Hukukçu Turgut Kazan, Barış Davası’ndaki uygulamaları ile tarihe geçen Atilla Ülkü’yü anlattı: “Bugünkü en berbat yargıçtan bile daha kötüydü”

12 Eylül askeri darbesinin akabinde kurulan sıkıyönetim mahkemelerinde görev yapan, Barış Derneği Davası’na bakarken, uygulamalarıyla tarihe geçen Atilla İdeal ömrünü yitirdi. Eski İstanbul  Barosu Başkanı, hukukçu Turgut Kazan, Ülkü’yü ve o dönemki uygulamalarını, “Bu hâkim, Atilla Dava, bugün hâkim sayılamayacak yargıçlardan, bunların arasındaki en berbat örnekten bile daha berbattı. Hiç hukuk, yasa tanımayan bir isimdi. Mevt haberi üzerine ‘değerli hukukçu’ demişler televizyonda. Bizim arkadaşlar çıldırıyor. Hukukçu değil. Tam bir sol düşmanı. Sol eğilimli kim varsa onu vatan haini sayardı” sözleriyle anlattı.

12 Eylül askeri darbesinin akabinde, cumhuriyet tarihine geçen çok sayıda yargılama yapıldı. Bu davalarda yaşanan hak ihlalleri, mahkeme heyetlerinin tavrı yıllarca konuşuldu, kitaplaştırıldı.

Bu davalardan en ünlülerinden biri de Barış Derneği davasıydı. 1977’de Mahmut Dikerdem‘in öncülüğünde kurulan Barış Derneği ile ilgili olarak darbeden çabucak sonra soruşturma açıldı. Soruşturma iki yıl sürdü. Bu süreçte dernek yöneticilerinin tutuklanması talepleri iki kere reddedildi. Fakat askeri savcılık, soruşturmayı sürdürdü.

23 Şubat 1982 tarihinde dernek yöneticilerinin tutuklanmasına karar verildi. Bu kararın akabinde dernek başkanı Mahmut Dikerdem, İstanbul Barosu başkanı Orhan Apaydın, Türk Tabipleri Birliği başkanı Erdal Atabek gibi isimlerin de aralarında olduğu 44 kişi gece yarısı yapılan operasyon ile konutlarından alınarak cezaevine gönderildi. Tutuklamaların derhal akabinde Barış Derneği Davası görülmeye başlandı. Yargılananlar arasında söylediği söz edilen isimlerin yanında şair Ataol Behramoğlu, İstanbul Belediye Başkanı Ahmet İsvan’ın eşi Reha İsvan, Gazeteci Ali Sirmen, muharrir Oya Baydar, sanatçı Ali Taygun, Kemal Anadol gibi isimler de vardı. Mahkemenin başkanı ise bu davada yaptığı uygulamalarla tarihe geçen, o zamanki rütbesiyle Hâkim Binbaşı Atilla Ülkü’ydü. Sanık sözlerini altı ayda alan, bu süreçte tahliye kararı vermeyen, tartışmalı çok sayıda karara imza atan İdeal, davayı da mahkumiyetle sonuçlandırdı. Yargılamalar, temyiz süreçleriyle 1991’e kadar sürdü ve beraatle sonuçlandı. 1984’te davanın sanıkları Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterildi.

“Bizi salondan attırdı”

Hukukçu Turgut Kazan, o dönem Barış Derneği davası sanıklarının avukatlarındandı. Kazan, yargılama sürecini ve Ülkü’nün uygulamalarını şöyle anlattı:

“Bir mevt olayının akabinde konuşmak beşere aykırı gelse de tekrar de unutmamak gerekiyor yapılanları. Bu hakim, Atilla Dava, bugün hakim sayılamayacak yargıçlardan, bunların arasındaki en berbat örnekten bile daha berbattı. Hiç hukuk, yasa tanımayan bir isimdi. Sanıklar o dönem, bu ülkenin seçkin aydın insanlarıydı. Sanıklar, biz, eşim dahil, düşlerimizde görürdük Atilla Ülkü’yü. Hep onunla yaşadık. 12 Eylül sürecinde o bizim hayatımızın kesimi olmuştu. Çok zorlu bir süreçti. Barış Derneği Davası, Kenan Cihan ve beşli çetenin ağırlaştığı bir davaydı. Baskı dolu bir süreçti. Hukukçu dostum Çetin Özek ve ben, belgeye hakimdik.  Çok meslektaşımız vardıfakat daha çok ikimiz belgeye hakimdik ve süreci yürütüyorduk. Yan yana oturuyorduk duruşmalarda. Bir gün adam (Atilla Ülkü) taktı başa bizi. ‘Bunlar farklı başka otursun’ dedi. Ben Çetin Özek’e mesela diyordum duruşmada ‘sen mi yanıtlarsın ben mi yanıtlayayım’. Bu kadar. Yalnızca bunun için rahatsız oldu. Farklı ayrı oturduk bu türlü deyince. Alttan aldım, ‘duruşmada konuşmayız’ dedimfakat ‘hayır farklı ayrı oturacaksınız’ dedi. Ben de ‘siz üstümüz değilsiniz, biz avukatız. Kimin kimle oturacağına biz karar veririz’ dedim. ‘Atın’ dedi. Ben Çetin Özek’i erlerin ellerinin üzerinde gördüm, o denli atıldı. Kendim o hengamede nasıl gönderildim hatırlamıyorum. Bütün izleyiciler, gazeteciler dışarı çıktı bunun üzerine. Bu türlü bir insandı.

“Sol eğilimli kim varsa vatan haini sayardı”

Garip davranışları vardı. Bir gün gidersiniz, Genelkurmay’dan doküman istemiş, Meczup Petro’nun vasiyetnamesini okuyor duruşmada. Orhan Apaydın, Ali Sirmen ile ne ilgisi var. Bir gün gidiyorsun Nazım Hikmet’in kitapları diyor. Ara kararda da yok bunlar. Şu Anda vefat haberi üzerine ‘değerli hukukçu’ demişler televizyonda. Bizim arkadaşlar çıldırıyor. Hukukçu değil. Tam bir sol düşmanı. Sol eğilimli kim varsa onu vatan haini sayıyor. Bütün arkadaşlarımız dondu kaldı. Barış Derneği Davası’nda mahkumiyet ve tutuklama kararlarını verdi. Mahmut Dikerdem sondayla geliyordu duruşmaya o zaman. Söylediklerini de tutanağa geçirmezdi.

“En berbattan kötüydü”

Beni Nimet Baş’ın başkanı olduğu TBMM Darbeleri Araştırma Komisyonu’na davet etmişlerdi. Orada, ‘sıkıyönetim mahkemeleri bugünkünden iyi diyorlar, ne diyorsunuz’ diye sordular. Ben o bu yargıçların unutulmaması gerektiğini söyledim. Sıkıyönetim mahkemelerinde adalet falan olmazdı. Doğru soru şudur. Hangisi daha berbattı diye sorulmalıdır. Ben 12 Eylül yargılamalarını yaşadım ve daha kötüsünün olamayacağını düşünüyordum. Özel yetkili mahkemeleri görünce berbatın kötüsü çoğu zaman olurmuş dedim. Bunlar sıkıyönetim mahkemelerinden daha kötü dedim.

HSK Başkanvekili olduğu devirde Mehmet Yılmaz aradı bir yazım üzerine, ona da ben her sabah konuttan çıkarken eşimin gözündeki kaygıyı görüyorum diye anlattım özel yetkili mahkemeler kapatıldıktan sonra kurulan mahkemeleri. ‘Özel yetkili mahkemelerden daha kötüsünü yarattınız’ dedim. Özel yetkili mahkemeler mesela mahkumiyet kararı verebilmek için kanıt üretiyorlardı. Biz de o kanıtların düzmeceliğini anlatmak imkanı buluyorduk. Mesela Dursun Çiçek olayı. Erzincan’da otelde kaldığını ve darbeyi planladığını söylüyordu o zamanki savcı Osman Şanal… Biz sisteme girdik, SGK’lı, 40 yaşında bir Dursun Çiçek çıktı otelde kalan. İddianameye bahis ettikleri asker olan Dursun Çiçek, İstanbul’da tutuklu o sırada. Geçersiz kanıtı çürütebiliyorduk bu şekilde.fakat şimdiki mahkemelerde ne yapabiliriz. Ortada kanıt yok. Bunu anlattım. Bu yargıç ise bugünkü en berbat lerden bile daha berbattı.”