Hatay’da iki hafta geçiren Meksikalı kurtarma vazifelisi: Katıldığım operasyonlar arasında bu en zorlusu, en etkileyicisi oldu

“Yıkılmak istediğim, ağlamak istediğim anlar oldu.”

25.02.2023 20:15

A⁺

A^-

6 Şubat’ta Türkiye’yi sarsan zelzelelerin akabinde kurtarma vazifelisi olarak Hatay’a giden Pola Moffitt, orada yaşadığı tecrübe için, “Katıldığım tüm operasyonlar arasında bu kesinlikle en zorlusu, en etkileyicisi oldu” diyor.

Meksikalı sivil toplum kuruluşu Topos Adrenalina Estrella’nın operasyonel koordinatörü olan Moffitt, 37 yıldır buna çalışmalarda yer almış bir kurtarma vazifelisi. Moffitt, BBC’nin İspanyolca yayın yapan Latin Amerika Servisi’ne 20 Şubat Pazartesi günü Adana’dan konuştu.

Türkiye’nin güneyini ve Suriye’nin kuzeyini yerle bir eden ve en az 44.000 kişinin vefatına yol açan sarsıntılardan en çok etkilenen bölgelerden biri olan Hatay’da sorumluluğunu tamamlayıp dönüş için Adana’ya geçmişti.

Konuşmamızdan birkaç saat sonra, Hatay’ı 6,4 büyüklüğünde bir zelzele daha vurdu. Yetkililer, sarsıntıda altı kişinin öldüğünü söyledi. Moffitt, çalıştığı kuruluşun iki hafta önce Hatay’a gönderdiği beş kişilik kurtarma ekibinin başındaydı.

“Samanlıkta iğne aramak”

“Burada yaşadıklarımızı şimdi sindiremedik. Tamamen çökmüş yüzlerce bina vardı” diye anlatıyor.

“Termal kameralarla, dijital ses sistemleriyle, her türlü teknolojiyle arama ve kurtarma çalışmaları yaptık, ömür aradık vebu samanlıkta iğne aramakiydi.”

“Ne yazık ki çok sayıda can kaybı oldu ve bunun sebebi çalışanın vaktinde ulaşamaması değil, kurtarma çalışmalarındaki teknik şartların çok karmaşık olmasıydı” diye yakınıyor.

“Bir gece termal kamerayla bina bina, ev ev dolaşarak ömür aradık ve ‘burada 20 can kaybı var, burada 14, burada 8’ tabirlerini duymak çok zorlayıcıydı.”

Moffitt, termal kamera kullanan şahısların bildirimlerini kastediyordu; enkaz arasında bu aygıtlarla yakaladıkları görüntüleri onlar tahlil ediyordu.

“O gece, zifiri karanlıkta, Hatay’ın o bölgesinde yürüyorduk ve bu sözleri duymak feciydi. Bütün sokaklar bunu dinliyordu ve beni en çok etkileyen şey de bu oldu. Lakin günün sonunda tercümanlarının onlara diğer grupların kurtardığı şahıslardan söz etmesi, ‘bugün 15 yaşında bir çocuk çıktı’, ‘bugün bir kız çıktı’ demesi çok sevindiriciydi. Bizim sloganımız ‘Hayat kurtarıyoruz ve umut kurtarıyoruz’ ve bu süreçte hayat bulma dileğiyle kendi umutlarımızı da kurtarıyorduk.”

Türk kurtarma ekiplerinin ve farklı ülkelerin kurtarma ekiplerinin çalışmalarının yanı sıra enkazı kaldıran makine operatörlerinin çalışmalarının da devasa bir iş olduğunu anlatıyor.

Meksika’dan farklı ekipler

Türkiye’deki sarsıntının akabinde birçok ülke buraya kurtarma ve yardım ekipleri gönderdi. Meksika birkaç saat içinde Kızıl Haç, Deniz Kuvvetleri Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı benzeri çeşitli kurumlardan cankurtaranlar ve eğitimli köpekler temin etti.

1985’teki Meksika sarsıntısının akabinde kurulan sivil toplum örgütü Topos Tlatelolco kurtarma grubundan bir grup da afet bölgesine gönderildi. Bir sivil toplum teşebbüsü olarak ortaya çıkan ve gönüllülerden oluşan Topos Adrenalina Estrella da çalışmalara katıldı.

Moffitt, 6 Şubat Pazartesi günü resmi süreçleri tamamlayıp Salı günü derhal Türkiye’ye hareket ettiklerini, İstanbul’a ulaştıktan sonra gün Adana’ya uçarak oradan helikopterle Hatay’a nakledildiklerini anlatıyor.

“Issızlık”

“Hatay’da gördüğüm görüntü beni şaşırttı: her şey yıkılmış, çökmüştü; ayakta kalan binalar da etkilenmişti,binaların dışında insanlar yoktu; tahminen de kendi ülkemde, diğer kimi Orta Amerika ülkelerinde gördüklerime alışmıştım, zira insanlar oralarda olurdu, kurbanların yakınları, gönüllüler. Burada sokaklar tenhaydı, tamamen ıssız alanlar vardı, çok kasvetliydi. Elektriğimiz yoktufakat acil durum ekiplerinin hareket ettiğini görebiliyorduk.”

“Çok etkileyiciydi, tüm bunları, bu tecrübeleri algılama işini nasıl tamamlayacağım hala bilmiyorum” diyor.

Moffitt, Hatay’a vardığında karşılaştığı o ilk görüntüyü açıklayabilecek pek çok faktör olabileceğini söylüyor. Çok sayıda insanın enkaz altında kaldığına, benzeyenzamanda çaresizlik içinde pek çok kişinin yakındaki kasabalara sığınmak üzere kenti terk ettiğine inanıyor. “Çıkabilenler çıktı” diyor.

Fotoğraf çekimi

Bu ilk izlenimin akabinde Moffitt, geride kalan halkın ve yardım için gelen insanların kendilerini ve tüm uluslararası ekipleri nasıl “umutla” karşıladığını hatırlıyor.

“Bize ‘iyi ki geldiniz, iyi ki buradasınız’, ‘umarım ailem için bir şeyler yapabilirsiniz’ diyorlardı.”

Enkazda yakınları olmayanlar bile sokaklarda onları durdurup geldikleri için teşekkür etmiş.“Böylece insanlar kendilerini yalnız hissetmiyor. Tüm ülkelerin buraya gelip kurtarma çalışmaları için kalplerini ve ellerini birleştirmeleri manevi bir destek oldu” diyor.

Moffitt’in ekibi enkaz altından kimseyi canlı çıkaramadı. “Ekibime hayat bahşedilmedi” diye anlatıyor.

“Orada burada ‘bir kişi canlı’, ‘iki kişi canlı’ dedikleri yerlere gönderildikfakat hem yakınları hem de bizim için maalesef canlı kurtarma nimetine sahip olamadık. Acıya, ıstıraba, kayba karşın, destek sunduğumuz insanların minnettarlığı sonsuz. Eşini kaybeden bir adam ekip arkadaşıma ‘Benimle bir fotoğraf çektir de hayatım boyunca sana dua etmek için yanımda bulundurayım’ demişti.”

Bu adamın ise eşi hariç tüm ailesi konuttan çıkmayı başarmıştı.

“Biz cesedini çıkarabildik.”

Saygı ifadesi

Moffitt, Türk geleneklerine göre el öpmenin birine hürmet gösterme ifadesi olduğunu ve bu adamın da kendilerine bunu yaptığını anlatıyor.

“Benim için bu bir sürprizdi, Türkiye’de deneyimleyebildiğim, görebildiğim, sahip olduğum en büyük minnettarlık ve sevgi sözüydü.”

Moffitt, birçok akraba için sevdiklerinin cesetlerini geri alabilmenin ne kadar çok önemli olduğunu söylüyor:

“Bunun hayatın diğer bir kesimi olduğu kültürler var, bu döngüyü tamamlamak, onun için ağlamak, tüm ailenin paylaştığı o yas sürecini başlatmak. Latin Amerika’da vücuda çok değer veriyoruz ve ‘işte buradasın, şu anda sana dua edebilirim’ diyoruz. aynı şey Türkler için de geçerli.”

“Onları bu açıdan desteklemek için mümkün olan en insancıl şeyi yaptık; şayet enkazdan olumlu sonuç alınmadıysa ve bir cesedin çıkarılması gerekiyorsa, aynı dikkat ve ihtimamla bunu yaptık. Her şeyden önce hürmet göstererek.”

Haiti zelzelesiyle kıyas

Moffitt yalnızca zelzelelerde değil, aynı vakitte kasırga, fırtına ve diğer afetlerde de Meksika, El Salvador, Şili, Peru, Guatemala ve Ekvador’un yanı sıra Filipinler, Japonya, Endonezya ve ABD’de (İkiz Kuleler’de) de çeşitli yardım operasyonlarına katılmıştı.

Moffitt, “Türkiye’de olanları, can kaybı sayısı, yıkım, yıkılan ve etkilenen ev sayısı ve yerlerinden edilen aile sayısı nedeniyle Haiti’deki sarsıntıyla kıyaslıyorum” diyor.

2010’da Haiti’yi vuran şiddetli zelzelede yaklaşık 200.000 kişi ölmüş, 300.000’den fazla kişi yaralanmış, Port-au-Prince ve yakın kentlerin çoğu harabeye dönmüş, 1,5 milyondan fazla Haitili evsiz kalmıştı. “Orada, enkazdan sekiz kişiyi kurtarma lütfuna eriştik” diye anlatıyor.

Moffitt’in takımına, 1999 Türkiye zelzelesinden kurtulan bir kişi de katılmış.

“Burada bize destek için katılan bir istekli de diğerlerinin vaktinde onu kurtarmak için yaptığı gibi üzerine düşeni yapmaya geldi.”

“Sağlam durmak”

Moffitt grubun lideri olarak duygusal baskı hissettiğini söylüyor.“Sağlam durmak için kendi üzerimde çok çalışıyordum, zira yıkılmak istediğim, ağlamak istediğim anlar oldu” diyor.

Anlatımına kısa bir ara verdikten sonra devam ediyor:

“Çok zordu… Hayal kırıklığından kurtulmak, meslektaşlarıma yürek aşılamak ve kolektif bir umut için kararlı olmam gerekiyordu. Ve yalnızca meslektaşlarının ve tercümanlarının önünde değil. Enkaz altında kalanların yakınlarına ve bizimle birlikte enkazda çalışanlara gerekli olanı iletmek de kıymetliydi. Bütünlüğü korumak gerekiyordu. Birçok dostumuzla, elimizden gelenin en düzgününü yapmış olmanın mutluluğuyla ve Türkiye’de olup bitenleri paylaşma umuduyla ayrılıyoruz.”

“Önlem hayat kurtarır”

19 Şubat Pazar günü Türk yetkililer, sarsıntıdan etkilenen vilayetlerin ikisi hariç tamamında arama ve kurtarma çalışmalarına son verdiklerini açıkladı.

Moffitt’le en son görüştüğümde Adana Havaalanı’na doğru yola çıkmıştı; onun ekibi de diğer birçok ekipi devre dışı bırakılıyordu. Birçoğu zati ülkelerine döndü.

Çıkardığı sonuçlardan biri, gençlerin “her şeye nasıl yardımcı olduklarını” görmek.

“37 yıldır tekrarladığım ana fikir, hiç kimsenin bir zelzelede ne yapacağını bilmediği için ölmemesi gerektiğidir. Hepimizin bir sarsıntı durumunda ne yapacağımıza dair aile çapında planlar yapmamız gerekiyor.”

Moffitt, zelzele riski olan tüm ülkelerde için de şu çağrıyı yapıyor:

“Ayrıca risk yönetimi yoluyla mülkünüzü de teminat altına alın. Tedbir en az görünür olan ama hayatınızı kurtaran şey olabilir.”