Fehmi Koru: ‘Ilımlı otokrasi’ sıfatı üzerimize yapıştırıldı, Batı ülkeleri de bizi izleyeceğe benziyo, ya biz vazgeçersek?

Fehmi Koru*

Türkiye, anayasasında, ‘demokratik hukuk devleti’ olarak tanımlanıyor. Elhak, bu tanıma uyan uygulamalar da var ülkemizde; fakat dışarıdan bakanlar, ülkeleri değerlendirirken, sıra Türkiye’ye geldiğinde, onu yeni bir sıfatla tanımlamayı tercih ediyorlar.

Yeni tanımlama ‘ılımlı otokrasi’…

Daha önce AK Parti kurucu takımına bakıp, ileri gelenlerinin telaffuzlarını değerlendirip, ülkemiz idaresine ‘ılımlı İslam’ sıfatını yapıştıranlar bunlardı; şu anda kurumlar bu yeni tanımlamayı benimsemiş görünüyor.

Çok sayıda ülkenin -sayıları 83- yönetim biçimi ‘demokrasi‘ olarak belirlenirken, 55 ülkeye ‘otokrasi’, 21 ülkeye de ’sert otokrasi’ (21) sıfatı uygun bulunuyor. Türkiye’nin layık görüldüğü ‘ılımlı otokrasi’ kümesinde, bizden öbür Rusya, Sırbistan, Macaristan, Brezilya, Hindistan, İran, Mısır, Afganistan ve Cezayir yer alıyor…

Bu, Alman Würzburg Üniversitesi’nin bir araştırmasının sonucu. Daha önce de Alman Bertelsman Vakfı, değerlendirmesinde, Türkiye’yi yeniden ‘ılımlı otokrat ülkeler’ grubuna yerleştirmişti.

Sıfat üzerimize yapışacaki görünüyor.

Araştırma kurumları değerlendirmelerinde ‘ılımlı otokrat’ grubuna yeni yer vermeye başladılar, Türkiye bu alanın birincilerinden olarak o listeye alındı. Üstte isimlerini saydığım pek çok ülke ise şu yakınlardagruba kaydedilmiş oldu.

Henüz bu kümede sayılmayan, lakin çok geçmeden benzeyenmuameleyi görmesi beklenebilecek Avrupa ülkeleri de var. Donald Trump başkanlık seçimini kazanırsa,uygulamaya konulması beklenen siyasetleri sonrasında ABD bile, bizimlegruba düşebilir.

Hollanda’da ırkçı parti –Party for Freedom (PVV)- sandıktan birinci çıktı; Almanya’daki parti –AfD– seçimlerin hepsinde oyunu artırarak merkez oylara yaklaştı; Fransa’da National Rally’nin lideri Marine Le Pen bir sonraki seçimde cumhurbaşkanı seçilmeyi başarabilir.

Ne oluyor?

Böyle bir dalga dünyanın dört bir tarafında varlığını hissettiriyor. 2010 yılı sonrasında önce Türkiye’nin tesiri altına girdiği dalga, bizden sonra öteki ülkelere de yayılmış bulunuyor.

Daha az demokrasi ve yetkilerin tek elde toplandığı bir liderlik anlayışı ile yetinmekten gocunmaz görünüyor kitleler…

Olayın küreselci anlayışa tepkisel bir tarafı kesinlikle var. Ülkelerinin kapısına göçlerle yabancıların dayanması da ekmeklerini paylaşmak zorunda kalacakları tehdit algısına sürükledi insanları.

Göçmen karşıtlığı her ülkede siyasilere prim sağlıyor.

Şimdikine benzeyenbir ortam dünyanın başına iki dünya savaşı arasında da kaygı olmuştu. Avrupa’daki kimi ülkeler otokrat başkanların idaresine geçti, o liderler de diğer ülkeleri kendi idareleri altına almak amacıyla savaşlara başvurdular.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşan ‘yeni dünya düzeni’ buna reaksiyonun yapıtıdır.

Dünyamız o kaygılı dönemi günümüzde bir defa daha denemeye başlamış sayılabilir.

Peki de, Türkiye’nin de -hatta öncü olarak- içerisinde yer aldığı ‘ılımlı otokrat ülkeler’ halklarına, ne bekliyorlarsa onları sağlayabilir mi? Daha büyük refah ve zenginlik getirebilecek mi insanlara ‘ılımlı otoriterlik’?

Öncü ülke olarak halimiz diğer ülkeleri de düşündürmeli.

Türkiye, 2000’li yılların başlarından ‘ılımlı otokrasi’ sıfatıyla anılmayı hak ettiği 2015’e kadar,her alanda eskisiyle mukayese edilmeyecek başarılara sahip hale gelmişti.

Ekonomisi birkaç defa büyümüş, Avrupa Birliği’ne tam üyelik müzakeresi yürütebilir olmuş, o maksatla birliğin müktesebatını anayasası ve maddelerine yansıtabilmişti.

Şimdilerde ‘ılımlı otokrasi’ olduk ve o durumumuzdan çok uzağız.

Yolumuzu izleyen ve izleyebilecek ülkeler de, ‘ılımlı otokrat’ halleriyle, bir süre sonra, Türkiye’nin son on yılda düştüğü duruma aynı hale gelebilirler.

Konu dost meclislerinde ne zaman gündeme gelse, buna bir benzetmeye itirazlar derhal yükseliyor.

Almanya mı?

Hollanda mı?

Fransa mı?

Yok canım, Trump gelirse, ABD de mi?

İtiraz edenler haklı olabilirler; ismini andığım ülkeler ‘ılımlı otokrat’ oldular ve ‘tek adam’ biçimi yönetimi benimsediler diye güçlerini kaybetmez benzeri görünüyor. Bir süre öncesine kadar biz de o denli görünüyorduk.

Zaten uygundan berbata dönüşüm çok kısa sürede olmuyor. İtirazlarının haklı olup olmadığını anlamamız için, bu tecrübenin, en azından bir kuşak sürmesi gerekecek.

Ne malum, bir de bakmışsınız, Türkiye bu kadar tecrübeyle yetinivermiş ve yeniden ‘işleyen demokrasi’ ülkeleri grubuna girmeye hak kazanmış olur…

*Bu yazı fehmikoru.com adresinden motamot alınmıştır.