Eski AİHM Yargıcı İstek Türmen’den “sansür yasası” uyarısı: Otorite bir rejimin resmi dokümanıdır; toplumsal bir itiraz dedi yükseltmek lazım

Eski AİHM yargıcı İstek Türmen ve Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi, hukukçu Prof. Dr. Nurcan Törenli, sansür yasasının en çok tartışma yaratan 29. Maddesi’ni ANKA Haber Ajansı’na değerlendirdi. Türmen, 29. Madde için, “Herkes içeri girebilir bu kanunla. Ve İnfaz Kanunu’nda yapılacak değişiklikle birlikte. Yaptığınız, söylediğiniz her şey bir suç teşkil edebilir” uyarısı yaptı. Prof. Törenli, “Değişiklikle yeni bir suç oluşturmakla kalmıyor vakitte bu suçun oluşup oluşmadığının belirlenmesinde kullanılagelen mevcut içtihat da çöpe atılarak yeni kriterler getiriliyor” dedi.

AKP ve MHP’nin ortak hazırladığı; getirdiği hapis cezası ve yaptırımlar nedeniyle kamuoyunda “Sansür Yasası” olarak nitelenen 7418 sayılı “Basın Kanunu ile Birtakım Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” dün gece TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.

Hapis cezası 4,5 yıla kadar çıkabilir

Toplam 40 husustan oluşan 7418 sayılı Yasa’nın, 29. hususu ise kamuoyunda en çok tartışma yaratan düzenleme oldu. Bu madde, “Halkı aldatıcı bilgiyi alenen yayma” başlığı altında yeni bir suç çeşidi oluşturarak bu suçu işleyenler hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörüyor. aynı hususun ikinci fıkrasında ise, “Fail, suçu gerçek kimliğini gizleyerek ya da bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlemesi hâlinde” verilen cezanın yarı oranında artırılmasını düzenliyor. Böylelikle 4,5 yıla kadar çıkabilecek bu ceza, 2 yılın üstünde olduğu için yargılanan kişinin cezaevine konulması da gündeme gelecek.

Eski AİHM yargıcı Eski AİHM Yargıcı İstek Türmen’den “sansür yasası” uyarısıve Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nurcan Törenli, ANKA’nın yasanın geneli ve bilhassa bu madde ile ilgili sorularını yanıtladı.

Türmen, 29. madde için şunları söyledi:

“İktidarın hakikat dışı telaffuzlarını korumak için, onlara karşı itiraz edilmesini önlemek için yazılmış bir madde. Zira Türkiye’de bugün hakikat ötesi telaffuzlarla Türkiye yönetiliyor. Bunlara itiraz hakkını ortadan kaldırılmak için yapılmış baktığım zaman.

“O kadar büyük belirsizlikler var ki”

Türkiye’nin de taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi açısından baktığımızda o kadar çok söylenilecek şey var ki… Burada biliyorsunuz, ifade özgürlüğüne getirilecek sınırlamaların birinci kaidesi, maddeden kaynaklanması. ama benzeyenzamanda bu yasanın açık, muhakkak ve öngörülebilir olması. Bu kanuna baktığımız zaman, o kadar büyük belirsizlikler var ki. Yani mesela ‘aleni’ ne demek? Bir retweet yaptığınız zaman yahut bir e-mail attığınız zaman o aleni midir? Buna kim karar verecek?

“TÜİK’in enflasyon sayılarının yanlış olduğunu söylemek bir suç teşkil ediyor

Bir suç oluşturuluyor burada. Yeni bir suç oluşturuluyor. Suçun oluşup oluşmadığına kim karar verecek? Bir yığın bu türlü belirsizlikler var. İktidarın en ufak bir telaffuzuna, TÜİK’in enflasyon sayılarının yanlış olduğunu söylemek, pekala bu kanuna aykırı davranmak, bir suç teşkil ediyor. Mesela bir protesto yürüyüşü yapmak, bu bir tehlike oluşturmasa bile kamu nizamı bakımından ‘tepki oluşturma saikiyle yapıldı’ diye suç teşkil edebilecek.

“İnfaz kanununda yapılacak değişiklikle birlikte okumak lazım”

Tabii bunu bir de İnfaz Kanunu’nda yapılacak değişiklikle birlikte okumak lazım. Bu İnfaz Kanunu’nda getirilecek değişiklikle artık cezası iki yıldan aşağı olan hataların ertelenmesi kaldırılacak. Yani Adalet Bakanı’nın dediği bir gün hapis cezası bile çektirilecek. Orada kalacaksınız. Bu kanun da o İnfaz Kanunu’nda yapılacak değişiklik kapsamına girecek şimdi. Çıkarılan yasa, 29. madde. Bunun ikisini bir görmek lazım.

“Topluma büyük bir gözdağı verilmiş olacak”

Türkiye’de seçime giderken oluyor bunlar bir de. Unutmamak lazım, seçime giden yolda yapılan bir şeydir. Onun için tamamıyla vahimdir. Bunun ne kadar, nasıl uygulanacağını göreceğiz tabii.fakat maksat burada insanlara gözdağı vermek tabii, bir caydırıcı tesir yaratmak. Zira, burada ne yapacak şimdi? Herkes içeri girebilir bu kanunla. Ve İnfaz Kanunu’nda yapılacak değişiklikle birlikte. Yaptığınız, söylediğiniz her şey bir suç teşkil edebilir. Bunu bu türlü uygulayınca ki bu türlü uygulanılacağını düşündürecek bir yığın sebep var. Bu türlü uygulandığında tabii topluma büyük bir gözdağı verilmiş olacak.

Basın bakımından da tabii çok büyük caydırıcı bir tesir yaratacak. Yani insanlar haber yapmaktan korkacaklar. İnsanlar bir bilgi alıp yayınlamaktan korkacaklar. Bu, seçime giderken halkın elinden bilgilendirilme hakkını elinden alan bir kanun. Yalnızca, ifade özgürlüğünü ortadan kaldıran bir kanun değil aynı vakitte bunun bir kesimi olan halkın bilgilendirilme hakkını elinden alıyor. Seçimde tabii halk, fakat bildiği kadarıyla kıymetlendirebilir. Yani, karanlıkta bir seçime gidilecek. Bilmediğini değerlendiremezsin. Bildiğin kadarıyla değerlendirebilirsin.

“Otorite bir rejimin resmi dokümanıdır; toplumsal bir itiraz dedi yükseltmek lazım”

Burada en çok önemli şey tabii bu kanun aslında otoriter bir rejimin resmi dokümanıdır. Rejimin ne olduğunu gösteren resmi bir dokümandır. Zira ifade özgürlüğü, demokrasiyle çok yakından ilgilidir. İfade özgürlüğünü kaldırırsanız, o rejim demokrasi olmaktan çıkar. Bu işte bunun resmi dokümanı olmuştur. Buna kesinlikle bir toplumsal tepki göstermek lazım, toplumsal bir itiraz sesi yükseltmek lazım. Yalnızca muhalefet partilerinin sesi kâfi değildir. Buna çok geniş kitleler, halkın bir tepki göstermesi lazım. Bence bu çok önemli.”

PROF. Dr. Nurcan Törenli: Siyasal gereksinimin hemen karşılanmasını amaçlıyor

Öte yandan Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Kısmı Anabilim Kolu Başkanlığı da yapmış ve hukukçu Prof. Dr. Nurcan Törenli, 29. madde’ye ilişkin şu değerlendirmeleri yaptı:

“Öncelikle ‘sosyal medya yasası’ yahut ‘dezenformasyon yasası’ farklı bir kanun değil. Basın Kanunu’nda değişiklik yoluna gidilerek, uzun zaman alacak ve en geniş toplumsal tartışma sonucunu doğuracak klasik kanun yapma pratiği bypass edilmiş durumda. benzeyenyönteme 6112 sayılı Kanunda yapılan değişiklik ile (29A maddesi) şahit olmuştuk. Bu yol hukuk iktisadını amaçlamıyor bilakis siyasal muhtaçlığın (acilen) karşılanmasını amaçlıyor.

“Görev ve yetki aşımı manasına geliyor

5651 sayılı Kanun’da BTK yürütme erki içindeki bir kuruluşun kendini yargı erki içindeki bir makamın yerine koyarak resen hareket ediyor olması bu kanun değişikliğinde de bir görev ve yetki aşımı manasına geliyor.

“Suçun oluşup oluşmadığının belirlenmesinde kullanılagelen mevcut içtihat da çöpe atılarak yeni kriterler getiriliyor”

Madde bağlamında söylediği söz edilecek birçok konu var, fakat bir bakışta gözüme çarpan konu Basın Kanunu’nda bir haberin ‘gerçek dışı’ olup olmadığı içtihat niteliğindeki dört kritere göre belirlenmekte olmasına karşı ‘halkı aldatıcı bilgiyi alenen yayma’ suçu altında beş ‘yeni’ şart aranıyor. Yani bu değişiklikle yeni bir suç oluşturmakla kalmıyor aynı vakitte bu suçun oluşup oluşmadığının belirlenmesinde kullanılagelen mevcut içtihat da çöpe atılarak yeni kriterler getiriliyor. Velhasıl süreç içerisinde aynı sorunun farklı tezahürleri altında sınanmış, denenmiş, geçerliliği test edilerek yapılageliş kuralı niteliğindeki ölçütler devre dışı bırakılmıştır. Hem esas hem de metot istikametinden bu hukuk dışılığın sebebi üstte değindiğim acil siyasal gereksinimdir.

“İnternet ortamındaki her içerik potansiyel olarak ‘halkı aldatıcı bilgi’ olarak tanımlanmış”

Madde bağlamında farklı bir çarpıklık da ‘alenen yayma’ ifadesi. İnternet mimarisi gereği kamusal erişime açıktır. Bundan Ötürü bir içeriği internet ortamına koyduğunuzda zaten alenileşmiş olur. Üstte değindiğim beş yeni kriterden birisi de ‘aleni ise (yani ilgisi olmayan bireylere ulaşabilecekse)’ şeklinde düzenlenmiş. Yani bu bir ölçüt değil tarif… İnternet ortamındaki her içerik potansiyel olarak ‘halkı aldatıcı bilgi’ olarak tanımlanmış.

“Tabandaki kaymayı durdurmak için suskunluk sarmalına ihtiyaç var”

Suçun kapsamını genişletmenin bir yolu da değerlendirme ölçütlerini tanıma dönüştürmektir. 29. hususta olduğu aynıi… Bu durumda sosyal medyayı haber gayeli kullanan gazeteciler anayasal haklarını kullanmalarının başlarına bela olacağı korkusuna kapılarak haber yapamaz hale gelirler. Bu iş burada da kalmaz… Bu haberi paylaşan TCK’ya yeni bir suç sokulduğu için ‘suça iştiraktan’ hürriyeti bağlayıcı ceza alma dehşetiyle yeniden anayasal haklarını kullanmaktan korkar hale gelirler. Bu iletişim kopukluğu siyasal gereksinime cevap verir. Kutuplaşma (polarizasyon)… Yani tabandaki kaymayı durdurmak için suskunluk sarmalına ihtiyaç vardır.

“Yasa Meclis’ten geçmeden önce yayınlanan bülten yürütmenin yasamaya siparişii duruyor”

Bu ortada unsurla direkt ilgili değil ama İletişim Başkanlığı’nın haftalık yayınlanacağı açıklanan ‘dezenformasyon bülteni’ de değerlendirilmeye muhtaç. Yasa Meclis’ten geçmeden önce yayınlanan bülten yürütmenin yasamaya siparişi duruyor… Öteki bir deyişle yasa koyucuya ‘bu işin hemen çözülmesi gereken toplumsal bir sorun haline geldiğini’ göstermek istemişler herhalde. Anayasanın kuvvetler ayrılığı prensibiyle bağdaşmıyor…”

Sansür Yasası’nın 29. Hususu neyi içeriyor?

Muhalefet milletvekilleri, gazeteciler, sosyal medya kullanıcıları tarafından eleştirilen yasanın 29. Unsuru şöyle:

“Sırf halk arasında kaygı, dehşet ya da panik yaratma saikiyle, ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu tertibi ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi, kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kimse, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.

Failin, suçu gerçek kimliğini gizlemek suretiyle ya da bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, üstteki fıkraya göre verilen ceza yarı oranında artırılır.”