Hükümetler yapay zekada yeni düzenleme yarışında

Yapay zekanın güvenlik, verimlilik, ekonomik ve sosyal amaçların gerçekleştirilmesi için sunduğu potansiyelin bugün dijital iktisadın en çok önemli ögelerinden biri haline geldiği görülüyor.

Bu teknolojinin tüm iktisada ve insanlığa olumlu tesirlerinin yanı sıra, denetimsiz uygulamalarının sonucu olarak ortaya çıkması beklenen risklerine ilişkin de önemli telaşlar bulunuyor.

Birçok ülke ve şirket bu süratli büyüyen teknolojiden yararlanmanın yollarını ararken zımnilik, telif hakkı ihlali, mevcut işlerin aksaması, ayrımcılık ve diğer bahislere karşılık olarak düzenleme davetleri da artıyor.

Yapay zeka alanındaki ilerlemelerin genel kamuoyuna ulaşması ve tüm sanayileri altüst etme tehdidi oluşturması nedeniyle hükümetlerin yapay zekayı nasıl düzenlemesi gerektiği, dünya genelinde hemen ele alınması gereken hususlardan biri olarak öne çıkıyor.

Uzmanlardan “sorumlu ve etik” yapay zeka geliştirme vurgusu

Yapay zekanın gelecekte denetim altında tutulup tutulamayacağı ve insanlar ismine karar veren yapay zeka teknolojilerinin etik bedeller dışında direkt tehdit olup olmayacağı tartışmaları sürerken bu teknoloji, sohbet robotları, otonom araçlar ve sesli komutla çalışan dijital asistanlar aracılığıyla her geçen gün daha da yaygınlaşıyor.

Yapay zekada ilerlemeler hızlanırken, kimi hükümetler yapay zeka araçlarını düzenlemek amacıyla uzman ve kamuoyu görüşüne başvuruyor, kimileri da yasal düzenleme hazırlıkları yapıyor.

Uzmanlar, yapay zekayı yasal olarak düzenlemenin avantaj ve dezavantajları olduğuna dikkati çekerek, mevzuatların etik uygulamalar, bilgi güvenliği ve tüketici hakları için bir çerçeve sağlayabileceğini lakin inovasyonu engelleyerek ilerlemeyi yavaşlatabileceğini belirtiyor.

Yapay zeka teknolojisinin “sorumlu ve etik” bir şekilde geliştirilmesi gerektiğini vurgulayan uzmanlar, düzenleme ve inovasyon arasında bir istikrar bulmanın çok çok önemli olduğunu aktarıyor.

Hızlı ilerlemeler hükümetlerin düzenleme eforlarını zorlaştırıyor

Yapay zeka şirketlerinin yöneticilerinin faaliyetlerinin hükümetler tarafından düzenlenmesine yönelik davetleri giderek artıyor lakin bu husustaki düzenlemelerin karşısında birtakım zorluklar da mevcut.

Brookings Enstitüsü’nde yer alan bir tahlile göre, yapay zeka gelişmelerinin suratı, neyin düzenleneceğine ilişkin bileşenlerin ayrıştırılması ve düzenlemeleri kimin, nasıl yapacağının belirlenmesinin bu zorluklardan olduğu belirtiliyor.

Bu alandaki süratli ilerlemeler, hükümetlerin yapay zeka teknolojisinin kullanımını düzenleyen maddeleri oluşturmaya yönelik eforlarını zorlaştırıyor.

– Çin

Çin, Temmuz ayında üretken yapay zeka sanayisini yönetmek için bir dizi süreksiz tedbir yayınlayarak hizmet sağlayıcıların güvenlik değerlendirmeleri yapmasını ve algoritma dosyalama prosedürlerini yerine getirmesini zarurî kıldı. Çin’in siber alan düzenleyicisi nisan ayında, üretken yapay zeka hizmetlerini yönetmek için taslak tedbirleri açıklamış ve firmaların halka teklif sunmadan önce yetkililere güvenlik değerlendirmeleri sunmalarını istediğini açıkladı.

Çin, firmaların halka arzlarını başlatmadan önce yetkililere güvenlik değerlendirmeleri sunmaları gerektiğini iletirken üretken yapay zeka hizmetlerini yönetmek için taslak tedbirlerini duyurdu.

– ABD

ABD’de yapay zeka konusunda düzenleme muhtaçlığını ilk dile getirenlerden biri ChatGPT’nin yaratıcısı OpenAI CEO’su Sam Altman oldu. Altman, mayıs ayında ABD Kongresi’nde katıldığı bir oturumda, senatörlere gelişmiş yapay zeka sistemleri için lisanslama ve güvenlik standartları oluşturma davetinde bulundu.

Altman, “Bu teknoloji ilerledikçe insanların bunun ömür üslubumuzu nasıl değiştirebileceği konusunda telaşlı olduklarını anlıyoruz. Biz de kaygılıyız.” değerlendirmesinde bulundu.

Senato Çoğunluk Lideri Chuck Schumer de Kongre’nin yapay zekayı düzenlemek için süratli hareket etmesi gerektiğini savunurken, mevzuat üzerinde çalışmak için iki parti senatörlerinden oluşan grubu bir araya getirdi. ABD Federal Ticaret Kurulu (FTC) temmuz ayında OpenAI hakkında, şahsî prestij ve bilgileri riske atarak tüketiciyi muhafaza maddelerini ihlal ettiği savıyla geniş kapsamlı bir soruşturma başlattı.

Komisyon, haziran ayında yayınladığı blog yazısında ise üretken yapay zekanın rekabet telaşlarını artırdığını ve FTC’nin Teknoloji Ofisi’nin odak noktası olduğunu belirtti.

Yapay zeka hususlarında etkin olan Demokrat Senatör Michael Bennet de haziran ayında önde gelen teknoloji firmalarına bir mektup yazarak onları yapay zeka tarafından üretilen içeriği etiketlemeye ve kullanıcıları yanıltmaya yönelik malzemelerin yayılmasını sonlandırmaya çağırdı. Bennet, nisan ayında da ABD’nin yapay zeka siyasetlerini incelemek üzere bir görev gücü oluşturulmasına yönelik bir yasa tasarısı sunmuştu.

Uzmanlar, ABD’nin yapay zeka kurallarının oluşturulmasına yönelik uzun ve zorlu bir yolun sırf başlangıcında olduğunu belirtiyor.

– Avrupa Birliği

Yapay zeka düzenlemesiyle öncü rol üstlenmeye hazırlanan Avrupa Birliği’nde (AB), haziran ayında blokun Yapay Zeka Yasası taslağında değişiklik yapılması kabul edilmişti. Taslakta, yapay zeka sistemleri kabul edilemez risk, yüksek risk, sınırlı risk ve en az risk olmak üzere 4 ana gruba ayrılıyor.

Kanun yapıcıların taslak kuralların yasalaşması için AB ülkeleriyle detayları görüşmesi gerekiyor. Yasal düzenleme müzakerelerinin bu yıl sonuna kadar tamamlanması bekleniyor. Taslakta, yapay zeka sistemlerinin insanlar tarafından denetlenmesi, ayrım yapmaması, inançlı, şeffaf ve çevre dostu olması kural koşuluyor. Meta, Google ve Microsofti şirketler, AB’nin Yapay Zeka Yasasının taslağının “inovasyonu engelleyebileceği” fikriyle karşı lobicilik faaliyetleri yaptıkları basına yansımıştı.

– Fransa

Fransa Ulusal Bilişim ve Özgürlükler Komitesi (CNIL) nisan ayında yaptığı açıklamada, chatbot olarak isimlendirilen sohbet robotunun kapalılık kurallarını ihlal ettiği kuşkusuyla İtalya’da süreksiz olarak yasaklanmasının akabinde ChatGPT ile ilgili çeşitli şikayetleri araştırdığını açıklamıştı.

Fransa Ulusal Meclisi, Mart 2023’de sivil hak gruplarının ihtarlarını göz arkası ederek, 2024’te Paris Olimpiyatları sırasında yapay zeka video nezaretinin kullanılmasını onayladı.

– İtalya

İtalya hükümeti, mayısta ülkenin bilgi müdafaa otoritesinin diğer yapay zeka platformlarını gözden geçirmeyi ve yapay zeka uzmanlarını işe almayı planladığını duyurdu. ChatGPT, mart ayında ulusal data muhafaza otoritesinin tasaları üzerine süreksiz olarak yasaklandıktan sonra nisan ayında İtalya’daki kullanıcılara yeniden açıldı.

– İspanya

İspanya’nın bilgi müdafaa kurumu nisan ayında ChatGPT’nin muhtemel data ihlallerine ilişkin bir ön soruşturma başlattığını açıkladı. Ayrıyeten AB’nin saklılık gözlemcisinden ChatGPT ile ilgili kapalılık kaygılarını değerlendirmesini istedi.

– İngiltere

İngiltere’de yapay zekayı kapsayan yeni yönergeler hazırlamakla görevlendirilen devlet otoritesi, teknoloji anlayışını geliştirmek için enstitülerin yanı sıra diğer yasal ve akademik kurumlara danışıyor.

Ülkede rekabet düzenleyicisi tarafından yapay zekanın tüketiciler, işletmeler ve ekonomi üzerindeki tesirini ve yeni denetimlere ihtiyaç olup olmadığı incelenirken, yapay zekayı yönetme sorumluluğu için yeni bir organ oluşturulması yerine insan hakları, sağlık ve güvenlik ile rekabet düzenleyicileri arasında bölünmesi öngörülüyor.

Başbakan Rishi Sunak, İngiltere’yi süratle gelişen teknolojinin güvenliğinin korunmasında global lider olarak tanıtırken, ülkenin Kasım 2023’te yapay zeka konusunda global bir tepeye ev sahipliği yapması planlanıyor. Zirvede teknoloji şirketlerinin yöneticilerinin, hükümet yetkililerinin ve akademisyenlerin yapay zekanın risklerini pahalandırmak ve bunların nasıl hafifletilebileceğini tartışmak için bir araya geleceği belirtiliyor.

– İrlanda

İrlanda’da regülatörler, üretken yapay zekanın düzenlenmesi gerektiğini lakin yönetim organlarının yasaklarda ivedi etmeden önce bunu nasıl düzgün bir şekilde yapacaklarını bulması gerektiğini savunuyor, ülkede bu mevzudaki düzenlemeler için bilgi toplanmaya devam ediliyor.

– Avustralya

Avustralya’da hükümet, yapay zeka konusunda ülkenin ana bilim müracaat organına başvurup, bu teknolojinin inançlı ve sorumlu kullanımının nasıl desteklenebileceği konusunda görüş isterken, yapay zeka konusunda sonraki adımlarını değerlendiriyor.

– İsrail

İsrail, inovasyon ile insan hakları ve sivil güvenlik tedbirlerinin korunması arasında doğru dengeyi sağlamak için bir yılı aşkın müddettir yapay zeka düzenlemeleri üzerinde çalışıyor. Geçen yıl 115 sayfalık yapay zeka siyaseti taslağı hazırlayan ülkede, sonuncu bir karardan önce geri bildirimler toplanıyor.

– Japonya

Ekonomik büyümeyi artırmak ve gelişmiş çiplerde lider olmak için teknolojiye yönelen Japonya, 2023 yılı sonuna kadar AB’de planlanan katı düzenlemelerden fazla ABD’nin tavrına daha yakın düzenlemeler getirmeyi bekliyor.

– Türkiye

Türkiye’de 2021-2025 yıllarını kapsayan Ulusal Yapay Zeka Stratejisi’nde, idari ve tüzel düzenlemelerin yapay zeka kaynaklı sosyoekonomik dönüşüme ahengini sağlamak ve muhtemel sonuçlarını evvelden değerlendirebilmek üzere araştırmalar gerçekleştirilmesi konusu da yer alıyor.

Yapay zeka uygulamalarının etik ve türel boyutlarını ele alan faaliyetler yürütülmesi, uluslararası arenada bu alanda yürütülen çalışmaların takip edilmesi stratejinin çok önemli başlıklarından birini oluşturuyor.

Ulusal Yapay Zeka Stratejisi yapay zeka teknolojisiyle alakalı olarak ortaya çıkan etik, tüzel ve güvenlikle ilgili bahislere kuvvetli bir şekilde cevap veriyor.

Strateji kapsamında, bu konuların ele alınması için “Yapay Zeka Hukuku ve Etik Çalışma Grubu” ile “Güvenilir ve Sorumlu Yapay Zeka Çalışma Grubu”nun oluşturulduğu biliniyor. Bu çalışma grupları, alanla ilgili en yeni gelişmeleri takip ederek mevzuat teklifleri, rehberler ve uygulama projeleri hazırlamak üzere çalışmalarını yürütüyor.

Bunun yanı sıra, bu mevzu ile ilgili OECD ONE AI çalışma kümelerine ulusal katılım sağlanıyor. TSE bünyesinde kurulan MTC 195 Yapay Zeka Ayna Komitesi vasıtasıyla da bu mevzuda çalışmalar mevcut.

Ayrıca, yapay zekanın insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü standartlarına dayalı olarak geliştirilmesi, tasarlanması ve uygulanmasına yönelik yasal bir çerçevenin ögelerini belirlemeyi amaçlayan Avrupa Kurulu Yapay Zeka Komitesi (CAI) çalışmalarına da katılım ve katkı sağlanıyor.

– G7

G7 teknoloji bakanları nisan ayında ülkelerinin yapay zeka konusunda riske dayalı düzenlemeyi benimsemesi gerektiğini vurgularken, mayısta Japonya’nın Hiroşima kentinde bir araya gelen Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, İngiltere, ABD ve Avrupa Birliği’nden oluşan G7 önderleri, yapay zeka ve sürükleyici teknolojilerin kontrolüne duyulan ihtiyaç konusunda mutabık kaldı.

– Birleşmiş Milletler

Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu, temmuz ayında New York’ta yapay zeka konusundaki ilk resmi toplantısını gerçekleştirdi.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, kurulun “üresel barış ve güvenlik için çok önemli sonuçları olabilecek yapay zekanın hem askeri hem de askeri olmayan uygulamalarını ele aldığını açıkladı.

Guterres, haziran ayında kimi yapay zeka şirketlerinin yöneticilerinin Uluslararası Atom Gücü Ajansı bir yapay zeka gözlemcisi oluşturulması teklifini destekledi.

Guterres, yapay zeka yönetişim düzenlemelerini düzenli olarak gözden geçirecek ve tavsiyelerde bulunacak üst seviye bir yapay zeka istişare organı üzerinde yıl sonuna kadar çalışmaya başlanmasının da planlandığını bildirdi.