Erdoğan’ın ‘adalar’ çıkışı Yunanistan’da nasıl yankı buldu?

İzmir Seferihisar’da gerçekleştirilen Efes-2022 Tatbikatı’nın Seçkin Gözlemci Günü faaliyetlerini izleyen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Yunanistan’a yönelik sert sözleri, Atina’da telaşla karşılandı ve büyük yankı uyandırdı. Yunan radyo ve televizyon kanallarında, Erdoğan’ın Yunan adalarıyla ilgili konuşurken “Şaka yapmıyorum, önemli söylüyorum” tabirleri, “gerginliği tırmandıran bir söylem” şeklinde yorumlanarak ön plana çıkartıldı. Erdoğan konuşmasında, “Yunanistan’ı gayri askeri statüdeki adaları silahlandırmaktan vazgeçmeye, uluslararası mutabakatlara uygun davranmaya davet ediyoruz” dedi. “Yunanistan’ı bir asır önce olduğu gibi pişmanlıkla sonuçlanacak ataklardan uzak durmaya, aklını başına almaya davet ediyoruz. Kendine gel. Türkiye adaların silahlandırılması konusunda uluslararası mutabakatların kendine tanıdığı hakları kullanmaktan geri durmayacaktır” diye konuşan Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü: “Sayın Miçotakis herhalde adalara turistik çıkarma yapıyor. Bununla bir yere varmak mümkün değil…Türkiye kimsenin hakkını, hukukunu çiğnemez ama kendi hakkını hukukunu da kimseye çiğnetmez.”

‘Görüş ayrılıklarımız tehditlerle giderilemez’
Yunanistan Dışişleri Bakanı Nikos Dendias, Erdoğan’ın sözleriyle ilgili olarak, “Aramızdaki görüş ayrılıkları tehditlerle giderilemez” dedi. Hükümet sözcüsü Yannis Ekonomou ise “Tehdit telaffuzlarını serinkanlılık ve kararlılık ile yanıtlıyoruz” sözünü kullandı. “Yunanistan’ın Suriye olmadığına” dikkat çeken Savunma Bakanı Nikos Panagiotopoulos ise ülkesinin egemenlik haklarını sonuna kadar koruyacağını söyledi. Panagiotopoulos, “Buna yeltenecek olanlar pişman olacak” diye konuştu. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın geçen ay Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis’i, “Benim için artık Miçotakis diye birisi yok” sözleriyle eleştirmesi sonrası Ankara-Atina hattında ilişkiler gerginleşmişti. Reuters Ege adalarının silahlandırılması konusunun daima gündeme getirilmesi ve Erdoğan’ın “Adalar silahlardan arındırılamazsa Türkiye’nin uluslararası mutabakatların tanıdığı yetkilerini kullanmaktan geri durmayacağı” tarafındaki tabirleri ise Yunan hükümet etraflarında “Türkiye’nin herhangi bir Yunan adasına çıkma mümkünlüğünün pandoranın kutusunun açılması manasına geleceği ve bunun bir çılgınlık olacağı” şeklinde bedellendiriliyor. Yunanistan’da siyaset yorumcularının çoğu, “Türkiye’de yaklaşan seçimlerle kontaklı olarak ekonomik krizin, yükselen enflasyonun ve hayat pahalılığının Türk halkına unutturulmak istendiği” görüşünde. Ege’deki Türk kıyılarına yalnızca 1,5 kilometre ötede, en yakın Yunan adası olan ve Türk turistlerin ağır şekilde ziyaret ettiği Samos (Sisam) adası karşısındaki Seferihisar’da gerçekleştirilen EFES 2022 tatbikatının “bir adaya askeri çıkarma” senaryosuna dayalı olması, Yunan basınında “Yunanistan’a gözdağı verildiği” şeklinde yorumlanıyor. Yunan ordusu da tatbikatla birlikte teyakkuza geçti. Reuters

Ege Adaları‘nın statüsü ve silahlandırılma gerekçeleri
Ege’deki Yunan adalarının Yunanistan’a devredilirken statülerini belirleyen 1923 Lozan ve 1947 Paris antlaşmalarıyla adaların silahlandırılmamaları kural koşulmuştu.

Lozan görüşmelerinde bu kuralı koşan ilk Türkiye olmuştu. Talebe münasebet olarak da savaştan yeni çıkmış Türkiye’nin Yunan ordusunun bozgunuyla sonuçlanan “1919-1922 Anadolu seferinin tekrarlanması mümkünlüğünün önlenmesi” gösterilmiş ve Yunanistan bu koşulu kabul etmişti. 1947 Paris Antlaşması ise İkinci Dünya Savaşı’ndan galip çıkan ülkeler arasında imzalandı. Türkiye mutabakata taraf ülkelerden değil. Bu antlaşma ile savaşta yenik düşen devrin faşist İtalyası’nın işgali altında bulunan adalar, savaş galibi ülkeler arasında yer alan Yunanistan’a yeniden devredildi. Bu defa periyodun Sovyetler Birliği, Yunan adalarının “silahsızlandırılması, adalarda askeri üs kurulmaması” kaidesini getirdi. Moskova, “Sovyet savaş gemilerinin Ege’deki sefer güvenliği için bunun gerekli olduğunu” savundu. Ege’deki Yunan adalarının silahsızlandırılma koşulları Yunanistan tarafından kabul edildi. Kıbrıs’ta 1963 ve 1964’te çıkan çatışmalara kadar Atina sadık kaldı. Türkiye’nin 20 Temmuz 1974’te başladığı ve “Kıbrıs Barış Harekâtı” olarak duyurduğu askeri operasyon sonrası, “olası bir Türk-Yunan savaşından” tasa duyan devrin Atina’da idaredeki, Albaylar Cuntası, Türkiye kıyılarına yakın tüm adalara asker yığmaya başladı. Yunanistan adaları, Birleşmiş Milletler Antlaşması’nın 51. hususunun öngördüğü “meşru müdafaa” prensibi uyarınca, “Türkiye’den gelebilecek mümkün bir tehdide” karşı silahlandırdığını ilan etti. Atina ayrıyeten Türkiye’nin oluşturduğu NATO komutası dışındaki Ege ordusunun, adalara yakın kıyılarda çıkarma filosu bulundurduğuna dikkat çekti. Türkiye ve Yunanistan son periyotta kendi tezleriyle ilgili olarak BM’ye mektuplar gönderdi. Yunanistan’da uzmanlar, Ege Adaları’yla ilgili sert telaffuzların “sahaya yansımasından” tasa duyuyor. Uzmanlar ayrıyeten Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Adalar silahlardan arındırılmazsa Türkiye’nin uluslararası mutabakatların tanıdığı yetkilerini kullanmaktan geri durmayacağı” yolundaki kelamlarının de “hangi uluslararası mutabakatlara dayandığına” açıklık getirilmesini istiyor.