EBRD araştırması: Türkiye’de bankalar bayanlardan daha fazla kefil istiyor

ZEYNEP BAYAR

EBRD tarafından gerçekleştirilen bir araştırmada, Türkiye’de bankaların kredi verme sürecinde bayan ve erkek teşebbüsçüler arasında ayrımcılık yaptığı sonucuna varıldı.

J. Michelle Brock ve Ralph De Haas tarafından kaleme alınan araştırmada, Türkiye’deki bayan ve erkek girişimcilerin kredi müracaatlarında şartsız onay alma oranının benzer olduğu bayan girişimcilerden kefil istenme oranının erkeklerden yüzde 26 daha fazla olduğu belirtildi.

Bloomberg HT’ye konuşan EBRD Kıdemli Ekonomisti J. Michelle Brock, Türkiye’de bayan girişimcilerin kredi müracaat sürecinde ayrımcılığa uğrama nedenlerini ve bu ayrımcılığın ülke ekonomisine olan sonuçlarını değerlendirdi.

Araştırma, küçük işletmelere verilen kredilerde cinsiyet ayrımcılığını ortaya koymak maksadıyla 334 Türk banka çalışanı ile yapıldı. Raporda, ayrımcılığın esas olarak kredi müracaatında bulunan ve erkek hâkim bölümlerde çalışan bayanları etkilediği belirtildi. Diğer taraftan, genç banka çalışanlarının, 45 yaş üstü banka çalışanlarına göre bayan girişimcilerden kefil isteme oranlarının daha yüksek olduğu ortaya çıktı.

Brock, Türkiye’defirmayı işleten vebeceriye sahip iki işletmecininmiktarda kredi talep ettiğini fakat bayan işletmecilerden kefil istenme oranının erkeklere göre yüzde 26 daha yüksek olduğunu söyledi. Bayan girişimcilerin babalarından yahut erkek kardeşlerinden kefil olmasını istediğini belirten Brock, bu durumun bayan işletmecinin sosyal etrafı için epeyce maliyetli bir hal aldığını dile getirdi.

Brock, bayanlardan kefil istenmesinin ülke ekonomisine olan tesirini değerlendirdiği konuşmasında, bayan işletmecinin kefil bulamaması durumunda projeyi rafa kaldırdığını yahut bayanların çoğunlukta olduğu öbür bir kesime yönelmek zorunda kaldığını belirtti. Kârlı bir projenin gerçekleştirilememesinin şirketin büyümesini etkilediğini söyleyen Brock, bunun da dolaylı olarak devlet için düşük vergi gelirine neden olduğunu dile getirdi.

“Genç bankacılar bayanlara kredi vermekte daha temkinli”

Genç banka çalışanlarının, 45 yaş üstü banka çalışanlarına göre bayan girişimcilerden kefil isteme oranlarının daha yüksek olmasının nedenini değerlendiren Brock, şu sözleri kullandı:

“Aslında bu mantığa aykırı bir sonuç, zira çoklukla gençlerin daha açık fikirli olmasını bekleriz. Lakin gerçek şu ki, mesleğinize ilk başladığınızda, bilhassa bir çalışan olarak, bankanızın kredi verdiği kısımlar hakkında öğrenmeniz gereken çok şey vardır. Kâğıt üzerinde hayli iyi görünen bir adayın belgesiyle ne yapacağınız konusunda kararsız olabilirsiniz ve perde arkasında farkında olmadığınız bir şeyler olabileceğinden endişeleniyorsunuzdur. Zira bilhassa inşaat, gemicilik ya da diğer erkek hâkim bölümlerde bayanları görmeye alışık değilsinizdir. Bizim yorumumuz, belirsizlik ortamında bu genç çalışanların bir nevi para kaybetme riskini azaltmak için kefil isteyerek kendini muhafazaya ittiğidir.”

Ayrımcılığın önlenmesine yönelik 3 strateji belli oldu

Araştırmada, bayan girişimcilerin maruz kaldığı ayrımcılığın önlenmesi maksadıyla 3 stratejinin uygulanması öneriliyor. Bunlardan birincisi, kredi temin etmede görevli genç banka çalışanlarının bulunduğu gruplara daha kıdemli çalışanların eklenmesi.

İkinci olarak, örtük önyargıların gerçek dünyadaki tesirini hafifletmeye yönelik stratejilerin izlenmesi tavsiye ediliyor. Örneğin, bankaların bayanlara kefilsiz kredi vermek için şube seviyesinde gayeler belirlemesi ve bu amacı karşılayamayan şubelerin sorumlu tutması gibi. Ya da, başarılı bayan girişimcilerin bankaların iç iletişim ve eğitim programlarına entegre edilmesi öneriliyor.

Üçüncü olarak, banka kredilendirmelerinin tamamen algoritmik karar verme metodu ile değiştirilebileceği öneriliyor. Lakin, raporda algoritmik kredi puanlamasının, örtük önyargılara eğilimli bölümlerde yüz yüze ayrımcılığı azaltabilirken, kredi verme açısından sosyal gruplar arasındaki eşitsizlikleri azaltmada başarısız olabileceği belirtiliyor.

Sonuç olarak, dünya genelinde bayan girişimcilerin erkek girişimcilere göre bankalardan daha az borçlandığı düşünüldüğünde, bu araştırma ile Türkiye’de de bayan girişimcilerin üretken kapasitesini gereğince kullanmasını engelleyen kredi kısıtlamalarıyla karşılaştıkları savunuluyor. Türk bankalarının yakın vakitte, bu araştırma özelinde şirket içi bir çalışma yapıp yapmayacağı da merak konusu.