bölgenin depremselliğine baktığımız zaman Adıyaman ve civarında bulunan  etkin faylarda meydana gelmesi beklenen zelzelelerin tekrarlanma dönemlerini doldurduğu bilinmekteydi. Paleosismoloji çalışmalarıyla fay çizgileri üzerinde ayrıntılı araştırmalar yapılarak, her bir fay sınırına ait ayrıntılı çalışmalar yapılmakta ve yapılmaya devam etmektedir. Çalışmalar kapsamında ya da ampirik denklemler ile bizler aslında hangi fay hattı kaç büyüklüğünde zelzele üretebilir bunları biliyoruz.  Enerji sıkışmalarına baktığımız zaman bu bölgede esasen çok uzun vakitten beri beklenen bir zelzele vardı. Aslında beklenen bir olay yaşandı. Tabii ki iki sarsıntının peş peşe olması dünyada rastlanabilir bir olay değil. 7.7 büyüklüğünde gerçekleşen ilk zelzelenin bilhassa çok uzun süre gerçekleşmiş olması peş peşe 3 tane zelzelenin gerçekleşmiş olması başlangıcından bitişine hem büyüklük hemde şiddeti herhangi bir düşüş olmaması sebebiyle çok fazla hasara, yıkıma ve can kaybına yol açtı. Bölgede dediğim Adıyaman inhisarına baktığın zaman 100 kilometrelik tampon bölgede birçok büyük sarsıntı üretme potansiyeli olan etkin fay hattı bulunmakta fakat gerçekleşen zelzeleler ile büyük bir enerji boşalması yaşandı. Doğu Anadolu fay zonu yeniden Erkenek, Pazarcık segmenti, Sürgü fayı, Amanos Can Kaybı Deniz fay zonu burada bulunan Bozova fay hattı gibi faal fayların, Besni fayının 6 üzerinde sarsıntı üretmesi de aslında muhtemeldi” dedi.

70 noktada yüzey kırığı oluştu

Meydana gelen zelzeleler sonrasında 70 noktada yüzey kırığı oluştuğunu söyleyen Tekin, “Bu yaşanan sarsıntı jeoloji mühendisleri olarak bizleri aslında şaşırtan bir zelzele değil. Dediğim çok uzun vakitten beri tekrarlanan dönemini doldurmuş faylardı. Bu fayların tek modülde kırılması, zelzele üretmesi ve dediğim gibi 2 tane sarsıntının peş peşe gerçekleşmesi maalesef çok büyük oranda ölümcül sonuçlara sebep oldu. Büyük oranda yüzey kırığı olarak baktığımız zaman yaklaşık 70 noktada yüzey kırığı oluşmuş durumda bu sarsıntılardan sonra tekrar 300 kilometrelik bölgeye baktığımız zaman yüzey kırığına çok net bir şekilde görünüyor” diye konuştu.

Aletsel ve tarihî sarsıntı kayıtlara bakıldığında 580 yıl önce bu şekilde zelzele meydana geldiğini aktaran Senem Tekin, “Büyük bir enerji boşalması var noktada baktığımız zaman bu boşalma bu bölgelerde yeniden zelzele olur ya da olmaz tartışmaları yaratıyor. Bu kadar büyük enerji boşalmasının bizler jeoloji mühendisleri olarak 6, 6.5 ve daha üzerinde bir sarsıntıya artık bu bölgelerde uzun süre yaşanmayacağını düşünüyoruz. En son bu şekilde sarsıntı 580 yıl önce meydana gelmiş ve tüm aletsel  ve tarihi sarsıntı kayıtlarımıza baktığımız zaman bu bölgede bu şekilde büyük yıkımlara yol açan sarsıntılar yaklaşık 600 yıllık dönemlerde kendini tekrardan oluşturuyor. Çok sık şununla karşılaşıyoruz bu bölgede artık tüm faylar aktivitesini doldurdu mu? Her fay kendi sistemine göre çalışır. Çalışmayan faylarımız aktivitesini tamamlamamış faylar var. Bölge yaşanan enerji boşalmasından ötürü en azından çok uzun yıllar nefes alacağını düşünüyorum ama Sürgü fayı olsun Malatya fayı olsun tekrar Bozova faylarımız olsun ya da Güneydoğu Anadolu bindirmesi Narince segmenti sekmenlerimizin kendi başına 6 ve üzeri zelzele üretme potansiyeli bulunmaktafakat bunları bugünlerde birkaç yıl içerisinde beklemiyoruz” tabirlerini kullandı.

“Sonuçlar bugün maalesef hiç şaşırtmadı”

Son olarak Kahramanmaraş’ta meydana gelen 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki zelzele sonrası yapılan tahlil sonuçlarını açıklayan Tekin, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“8 üzerindeki durumlarda şiddet değerlendirmesine baktığımız zaman yıkımları tabii ki bekleriz. Düzgün şekilde doğru yerlere yerleşmiş olsaydık, bina kat sayılarımızı düzgün belirlemiş olsaydık, binaların altındaki marketlerde kolonların kesintileri yapılmasaydı sonuçlar farklı olabilirdi. Bu şekilde eylemler yapılmamış olsaydı ‘başımıza gelmez değil de ya başımıza gelirse ne yaparız’ diye yapmış olsaydın bunları yaşamayacaktık. Bundan 3 ay önce Adıyaman Üniversitesi’nde gerçekleştirdiğimiz konferansta merkez ilçede bulunan 33 binlik bina envanteri üzerinde bizler risk tahlillerini gerçekleştirmiştik. Yaptığımız risk tahlillerinde binaların yüzde 70’ine yakınının yıkılacağını 6.5 üzerinde gerçekleşecek bir sarsıntıda yahut büyük oranda ağır hasarlı çıkacağını belirledik. Yaptığımız sonuçlar bugün maalesef hiç şaşırtmadı. “