Fehmi Koru: TBMM başkanı Şentop aradı ve “Tayyip Erdoğan üçüncü kez aday olabilir” dedi

Fehmi Koru*

Adalet bakanı Bekir Bozdağ cumhurbaşkanı adaylığı konusunda kesin tutumlu. 2014 ve 2018 yıllarında halkoylamasıyla cumhurbaşkanı seçilen Tayyip Erdoğan’ın, anayasanın “Bir kimse en fazla iki defa cumhurbaşkanı seçilebilir” (m. 101) unsuruna karşın yeniden aday olabileceğinde ısrarlı.

Birkaç gün önce “Cumhurbaşkanı adayımız Tayyip Erdoğan’dır, adaylığı yasaldır” açıklamasını yapmıştı. Ben de burada kendisinin açıklamasını eleştirmiştim.

Aynı görüşü TV ekranlarında dile getiren yorumcular var, onlara bir itirazım olmaz; lakin adalet bakanı sıfatını taşıyan birinin anayasa unsuruna aykırı iddiayı gündeme taşımasını yadırgadığımı bildirerek…

Yazımın çıktığı cumartesi günü iki gelişme yaşandı.

Bekir Bozdağ “Erdoğan’ın adaylığı önünde bir mahzur yok, 2023’te ikinci adaylığı olacak” görüşünü bu sefer Ağrı’dan bir sefer daha tekrarladı.

Açıklamasının girişinde kullandığı cümleler yazıma verilmiş bir yanıt aynıiydi.

Okuyalım:

“Tartışılan bir hususta Adalet Bakanı’nın hele anayasa ve hukukla ilgili bir mevzuysa konuşması kadar doğal bir şey olamaz. Sayın Cumhurbaşkanımızın ‘2023 seçimlerinde aday olamaz’ tartışmasını Millet İttifakı, bileşenleri ve onlara destek verenler televizyonlarda, gazetelerde, değişik yerlerde yapıyorlar. Politikler de yapıyor, herkes yapıyor. Onlar tartışıyor bu mevzuyu. Biz tartışmaya açmadık.”

Merakımı gidermek için bakanın görüşünün temelinde yatanı öğrenmeye çalıştım. Ajanslara düşen cümleleri şöyle:

“Anayasa ne diyor, cumhurbaşkanı seçimi statüsü, değişikliği ilk seçimde yürürlüğe girer. Bu değişikliğe göre Başkan Erdoğan ilk sefer 2018’in 24 Haziranı’nda seçildi. 2 kez seçilemez kuralı burada işlemeye başlıyor. 2023’te yapılacak seçim Başkan Erdoğan’ın 2. seçimi olacaktır.”

Bana çok kolay geldi bu açıklama.

Zihnim bu bu bahis ile meşgulken TBMM başkanı Mustafa Şentop bir toplantı vesilesiyle bulunduğu Kırgızistan’dan aynı bahis hakkında görüş açıklamak üzere bana ulaştı.

Mustafa Şentop sırf TBMM başkanı olduğu için değil, hukukçu kimliği sebebiyle de çok önemli bir siyasetçi. Kamu hukuku profesörü. Tartışmaya sebep olan 2017’de gerçekleşmiş anayasa değişikliği sırasında TBMM’de Anayasa Komitesi başkanı oydu ve bu özelliğiyle de söyleyecekleri kıymet taşıyor.

Sistem değişikliği getiren 16 nisan 2017 tarihli halkoylamasıyla gerçekleşmiş anayasa değişikliği paketi onun başkanı olduğu komisyon tarafından hazırlanmıştı.

Kendisini dinledim, görüşlerine karşı itirazlarımı söyledim. Gönderdiği hakemli bir mecmuada yayımlanmış, kaynakçası ve 79 adet uzun dipnotlu 40 sayfayı bulan “Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde iki seferden fazla cumhurbaşkanı seçilememe kuralı” başlıklı ‘mart 2022’ tarihli yazısını da okudum.

TBMM başkanı Şentop, hukukçu kimliğiyle, “Tayyip Erdoğan yeniden aday olabilir” görüşünü savunuyor. Seçildiği takdirde misyonda üçüncü sefer bulunacak olsa bile, Tayyip Erdoğan’ın cumhurbaşkanlığındaki yeni dönemi ikinci başkanlık dönemi olacak ona göre…

Gerekçesinin temelinde, anayasa değişikliğiyle yalnızca anayasanın kimi unsurlarını değiştirmedikleri, sistemi de yeniledikleri tespiti yatıyor.

Kısa münasebet şu: İlk seçilmesi (2014) sonrasında eski sistemin -parlamenter sistemin- cumhurbaşkanıydı Tayyip Erdoğan; anayasanın değişen unsuru (m. 101) ile ilk sefer 2018’de yeni sistemin cumhurbaşkanı -daha doğrusu ‘başkan’ ya da İngilizcesi ile ‘president’– oldu, böylelikle bir sefer daha aday olma hakkı var. Eski dönemi saymamak gerekir.

Yazısından ilgili kısımları aktarayım:

“Cumhurbaşkanı sözünün yürürlükteki Anayasa uyarınca kendisine verilecek türel manası (terim anlamı) esas alındığında ‘bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir’ formundaki Anayasa kuralının manası, ‘bir kimsenin yürütme erki olarak en fazla iki defa Cumhurbaşkanlığı makamına seçilebileceği’ şeklinde karşımıza çıkmaktadır. // 6771 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce seçilen Cumhurbaşkanlarının Devlet başkanı olmakla birlikte (tek başlarına) yürütme erki olmadıkları, yalnızca yürütme gücünün kullanılmasına sınırlı ölçüde katıldıkları bilinmektedir. Bu durumda ‘Cumhurbaşkanı’ sözünün türel (terim) manası esas alınarak lafzî yorum metodu izlendiğinde; 6771 sayılı Kanun’la Anayasa değiştirilmeden önce parlamenter hükümet sistemi döneminde gerçekleştirilen Cumhurbaşkanı seçimlerinin, Anayasa’nın 6771 sayılı Kanun’la değişik 101’inci hususu manasında bir ‘Cumhurbaşkanı yani yürütme erki seçimi’ olarak kabul edilemeyeceği ve bundan ötürü bu seçimlerin, bugün itibariyle ikiden fazla seçilememe kuralı kapsamında dikkate alınamayacağı sonucuna ulaşılmaktadır.”

Şentop’un iki sefer seçilmiş Tayyip Erdoğan’ın anayasanın (m. 101) “Bir kimse en fazla iki defa cumhurbaşkanı seçilebilir” açık kararına karşın yeniden aday olabileceği görüşü, ülkemizin pek çok hukuk otoritesinin görüşleriyle çelişiyor. O da bunun farkında ve okuduğum uzun yazıyı onların görüşlerine karşılık olarak kaleme almış esasen.

[Yazısınıngirişinde yer alan 2 numaralı dipnotta görüşlerine yanıt verilen isimleri bulmak mümkün: Kemal Gözler, İbrahim Ö. Kaboğlu, Tolga Tatlı, Şule Özsoy Boyunsuz, Murat Sevinç… Telefonda bana farklı görüş açıklayanlarla mevzuyu görüştüğünü ve onlara da yazısını gönderdiğini söyledi. Hiçbirinden bu güne kadar görüşlerini değiştirme yönünde bir adım gelmediği anlaşılıyor. Herhalde ikna olmamışlar.]

Mustafa Şentop, adaylık söylediği söz edilen olup itirazlar Yüksek Seçim Kurulu (YSK) önüne giderse, türel münasebetlerinin sağlamlığı sebebiyle, oradan Tayyip Erdoğan’ın bir defa daha aday olabileceği kararı çıkacağından emin.  

Ben ise, YSK’nın her biri mesleklerinin zirvesinde hukukçu üyelerinin anayasadaki açık söze karşın farklı davranacaklarından kuşkuluyum.

TBMM liderine, Anayasa Komitesi başkanı olarak, değişiklik metnine “Bir kimse en fazla iki sefer Cumhurbaşkanı seçilebilir” sertliğindeki bir cümleyi yazarken vakti geldiğinde bunun tartışmalara yol açacağını öngörüp o hususa neden bir istisna cümleciği eklemediklerini de sordum.

Lüzumsuz bulmuşlar.

O madde anayasada bulunduğu halde üçüncü defa adaylığı YSK tarafından onaylansa ve Tayyip Erdoğan cumhurbaşkanı seçilse, ortaya çıkacak hukuk tablosunun garabetini de hatırlattım.

Anayasasında “Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir” yazdığı halde üçüncü periyodunu sürdüren bir cumhurbaşkanına sahip olma garabetini…

Herhalde seçim kapıya dayanana kadar -belki daha sonra da- bu husus daima tartışılacak.

*Bu yazı fehmikoru.com adresinden motamot alınmıştır.