Dünyada her yıl 500 bin deprem oluyor

Türkiye’de martın ilk haftası, sarsıntı şuurunun oluşturulması ve mümkün afetlere karşı hazırlıklı olunması gayesiyle çeşitli etkinliklerle “Deprem Haftası” olarak anılıyor. ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezine (USGS) göre, dünyada her yıl yaklaşık 500 bin zelzele meydana geliyor.

Tektonik, volkanik ve çöküntü olarak üçe ayrılan sarsıntılar, yer kabuğunda fay ismi verilen kırıklarda meydana gelen hareketler sebebiyle oluşuyor.

Sismologlar, dünyadaki sarsıntıların yalnızca yüzde 20’sinin insanlar tarafından hissedildiğini ve her yıl yaklaşık 100 sarsıntının hasara yol açtığını belirtiyor.

NASA’ya göre ise büyük sarsıntılar dünyanın eksenini kaydırabilir ve böylelikle bir günün uzunluğu değişebilir.

Bilim insanları, 2004’te meydana gelen 9,1 büyüklüğündeki Sumatra sarsıntısının, günün uzunluğunu 6,8 mikrosaniye kısalttığını düşünüyor.

Dünyada son yüzyılda yaşanan yıkıcı zelzelelerde yüz binlerce kişi hayatını kaybetti ve milyonlarca kişi evsiz kaldı.

USGS’de yer alan bilgilere göre, dünya tarihinin en şiddetli 10 sarsıntısı, Güney Amerika ve Asya-Pasifik ülkelerinde yaşandı.

Tarihteki en şiddetli zelzelesi 9,5 büyüklüğünde

Dünya tarihindeki en şiddetli zelzele, Şili’de 22 Mayıs 1960’ta meydana geldi.

Yaklaşık 1000 kilometrelik alanda hissedilen 9,5 büyüklüğündeki sarsıntı sonucunda 1655 kişi hayatını kaybetti, 3 bin kişi yaralandı, 2 milyon kişi evsiz kaldı.

Ülkede 550 milyon dolarlık hasara neden olan zelzele sonucu oluşan tsunami, 10 bin kilometrelik alana yayılarak Hawaii, Japonya ve Filipinler’e kadar ulaştı. Dev dalgalar sonucu Hawaii’de 61, Japonya’da 138, Filipinler’de 32 kişi hayatını yitirdi.

En şiddetli ikinci sarsıntı olarak kayıtlara geçen Alaska sarsıntısı, 28 Mart 1964’te meydana geldi.

Üç dakika süren 9,2 büyüklüğündeki sarsıntı, tsunamiyi tetikledi. Sarsıntı ve akabinde oluşan dev dalgalar, 128 kişinin hayatını kaybetmesine neden olurken, yaklaşık 310 milyon dolarlık hasar oluşturdu.

Endonezya’daki sarsıntı 14 ülkeyi etkiledi

Bugüne kadar en uzun süren sarsıntı Sumatra’da 26 Aralık 2004’te meydana geldi. 9,1 büyüklüğündeki sarsıntı, yaklaşık 10 dakika sürdü.

Sarsıntı sonucunda oluşan metrelerce yükseklikteki dev dalgalar, Endonezya’nın yanı sıra Asya’nın kuzeyi ve Afrika’nın doğusunda 14 ülkeyi etkiledi.

En çok mevte yol açan doğal afetlerden biri olarak kabul edilen sarsıntıda yaklaşık 230 bin kişi hayatını kaybetti. Sarsıntı ve tsunami nedeniyle 1 milyon 700 bin kişi evsiz kaldı.

Japonya’nın Tohoku bölgesinde 11 Mart 2011’de yaşanan sarsıntı, ülkede bugüne kadarki en şiddetli zelzele olarak kayıtlara geçti. 9 büyüklüğündeki zelzele, okyanus tabanında 1 kilometrelik kırık oluşturdu, bunun sonucunda ülkenin kuzeydoğu kıyılarında tsunami yaşandı.

Deprem ve sonrasında yaşanan tsunaminin neden olduğu 19 bin can kaybının yanı sıra Fukuşima nükleer santralinde sızıntı meydana geldi.

Rusya’da 9 büyüklüğünde sarsıntı Hawaii’de dalgalara yol açtı

Rusya’nın kuzeydoğusundaki Kamçatka’da 4 Kasım 1952’de meydana gelen 9 büyüklüğündeki zelzele, Hawaii kıyılarında yüksek dalgaların oluşmasına yol açtı.

Şili’de 27 Şubat 2010’da meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki sarsıntıda 500’den fazla kişi hayatını kaybetti, binlerce kişi yaralandı.

Şili’nin yanı sıra Peru, Ekvador, Kolombiya, Kosta Rika ve Panama gibi Latin Amerika ülkeleri, sarsıntı sonrası oluşan tsunamiden etkilendi.

30 milyar dolarlık hasara yol açan zelzelede 1,8 milyon kişi mağdur olurken, 500 binden fazla ev, tadilat edilemeyecek şekilde hasar gördü.

Ekvador ve Kolombiya kıyıları yakınlarında 31 Ocak 1906’da meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki zelzelede, yaklaşık 1000 kişi hayatını yitirdi. Zelzelenin akabinde oluşan tsunami, okyanusu geçerek Japonya’ya kadar ulaştı.

Alaska’nın Rat Adaları açıklarında 4 Şubat 1965’te görülen 8,7 büyüklüğündeki zelzele, dalga uzunluklarının 10 metreyi bulduğu tsunamiye neden oldu.

Endonezya 3 ay ortayla iki yıkıcı sarsıntı yaşadı

Endonezya’nın kuzeybatısında bulunan Sumatra Adası’nda Aralık 2004’te gerçekleşen 9,1 büyüklüğündeki yıkıcı zelzelenin yaraları sarılırken, yaklaşık 3 ay sonra 28 Mart 2005’te yerin 30 kilometre altında 8,6 büyüklüğünde sarsıntı kaydedildi.

Afette 1400’den fazla kişi hayatını kaybederken, zelzelenin tetiklediği tsunami nedeniyle yüzlerce kişi yaralandı.

Tibet’te 15 Ağustos 1950’de yaşanan 8,6 büyüklüğündeki sarsıntıda en az 1500 kişi öldü. Çin ve Hindistan’da birçok kenti de etkileyen sarsıntı, heyelanlara yol açtı. Bunun sonucunda yüzlerce yapı zarar gördü.

Dünyadaki zelzelelerin yüzde 90’ı “Pasifik Ateş Çemberi”nde meydana geliyor

“Ateş Çemberi” olarak isimlendirilen Pasifik Sarsıntı Kuşağı, dünyadaki tüm sarsıntıların yüzde 90’ına, büyük sarsıntıların ise yaklaşık yüzde 80’ine kaynaklık ediyor.

Büyük Okyanus havzasını çevreleyen sarsıntı kuşağı, “Pasifik Ateş Çemberi” olarak biliniyor.

Yaklaşık 40 bin kilometre uzunluğundaki nesil, Şili’den kuzeye doğru Güney Amerika kıyıları, Orta Amerika, Meksika, ABD’nin batı kıyıları ve Alaska’nın güneyinden Aleut Adaları, Japonya, Filipinler, Yeni Gine, Güney Pasifik Adaları ve Yeni Zelanda’ya kadar uzanıyor.

“Alp-Himalaya Sarsıntı Kuşağı” ismiyle bilinen ikinci büyük sarsıntı kuşağı, Endonezya’dan başlayarak Himalayalar ve Akdeniz üzerinden Atlas Okyanusu’na kadar ilerliyor.

Türkiye’nin büyük bir kısmı de bu zelzele jenerasyonunda yer alıyor.