İngiltere’de Temyiz Mahkemesi, sığınmacıları Ruanda’ya gönderme planının yasa dışı olduğuna hükmetti

İngiltere Temyiz Mahkemesi, ülkeye yasa dışı yollarla gelen sığınmacıların Ruanda’ya gönderilmesinin yasa dışı olduğuna hükmetti.

Üç yargıçtan iki tanesi bu yönde karar verirken bir tanesi, Yüksek Mahkeme’nin Ruanda’nın inançlı bir üçüncü ülke olduğu kararını yineledi. Yüksek Mahkeme, Aralık 2022’de hükümetin, ülkeye gelen kimi sığınmacıları, iltica müracaatlarını değerlendirmeden Ruanda’ya gönderme planının hukuka uygun olduğuna hükmetmişti.

Bugün bu karar bozulmuş oldu ve sığınmacıların Ruanda’ya gönderilmesinin ülkedeki sığınma sisteminde değişiklik yapılmadığı takdirde hukuk dışı olduğu kararlaştırıldı. Başbakan Rishi Sunak karar sonrasında yaptığı açıklamada, “Mahkemeye hürmet duymakla birlikte, vardığı sonuçlara temelde katılmıyorum” sözünü kullandı ve şöyle devam etti:

“Ruanda inançlı bir ülke. Yüksek Mahkeme bunu kabul etti. UNHCR’ın Ruanda’daki Libyalı mülteciler için kendi mülteci planı var. Şu Anda bu karara itiraz etmek için izin isteyeceğiz.”

Önümüzdeki süreçte bakanların karara Yargıtay’da itiraz etmesi bekleniyor. Temyiz Mahkemesi, kararında sığınmacıların Ruanda’ya gönderilmeleri durumunda kendi ülkelerine iade edilmeleri ve orada zulüm ve kötü muameleyle karşı karşıya kalmalarının “ciddi bir risk” olduğunu söyledi.

Böylece Ruanda’nın inançlı üçüncü ülke olmadığı kararlaştırıldı. Yüksek Mahkeme kararına yapılan itirazı destekleyenler arasında Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), insan hakları avukatları, sivil toplum kuruluşları ve bir grup sığınmacı bulunuyor.

Duruşmaya katılan UNHCR, Ruanda’nın ülke hudutları içindeki sığınmacılara yönelik çeşitli insan hakları ihlalleri olduğunu aktardı. Bunların arasında, risk altında oldukları ülkelere zorla geri gönderme, sınır dışı etme ve keyfi gözaltılar sıralandı.

İngiltere’ye Suriye, Irak, İran, Vietnam, Sudan ve Arnavutluk’tan küçük teknelerle Manş Denizi’ni geçerek gelen 10 sığınmacı, yardım kuruluşu Asylum Aid (İltica Yardımı) isimli kuruluş ile birlikte Yüksek Mahkeme kararına itiraz edenler ortasındaydı. Asylum Aid, bugünkü kararın, “hukukun üstünlüğünü ve adaletin kıymetini doğruladığını” söyledi.

Asylum Aid’i temsil eden hukuk firması Leigh Day’in ortağı Tessa Gregory, “Mahkemenin Ruanda’daki sınır dışı etme sürecinin güvenlik gerekçesiyle yasa dışı olduğuna karar vermesinden memnunuz” dedi. Freedom From Torture isimli insan hakları kuruluşu kararı “Akıl ve merhametin zaferi” olarak niteledi.

Ruanda hükümeti ise, “dünyanın en inançlı ülkelerinden biri” olduğunu ve “mültecilere örnek teşkil eden muamelesiyle” tanındığını belirtti. Kararı veren yargıçlar, Ruanda hükümetinin bu garantileri “iyi niyetle” verdiği konusunda hemfikir olduklarını söyledi.

Ruanda planı neydi?

İngiltere hükümeti Ruanda planını beş yıl boyunca deneme mahiyetinde sürdürmeyi planlıyordu. Plan çerçevesinde sığınmacılar İngiltere’de iltica müracaatlarını yapmadan Doğu Afrika’daki Ruanda’ya gönderilecek, müracaatlarını orada yapmaları hedeflenecekti.

Ruanda bu deneme müddeti boyunca 1000 civarında sığınmacının süreçlerini yapabileceğinikapasitesinin daha yüksek olduğunu söylemişti. Planlanan uygulamanın toplam maliyeti açıklanmasa da şimdi hiçbir sığınmacı gönderilmeden bile İngiltere’ye 140 milyon sterline malolduğu haberleri birçok medya kuruluşu tarafından paylaşılmıştı.

Ana muhalefetteki Emekçi Partisi’nin lideri Keir Starmer, hükümeti kamu parasını israf etmekle suçlarken, sığınmacıların hakları için kampanya yürüten gruplar itirazlarını Ruanda’nın mülteciler için inançlı bir ülke olmadığı tarafındaki raporlara dayandırdı.

Ana muhalefet Personel Partisi’nin içişleri sözcüsü Yvette Cooper, Yüksek Mahkeme kararı sonrası yaptığı açıklamada Ruanda’ya sığınmacı gönderme projesinin “zararlı bir sapma” olduğunu söylemiş, planı “uygulanamaz, etik olmayan ve soygun derecesinde pahalı” diye nitelemişti.

Cooper hükümetin sığınmacılar yerine iltica başvurusu sistemini düzeltmeye ve Manş Denizi’ni geçirirken sığınmacıların canlarını tehlikeye sokan insan kaçakçısı suç şebekelerine odaklanması gerektiğini söyledi.

Mahkemenin kararı, plana karşı mahkemede Ruanda’nın inançlı bir yer olmadığını söyleyerek karşı görüş bildiren birçok vakıf ve kuruluş ile İngiltere Mülteciler Kurulu tarafından eleştirilmişti.