Fehmi Koru: Parti sayısı bakımından dünya rekoru bizde olabilir, ittifaklar her partiyi değerli hale getirdi

*Fehmi Koru

Yüksek Seçim Kurulu (YSK) iki ay sonra yapılacak seçimle ilgili açıklamalarla hepimizi sandığa hazırlıyor. En son, seçime katılabilecek partilerin listesini yayımladı YSK; listede tam 36 parti yer alıyor.

Seçime katılma hakkı kazanan bu 36 partiden hangileri oy pusulasında yer alacak? Kaçı var olan ittifaklara katılacak ve bundan ötürü oy kullanırken onların isimlerini pusulada görmeyeceğiz?

Partiler arasında pazarlıklar devam ettiğinden bu sorulara bugün yanıt verilemiyor.

Seçimlerde kullanılan oy pusulalarının uzun -belki de en uzun- olduğu bir ülkede yaşadığımız ise kesin.

Türkiye siyasi hayatından söz edilirken Cumhuriyet’in 1945 yılına kadarki ilk dönemi için ‘tek partili’, o tarihten sonraki dönem için de ‘çok partili’ sıfatı kullanılır. İlk periyotta de kimi partiler kurulmuş ve bir süre varlıklarını devam ettirmiş olsa da, Cumhuriyet’i kuran takımın Cumhuriyet’ten önce oluşturduğu parti olan CHP onların yaşamasına izin vermemişti.

İktidarı CHP’den lakin Demokrat Parti devralabildi.

Demokrat Parti’nin kapatılmamasını İkinci Dünya Savaşı sonrası kurallarına borçlu ülkemiz.

Savaşı kazanan ülkelerin birbiri gerisine gerçekleştirdikleri tepelerde kararlaştırdıkları ‘yeni dünya düzeni’ içerisinde, Türkiye’ye, demokratik ülkelerin bulunduğu Batı blokunun üyeliği düşmüştü ve o sebeple öbürleri olma zaruriliği sonucu çok partili siyasi hayata geçebilmiştik.

Tartışmalı 1946 seçiminde iktidar değişikliği gerçekleşmese de, bir sonraki -14 Mayıs 1950 tarihinde yapılan- ikinci seçimde, uzun yıllar ‘tek’ olma özelliğini koruyan CHP, vaktiyle siyasete CHP’de başlamışların çekirdek takımını teşkil ettiği DP’ye iktidarı terk etmek zorunda kalmıştı.  

Askerlerin vakitte CHP genel başkanı sıfatına da sahip Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’ye, sandıkta kazanmış olan DP’ye iktidarı terk etmeme telkininde bulunduğu bilinir.

İnönü’nün bu telkine kulak asmadığı da… Tahminen de küresel kaideler o denli gerektirmiştir…

Arada hüzünlü askeri müdahaleler ve kapatılan partiler yüzünden partisiz periyotlara tahammül etme talihsizlikleri yaşansa da, ülkemiz, ‘çok partili demokratik ülkeler’ arasında sayılıyor.

Bayağı çok partili hem de…

‘Demokratik ülkeler’ denildiğinde isimleri ilk akla gelenlerle mukayese edildiğinde, Türkiye, onları kıskandıracak kadar çok partiye sahip bir ülke.

ABD’de birkaç diğer parti olsa da sonuçta rekabet iki parti arasında geçiyor. Bazen -şimdiki Joe Biden- Demokrat Partili bir cumhurbaşkanı seçiyor Amerikalılar, bazen de –Donald Trump- Cumhuriyetçi Parti’den birini…

İki kamaralı -Temsilciler Meclisi ve Senato’ya sahip- bir ülke ABD; seçmenler nadiren benzeyenpartiye her iki mecliste çoğunluğu veriyor, ekseriyetle birine sayıca Demokratlar hakimse başkasında Cumhuriyetçiler çoğunluğa sahip olabiliyor.

Demokrat Joe Biden cumhurbaşkanı şu anda ve Demokratlar Senato’da nisbi çoğunluğu elde tutuyor, lakin Temsilciler Meclisi’nde Cumhuriyetçi Parti bir fazla üyeye sahip.

Geçmiş periyotlardan biliyoruz: Türkiye ABD liderinden bir bahiste talepte bulunduğunda, talep yerine gelmeyecekse, başkan Kongre’deki bölünmüşlüğü mazeret olarak kullanabiliyor.

İngiltere’de de, bazen üçüncü bir parti ortada palazlansa bile, seçimlerin ekseriyetle iki parti arasında geçtiği bir sistem var.

Almanya’da ikiden fazla parti milletvekili çıkarmayı başarabiliyor ve hükümetler çoklukla koalisyon kurularak oluşabiliyorparti sayısının 100’ün üzerinde ve seçime katılma hakkı kazanan parti sayısının da 36 olduğu Türkiye Avrupa’da bir istisna.

İsrail’de çok sayıda parti var ve seçim barajı düşük olduğu için Knesset parti sayısı bakımından epey renkli, fakat İsrail bu türlü olduğu için daha demokrat bir ülke sayılabilir mi?

Neyse, lafı uzatmayayım.

Yukarıda yazdım, ülkemizde 100’den fazla parti bulunuyor. 2023 yılında varlığı bilinen partilerin sayısı tam tamına 119.

Herhalde demokratik ülkeler için bu bir rekordur.

Önümüzdeki seçimin özgünlüğü ve ittifakların oluşması daha önce sandıkta varlık gösterdiği görülmemiş partilerin de değerlerini artırdı; o denli sanıyorum ki, bir sonraki seçime gidilirken ülkemizdeki parti sayısı şu andaki rekor sayıyı ziyadesiyle aşacaktır.

Meclis’te temsil edilebilmek için %10 barajını aşabilecek oy olması gerekiyordu her partinin; son değişiklikle baraj %7’ye indirildi,bu da yüksek bir oran.

Seçime katılabilseler bile, birkaç parti dışındakilerin milletvekili çıkarabilmesi, baraj yüksekliği yüzünden mümkün görünmüyor.

İttifaklar bu zorluğu aşabilmek için kuruldu.

Parti sayısının fazlalığı iyi bir şey mi?

Partiler bir gereklilik sonucu ortaya çıkmış olsaydı ve her parti değişik görüşleri temsil edebilseydi elbette kalabalık görüntü zenginlik sayılabilirdi.

Seçime katılmaya hak kazanmış 36 partinin varlığı herhalde bir öbür rekordur.

Partilerin seçime katılma hakkı kazanması için ya Meclis’te kâfi sayıda milletvekili bulunması yahut vilayetlerin en az yarısında örgüt kurmuş ve büyük kongresini vaktinde yapmış olması gerekiyor.

Halen Meclis’te beş partinin grubu bulunuyor; diğer partilerin örgüt kurma kuralına uyduğu anlaşılıyor.

Bu da 41 kent ve o vilayetlerin ilçelerinde bir yönetim mekanına sahip olmak demek.

Masraflı bir iş yani.

O kadar masraf nasıl göze alınabiliyor, bilmiyorum.

Düne kadar önemsenmeyen partilerin günün kaideleri sebebiyle kıymet kazandıklarını ise bilmekte zorlanmıyorum.

Tarih sıkışıklığı sebebiyle ittifakların daha öbür hangi partileri saflarına alacaklarının belirlenmesi için ivedi edilmesi gerekiyor.

Seçimin sonucunu ittifakların gücü belirleyecek zira.

*Bu yazı fehmikoru.com adresinden motamot alınmıştır.