Fehmi Koru: ABD’de Trump bir unsur maruz bırakıldı, Başsavcı Trump’ı iş adamı olarak sorguladı…

Fehmi Koru*

Nihayet bu da oldu: New York eyaletinin başsavcısı -siyahi bayan savcı Letitia James– ABD’nin eski başkanı ve bir sonraki başkanlık seçiminin olası adayı Donald Trump’ı dün sabah karşısına oturttu ve dört saat boyunca kendisine sorular yöneltti.

Başsavcı James, servetini New York’ta emlak yatırımlarından sağlamış olan Trump’a, sahip olduğu mülklerin fiyatını yükseltmek için başvurduğu yasadışı yollarla ve vergi kaçırma teşebbüsleriyle ilgili soruları birbiri gerisine yöneltti; Trump da “Adınız ne?” sorusuna “Donald Trump” karşılığını verdikten sonra, savcıya, kendisine karşı bir hınç hareketi başlatıldığı için üzerine gidildiğini, bu yüzden de ABD anayasasının “Hiç kimse kendi aleyhine sonuçlar doğuracak mevzularda tanıklığa zorlanamaz” diye özetlenebilecek ek beşinci unsuru gereği sorulara karşılık vermeyeceğini söyledi.

Ardından gelen bütün sorulara da hep benzeyenmukabelede bulundu: “Daha önce söylediğim gibi anayasal hakkımı kullanarak bu soruya da yanıt vermiyorum.”

Tam dört saat, başsavcı sorular yöneltti, Trump hiç istifini bozmadan “Daha önce söylediğim…” demekle yetindi.

Medya, Trump’ın dört yıllık başkanlık dönemi boyunca, siyasetçilerin anayasanın beşinci ek hususuna sığınarak ifade vermekten kaçınmalarına hep karşı çıktığını hatırlatıyor.

“Dün dündür, bugün de bugün” kuralı ABD’deki siyasetçiler için de geçerli.

New York’taki tamamen iş hayatıyla ilgili uygulamaları yüzünden yerel savcılıkça başlatılan soruşturmaya karşı halinin, Trump hakkında federal savcıların hazırlamakta olduğu ‘darbe teşebbüsünde bulunduğu’ ya da ‘darbecilere destek verdiği’ argümanlarını içeren sorgulama için tabirine başvurulduğunda da devam edeceği sanılıyor.

ABD anayasası Trump’a o denli davranma kolaylığı sağlıyor.

Sağlıyor, lakin ABD’deki adalet sistemi yargılamada öteki sistemlere de sahip.

Özellikle federal yasalar ‘şüpheli’ ya da ‘ilgili kişi’ olarak hedef alınan siyasi bireyler konusunda çok sert…

Yargı ağına yakalananlara karşı uygulanan sert tekniklerin ülkeye başkanlık etmiş birine karşı kullanılmayacağını düşünenler vardı; New York başsavcısının onu ayağına kadar getirtip iş hayatındaki uygunsuz davranışlarından dolayı hesaba çekmesinden, ABD tarihinde bir ilk olarak Trump’ın üzerine gidileceği anlaşılıyor.

Bir gün önce de ABD’de bir diğer ilk yeniden Trump’a karşı gerçekleşmişti: FBI eski liderin ikametgâhını bastı, arayıp taradı ve kasasındaki evraklara el koydu.

Trump siyasi bir cadı avına maruz bırakıldığı yolundaki çıkışlarında haklı olabilir; ülkedeki siyasi sistem, 2024 yılında yeniden başkanlığa adaylığını koyacağını ilan etmiş ve seçilebilmek için kampanyasını erkenden başlatmış Trump’ın önünü yargı eliyle kesmeye kararlı görünüyor.

İki yıl önce, 2020’de, onun karşısına aday olarak çıkıp az bir oy farkıyla başkan seçilmeyi başarmıştı Joe Biden; 1942 doğumlu yeni liderin yaşının bayağı ileri olduğu seçildikten sonra fazlaca belli olmaya başladı. Hayatının dörtte üçünü siyasi hayatın içerisinde geçirmiş olması da Biden’ın yaş algılamasını olumsuz etkiliyor.

Joe Biden iki yıl sonra yeniden aday olur ve o da karşısına aday olarak çıkarsa, seçimin galibinin kim olacağı şimdiden belli gibi: Donald Trump… 

Sistem -buna ‘Amerikan derin devleti’ diyenler de var- ne değerine olursa olsun Trump’ı durdurmaya kararlı görünüyor.

Yargı yolu en kestirme formül gibi.

Aynı vakitte Trump algısını da zedelemeye yarayacak bir metot yargı…

Daha şimdiden üçüncü bir ilk olarak yeni bir ihtimalden söz edilmeye başlandı. Daha önce hiçbir başkan ya da eski başkan görev sonrasında yargılanmamış, suçlu bulunup cezaevine konulmamıştı; hakkında başlatılan türel sürecin sonunda Trump’a cezaevi yolu da görünebilir.

[Görevdeyken haklarında azil süreçleri başlatılmış liderler oldu ABD’de; ‘Watergate skandalı’ Richard Nixon hakkında ‘azil’ sürecine yol açmış, ‘Monica skandalı’ Bill Clinton’u dasürece muhatap etmişti. Nixon istifa etti, yerine gelen başkan Gerald Ford’un ilk işi onu affetmek oldu; Clinton ise önce yemin altında palavra söylediği ve adaleti yanılttığı münasebetleriyle suçlu bulundu, bunun üzerine Büyük Divan’a dönüşen Senato’da yargılandı, fakat az bir oy farkıyla yerinde kalmayı başardı. Trump iki kere Kongre’de azil sürecinden geçti ve sonunda üçte iki oy bulunamadığı için görevden alınamadı.]

Önümüzdeki devirde hakkında açılmış siyasi soruşturmalar yargılanmasını getirir ve suçlu bulunursa, Trump’ın siyasi umutları suya düşmüş olacak.

Yerine kızını mı ya da oğullarından birini mi aday gösterme eforuna girer? Trump’ın iştahını kesmekte zorlanan Cumhuriyetçi Parti o denli bir durumda Trump soyadlı öteki birinin adaylığına izin verir mi?

Bu sorulara karşılık aramak için şimdi erken.

Eski devlet liderlerinin misyonlarını bıraktıktan sonra yargı kıskacına düşmeleri dünyada yeni bir eğilim. Trump hakkında yeni başlayan süreç öteki ülkelerde sonuç bile aldı. Bu yılın 13 Mart günü, Bolivya’nın eski cumhurbaşkanı Jeanine Áñez terörizm, komplo ve halkı ayaklanmaya kışkırtma suçlamalarıyla tutuklandı. Ondan bir hafta önce, Fransa’nın eski cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy yolsuzluk ve nüfuz ticareti suçlamasıyla üç yıl hapis cezasına çarptırıldı. İsrail’in eski başbakanı Benjamin Netanyahu şimdilerde her gün mahkemelerde hesap veriyor. Güney Afrika eski cumhurbaşkanı Jacob Zuma’nın yargılanması Mayıs ayında başladı.

Güney Kore 1990 yılından başlayarak en son 2018’de Park Geun-hye olmak üzere tam beş cumhurbaşkanını çeşitli sebeplerle yargıladı ve mahpusa attı.

Herhalde kendisinden önceye ait bu küresel örnekler Trump’ın uykularını kaçırıyordur.

Trump adliyeye gitmek üzere New York’taki konutundan çıktığında kaldırımda bekleyenler arasında yüzüne kendisinin maskesini takmış, mahkum elbiseli bir adam da vardı.

O adam Trump’ı yargı daha hakkında karar vermeden cezaevine layık görüyor olmalı.

Bakalım yargı ne diyecek?

*Bu yazı fehmikoru.com adresinden motamot alınmıştır.