İklim zirvesine ‘kırılgan ülkelerin talepleri’ damga vurdu

​​​​​​​Bu yıl Mısır’ın başkanlığını yaptığı, Kızıl Deniz kıyısındaki Şarm el-Şeyh’te düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Mukavelesi 27. Taraflar Konferansı’nın (COP27) ilk haftasına, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğinden kaynaklanan ziyanlarının tazmin edilmesi için kayıp ve zarar düzeneği kurulması tarafındaki davetlerinin yanı sıra, il ve konferans alanındaki yüksek fiyatlar damga vurdu.

Zirve başlamadan önce Şarm el-Şeyh’te bilhassa konaklama fiyatlarındaki fahiş artış nedeniyle birçok iklim aktivisti ve sivil toplum örgütü temsilcisi katılım sağlamayacağını açıklamıştı.

Öğle yemeklerinin 20 dolar olduğu konferans alanında pahalılık ve su tedarikindeki sıkıntı önemli tenkitlere sebep oldu.

Batılı ülkelerden gelen katılımcılar için bile yüksek sayılabilecek fiyatlar, birçoğu ekonomik problemlerle mücadele eden Afrika ve Asya ülkelerinden iştirakçileri zor duruma düşürdü.

Fiyatlar yarıya düştü

Etkinliğin ikinci gününde, Tonino Lamborghini Uluslararası Konferans Merkezi’nin x-ray aygıtlarından geçen meyve dolu poşetler, iştirakçilerin kendi hazırladıkları sandviçler, fiyatlar karşısındaki memnuniyetsizliğin göstergesi olarak dikkati çekti.

Bu husustaki rahatsızlığın giderek artmasıyla tepenin 5. günü konferans alanındaki su ve soğuk içecekler bedelsiz dağıtıldı, menü fiyatları ise yarıya düşürüldü.

Zayıf ekonomiler iklim kaynaklı ziyanlarının tazmin edilmesini istiyor

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki eşitsizlik yalnızca konferans alanındaki fiyatlarda değil, devlet başkanlarının iletilerinde da kendini gösterdi.

Gelişmiş ülkelerin 2020’den itibaren zayıf ekonomilere sağlamayı taahhüt ettiği 100 milyar dolarlık iklim finansmanı şimdi istenilen düzeye ulaşmazken, iklim felaketleri karşısında can ve mal kayıpları giderek artan Pakistan, Sri Lanka, Bangladeş ve Barbados gibi ülkelerin başkanları mevcut finans sistemini ve iklim finansmanının yetersizliğini eleştirdi.

Son periyotta sel felaketleriyle sarsılan Pakistan’ın Başbakanı Şahbaz Şerif, Liderler Tepesi’ndeki konuşmasında, “Selden etkilenen insanları daha fazla sefalet ve zorluktan korumak için milyarlarca dolar harcamak zorundayız. Bu devasa görevi tek başımıza üstlenmemiz nasıl beklenebilir?” tabirlerini kullandı.

Artan kârlara dikkat çekildi

Barbados Başbakanı Mia Mottley ise yaklaşık 1,5 yıldır rekor kıran fiyatlar nedeniyle fosil yakıt şirketlerinin artan karlarına dikkati çekerek, “Nasıl olur da şirketler son 3 ayda 200 milyar dolar kâr ederken, her bir dolarlık kârın en az 10 sentini bir kayıp ve zarar fonuna aktarmayı düşünmezler?” sorusunu yöneltti.

Destekler konusunda umudunu yitiren Bangladeş, Gana, Maldivler ve Sri Lanka gibi birtakım fakir ülkeler iklim planları üzerinde çalışırken, Bangladeş Başbakanı Pir Hasina hazırladıkları iklim planıyla 2030’a kadar 183 milyar dolarlık yatırım planlandığını söyledi.

Bu plan olmadan Bangladeş’in iklim değişikliği ve afet kaynaklı ekonomik kayıplarının 2030’a kadar 40 milyar doları bulabileceği hesaplanıyor.

Finansman taahhütleri gereksinimin çok altında

Gelişmekte olan ülkelerin kayıplarının iklim değişikliğinde sorumluluğu yüksek olan gelişmiş ülkeler tarafından tazmin edilmesi manasına gelen “kayıp ve zarar” konusu ilk defa bir COP ajandasının resmi gündemi olarak kabul edilse de gelişmiş ülkelerin önderleri iki gün süren açılış konuşmalarında bu hususa işaret etmedi.

ABD Başkanı Joe Biden ülkesindeki seçimler nedeniyle doruğa Cuma günü katıldı. Konuşmasında ABD’nin “küresel bir iklim lideri” olduğunu söyleyen Biden, 2030 iklim gayesine ulaşacaklarına söz verdifakat kayıp ve zarar konusuna değinmedi.

ABD İklim Özel Elçisi John Kerry’nin hiçbir ülkenin iklim krizinin getirdiği maliyetleri finanse edebilecek parası olmadığını ifade ederek yeni sermaye yaratmak için Afrika ülkelerine yönelik açıkladığı “karbon denkleştirme” planı ise uzmanlar tarafından ağır tenkit aldı.

Mevcut finansman ise yıllık 29 milyar dolar

Birleşmiş Milletler Çevre Programı, gelişmekte olan ülkelerde iklim değişikliğinin yıkıcı tesirlerine karşı 2030’a kadar yıllık 340 milyar doları, 2050’ye kadar ise 565 milyar doları bulabileceğini öngörüyor. Mevcut finansman ise yıllık 29 milyar dolar düzeyinde bulunuyor.

Kayıp ve zarar konusu ana gündem unsurlarından biri olarak öne çıkmasına karşın, doruğun ilk haftasındaki finansman taahhütleri gereksinimin çok uzağında kaldı.

Emisyonlarda düşüş belirtisi yok

Zirvenin ilk haftasında global sera gazı emisyonlarına yönelik açıklanan datalar, sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sonlandırmak için gereken emisyon azaltım düzeylerinin başarılamadığını gösteriyor.

Dünya nüfusunun yüzde 80’ini oluşturan 138 ülkenin 2050’de net sıfır emisyona ulaşma taahhüdü bulunmasına karşın, bu taahhütler şimdi emisyon verilerine yansımış değil.

COP27 kapsamında öne çıkan veriler

1,15 derece: Dünya Meteoroloji Örgütü’ne göre, global sıcaklık artışının bu yıl 1850-1900 devrine göre artış düzeyi.

Yüzde 235: Climate Action Tracker’a göre 2030’a kadar devreye girmesi beklenen doğal gaz kapasitesindeki artış. Bu artışın meydana gelmesi halinde, global ısınmanın 1,5 dereceyle sonlandırması imkansız hale gelebilir. Üretim aşamasında, onaylanan ya da önerilen gaz projelerinin yüzde 70’i Kuzey Amerika’da.

636: Küresel Witness’e göre COP27’deki fosil yakıt lobicilerinin sayısı. Bu sayı, iklim krizinin yıkıcı tesirleri karşısında en kırılgan olan 10 ülkenin toplam delege sayısından fazla.

9 yıl: Global Karbon Bütçesi raporuna göre, sıcaklık artışını yüzde 50 ihtimalle 1,5 dereceyle sonlandırmak için kalan yıl. Emisyonların mevcut düzeyinde devam etmesi halinde, 1,5 derecelik sıcaklık artışı 9 yıl içinde aşılabilir.

227 milyar dolar: Sigorta şirketi AON’un hesaplamalarına göre, bu yıl doğal afetlerden kaynaklanan global ekonomik kayıpların ulaştığı miktar.

İklim müzakereleri, 18 Kasım’a kadar devam edecek ve konferans sonunda bir bildiri yayımlanacak. Türkiye, tepenin ikinci haftasında iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında güncellenmiş ulusal katkı beyanını açıklayacak.