Irak’ta 30 Eylül belirsizliği sürüyor; Bağdat çekilmede ısrarcı, NATO için tarih yok

Irak’ta ABD öncülüğündeki Uluslararası Koalisyon güçlerinin ülkeden çekilmesi için öngörülen 30 Eylül tarihi yaklaşırken, Bağdat ile Washington arasındaki sürece ilişkin belirsizlikler devam ediyor. Irak hükümeti, bazı koalisyon unsurlarının bu tarihten sonra da ülkede kalmasına yönelik öneriyi reddederken, NATO Irak misyonunun sona ermesi için belirlenmiş bir takvim bulunmadığını açıkladı. Bazı Şii silahlı gruplar ise silahlarını devlet kontrolüne bırakmak için yeni şartlar öne sürdü.

Irak Hükümeti Sözcüsü Haydar Abudi, Başbakan Ali Zeydi’nin bazı uluslararası koalisyon güçlerinin 30 Eylül’den sonra da ülkede kalmasına yönelik öneriyi reddettiğini açıkladı. Abudi, koalisyon güçlerinin çekilmesi ve askeri üslerin Irak güvenlik güçlerine devredilmesi sürecinin planlandığı şekilde sürdüğünü belirtti. Irak Haber Ajansı’na (INA) konuşan Abudi, çekilme sürecine ilişkin koordinasyon ve takibin devam ettiğini söyledi. 30 Eylül’ün Irak’ın egemenliği açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu belirten Abudi, bu tarihte Uluslararası Koalisyon misyonunun Irak topraklarındaki varlığının sona ermesinin beklendiğini ifade etti.

Silahlar devlet kontrolüne alınabilecek mi?

Bağdat yönetimi, koalisyon güçlerinin çekilmesinin yanı sıra ülkedeki silahların devlet kontrolünde toplanmasına ilişkin çalışmaların da sürdüğünü açıkladı. Hükümet Sözcüsü Abudi, silahların devlet kontrolü altında toplanması, kullanımının düzenlenmesi ve karar alma mekanizmasının birleştirilmesine yönelik prosedürlerin tamamlandığını söyledi. Silah kullanma yetkisinin anayasal olarak Irak Silahlı Kuvvetleri ile hukuk tarafından yetkilendirilen resmi güvenlik güçlerine ait olduğunu belirten Abudi, bunun dışında silahlı yapıların oluşturulmasının önüne geçilmesinin hükümetin öncelikleri arasında bulunduğunu kaydetti. Silahlı gruplarla yürütülen görüşmelerin de devam ettiğini belirten Abudi, görüşmelerin olumlu ilerlediğini ve dosyanın 30 Eylül’den önce tamamlanmasının hedeflendiğini söyledi.

“Irak’taki misyon için çekilme tarihi yok”

Bağdat’ın koalisyon güçlerinin 30 Eylül’e kadar çekilmesi yönündeki tutumuna karşın NATO, Irak’taki kendi misyonunun geleceği konusunda farklı bir tablo ortaya koydu. Erbil merkezli Rûdaw TV’ye konuşan bir NATO yetkilisi, NATO Irak Misyonu’nun sona ermesi için belirlenmiş bir tarih bulunmadığını söyledi. Yetkili, misyonun belirli bir takvime bağlı olmadığını, görev süresinin Irak’taki güvenlik ihtiyaçlarına göre düzenli olarak gözden geçirildiğini belirtti. NATO yetkilisi, misyonun muharip bir güç olmadığını, ağırlıklı olarak danışmanlık ve kapasite geliştirme faaliyetleri yürüttüğünü ifade etti.

Misyonun temel amacının Irak’ın güvenlik kurumlarının güçlendirilmesine katkı sunmak olduğunu belirten yetkili, Irak’ın istikrarına katkı sağlamak, terörle mücadeleyi desteklemek ve IŞİD’in yeniden ortaya çıkmasını engellemek için Irak güvenlik kurumlarının geliştirilmesine yardımcı olduklarını söyledi. NATO’nun Irak Savunma Bakanlığı, Ulusal Güvenlik Müsteşarlığı, İçişleri Bakanlığı ve Federal Polis Komutanlığı yetkililerine danışmanlık hizmeti verdiği belirtildi.

NATO misyonu Napoli’den yürütülüyor

Güvenlik koşulları nedeniyle NATO Irak Misyonu ekiplerinin mart ayından bu yana geçici olarak İtalya’ya taşındığı bildirildi. NATO yetkilisi, misyonun 20 Mart’tan bu yana çalışmalarını Napoli’deki Müttefik Müşterek Kuvvetler Komutanlığı karargâhından yürüttüğünü açıkladı. Yetkili, misyonun tüm faaliyetlerinin Irak hükümetinin talebi ve onayı doğrultusunda yürütüldüğünü, Irak’ın egemenliği ve toprak bütünlüğüne saygının temel ilke olduğunu vurguladı.

Peşmerge için ABD desteğinin devamı belirsiz

Irak’taki çekilme tartışmasının bir diğer ayağını ise Kürdistan Bölgesi ile ABD arasındaki askeri işbirliğinin geleceği oluşturuyor. Kürdistan Bölgesi Peşmerge Bakanlığı ile ABD öncülüğündeki Uluslararası Koalisyon arasında 2022’de imzalanan dört yıllık askeri mutabakatın süresi 30 Eylül 2026’da doluyor. Peşmerge güçlerinin modernizasyonu ve kurumsal yapısının güçlendirilmesini amaçlayan mutabakatın uzatılıp uzatılmayacağı ise henüz netleşmiş değil. Pentagon’un anlaşmayı yenilemeyeceği ve Peşmerge güçlerine sağlanan yıllık yaklaşık 61 milyon dolarlık mali desteğin sona erebileceği ileri sürülüyor. Pentagon Sözcülüğü ise Rûdaw’ın konuyla ilgili sorusuna, “Bu aşamada söyleyecek bir şeyimiz yok” yanıtını verdi.

Peşmerge Bakanı Şoreş İsmail ise mevcut mutabakat kapsamında Kürdistan Bölgesi yönetiminin sorumluluklarını yerine getirdiğini söyledi. İsmail, özellikle Peşmerge güçlerinin tek bir çatı altında birleştirilmesi sürecinin tamamlandığını belirterek, “En önemli şart olan Peşmerge güçlerinin tek çatı altında toplanması sürecini tamamladık. Bugün 11 tümen ve bir genel komutanlık olarak tamamen bakanlığımıza bağlı, profesyonel bir yapı oluşturduk. Bakanlık dışında hiçbir bağımsız güç kalmadı” dedi. ABD desteğinin devam edip etmeyeceğine ilişkin belirsizlik sürerken, gözler 30 Eylül sonrasında Kürt yönetimi ile Washington arasındaki askeri işbirliğinin nasıl şekilleneceğine çevrildi.

Şii gruptan silah bırakmak için 10 şart

Irak hükümetinin silahların devlet kontrolünde toplanması yönündeki çalışmalarına karşın, İran’a yakınlığıyla bilinen Şii silahlı gruplardan Seyyidü’ş Şüheda Tugayları sürece katılmak için 10 şart öne sürdü. Haşdi Şabi bünyesindeki 14. Tugay olarak bilinen grubun yayımladığı bildiride, ABD güçlerinin Irak’tan tamamen çekilmesi, Irak’ın kuzeyinde konuşlu Türk askerlerinin Türkiye sınırlarına çekilmesi, PKK mensuplarının Irak’tan çıkarılması ve Kürdistan Bölgesi’ndeki sınır kapılarının federal hükümetin denetimine verilmesi gibi talepler sıralandı. Grup, şartların yerine getirilmesi halinde silahların devlet kurumlarıyla birleştirileceğini belirtirken, güvenlik gerekçelerinin ortadan kalkması halinde silahların bırakılmasının mümkün olacağını savundu.

Türkiye de şartlar arasında

Seyyidü’ş Şüheda Tugayları’nın 10 maddelik listesinde Türkiye’ye ilişkin iki başlık dikkat çekti. Grup, bir yandan Türkiye’nin Irak topraklarına yönelik operasyonlarının gerekçesini ortadan kaldırmak amacıyla PKK mensuplarının ülkeden çıkarılmasını, diğer yandan Irak’ın kuzeyinde konuşlu Türk askerlerinin Türkiye sınırlarına çekilmesini istedi. Bildiride ayrıca Kürdistan Bölgesi’ndeki sınırların Irak ordusu tarafından kontrol edilmesi ve sınır kapılarının federal hükümete devredilmesi talep edildi.

Zeydi Avrupa’ya gidiyor

Irak Hükümeti Sözcüsü Haydar Abudi, Başbakan Ali Zeydi’nin eylül ayının ilk yarısında resmi davet üzerine Avrupa turuna çıkacağını da açıkladı. Zeydi’nin ziyaret programında Paris ve Berlin’in yer alacağını belirten Abudi, görüşmelerde güvenlik dosyasının da ele alınacağını söyledi.

Bağdat yolsuzlukla mücadeleyi de gündemde tutuyor

Irak hükümeti, egemenlik ve güvenlik başlıklarının yanı sıra yolsuzlukla mücadele çalışmalarının sürdüğünü de açıkladı. Abudi, yolsuzluk şüphelilerine yönelik soruşturmaların devam ettiğini ve yolsuzluğun finansal kaynaklarının kurutulmasının hedeflendiğini söyledi. Yargı kararlarının bağımsız olduğunu vurgulayan Abudi, devlet kurumları arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi sayesinde kamu kaynaklarının geri kazanılması konusunda önceki yıllara kıyasla sonuç alındığını savundu. Abudi, hükümetin 14 Mayıs 2026’da Meclis’ten güvenoyu almasından bu yana özellikle egemenlik ve yolsuzlukla mücadele dosyalarına odaklandığını belirtti.