İran’daki protestolar büyüyor: Mahabad’da üç gösterici öldü

İran devlet medyası, ülkenin batı kentlerinden Mahabad’da üç protestocunun güvenlik güçleri ile çıkan çatışmalarda hayatını kaybettiğini duyurdu. Hükümet binalarının hedef alındığı protestolarda güvenlik güçlerinin Hürremabad kenti yakınlarındaki bir mezarda da ateş açtığı bildirildi. Uluslararası Af Örgütü, güvenlik güçlerinin Çarşamba gününden bu yana sekiz kişiyi öldürdüğünü söyledi. Ülkedeki protestolar 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin ahlak polisi tarafından gözaltına alınmasının akabinde 16 Eylül’deki ölümü sonrası başladı ve ülkenin dört bir yanına yayıldı. Mahabad yetkilileri “terörist ve ayrılıkçı gruplar” olarak nitelediği protestocuları, Mahabad’da bulunan hükümet binalarına yönelik saldırıyı teşvik etmekle suçladı. Ayrıyeten siyasi ve güvenlik merkezlerinin de göstericiler tarafından işgal edilmek istendiği belirtildi. Devlet medyası hayatını kaybeden şahısların kimliklerini açıklamadı. Fakat muhalif yayın yapan Hengaw, bir erkeğin ve iki bayanın güvenlik güçlerince vurularak öldürüldüğünü aktardı. BBC söylediği söz edilen iddiaları bağımsız olarak doğrulayamadı. Etnik yapısını büyük ölçüde Kürtlerin oluşturduğu kentte yüzlerce kişinin belediye binası etrafında toplandığı bildirildi. Lakin devlet medyası durumun denetim altında olduğunu aktardı ve kentin “düştüğü” istikametindeki haberleri de yalanladı. Ülkenin batısında yer alan bir diğer il Hürremabad’da ise göstericiler Amini’nin vefatından kısa bir süre sonra ortadan kaybolan ve protestoların bir öteki sembolü haline gelen Nika Şakarami için mezarlıkta toplandı. Hürremabad’da çekilmiş görüntülerde göstericilerin İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’i hedef alarak “diktatöre son” sloganları attığı görülüyor. BBC Farsça Servisi’ne konuşan Şakarami’nin ailesine yakın bir kaynak, güvenlik güçlerinin göstericilere ateş açtığını söyledi. On binlece İranlı Çarşamba akşamı, büyük kentler başta olmak üzere şovların sönümlendiği diğer birtakım kentlerde de sokaklara döküldü. Norveç merkezli İran İnsan Hakları Örgütü, 29’u çocuk olmak üzere en az 234 göstericinin protestolar esnasında güvenlik güçlerince öldürüldüğünü bildirdi. İranlı yetkililer ise şovların yabancılar tarafından kışkırtıldığını savunuyor. BBC tarafından da doğrulanan ve sosyal medyada yayılan görüntülerde  Çarşamba gecesi büyük şovların gerçekleştiği görülüyor. Batıdaki Andimeşk ve Burucerd, Hazar Denizi yakınlarındaki Lahicani diğer kentlerde de protestolar yeniden alevlendi. Salı günü ise Amini’nin memleketi Saggız’da polis göstericilere ateş açmıştı. Bir insan hakları örgütü ve görgü şahitleri, Amini’nin vefatının kırkıncı gününde bir araya gelen kalabalığa gerçek mermi ve biber gazıyla müdahale edildiğini aktardı. Olayda kaç kişinin yaralandığı şimdi bilinmiyor.

Analiz

Lyse Doucet – BBC Muhabiri
İran İslam Cumhuriyeti geçmişte de protestolara şahit oldu. Fakat böylesi hiç olmadı. Yetkililer hala göstericileri “yabancılar tarafından kışkırtılan isyancılar” olarak tanımlayarak karalamaya ve yok saymaya çalışıyor. Baş örtüsü zorunluğunu reddeden kız öğrencilerin ve kamusal alanlarda baş örtüsü takmaksızın dolaşan her yaştan bayana ait olağanüstü manzaralarla bunu ortaya koymaksa zor.

Ülkede ahlak polisinin yıllarca bayanların kılık kıyafetine karıştığı o günlere dönmek de zor. Artık bu bayanların kıyafetlerinden çok daha fazlası. Geçmişte, büyük ayaklanmalar aylar sonra bir şekilde ya bastırıldı yahut resen söndü.

Lakin bu haftayla birlikte bu dalga daha da güçleniyor benzeri. İran’ın güvenlik güçlerinin tamamı şimdi ortaya çıkmış değil. Yetkililer İslam Cumhuriyeti’ni korumak ismine ellerinden gelen her şeyi yapacaklar. Ancak bilhassa yeni jenerasyon bayan ve erkekler başta olmak üzere, göstericiler de hayatlarını değiştirmek ismine ne gerekiyorsa yapacak aynıi. Tahran yakınlarındaki Kerec kentinde protestolara katılan 27 yaşındaki bayan bir protestocu, BBC Farsça Servisi’ne verdiği demeçte “Toplum öfkeli, artık onlardan [devlet yetkilileri] bıktık” dedi.  İkinci sınıf vatandaş olmaktan bıktığını söyleyen protestocu, “Artık bu insanlara hayır deme özgürlüğümün olması istiyorum. Zira ben bir bayanım. Erkekler de rejimin baskılarından bıktı. Kadın, ömür ve özgürlük şiarıyla bir araya geldiğimiz bu şovlar, ülke tarihimiz için de bir ilk” diye konuştu.