İsrail-Türkiye çizgisi gazda alternatif olacak mı?

Bu coğrafyalardan ve alternatif gaz alanlarından birisi de İsrail. Doğu Akdeniz’deki İsrail gazı bu bölgedeki enerji denkleminin çok önemli modüllerinden biri olarak görülüyor.

DW Türkçe’ye konuşan enerji uzmanı Necdet Pamir, İsrail’in öne çıkan iki alanı bulunduğunu, bunların Leviathan ve Tamar alanları olduğunu hatırlatarak, “Leviathan’da 623 milyar metreküp gaz var. 314 metreküp de Tamar’da var. Yani ikisini topladığınız zaman yaklaşık 1 trilyon metre küpe yakın” bilgilerini veriyor.

İsrail’in içerdeki kendi tüketimi 10 milyar metreküp civarında. Mısır ve Ürdün’e ihraç edilen gazın bir kısmının milli çıkarlar ve gelecek jenerasyonlar için ihraç edilmemesi istikametinde kararları bulunuyor.

Enerji uzmanı Pamir, İsrail’in ihraç edilmesi için ayrılan gaz ölçüsünün Rusya gazı için tek başına alternatif olmasının beklenemeyeceğini ifade ederek, tahminen Türkiye açısından yalnızca İran gazı kadar miktarı karşılayabileceğine dikkat çekiyor.

İsrail gazı yeniden gündemde

Rusya-Ukrayna savaşının tesiriyle enerji arzında çeşitliliğin eskisine kıyasla daha çok önemli önemli olduğu ve İsrail gazının çok kâfi olmasa da yeniden ön plana çıktığı uzmanların ortak görüşü.

İsrail gazının Avrupa pazarlarına ulaştırılması için geçmişte farklı yollar gündeme gelmiş ve kimi projeler için adımlar atılmıştı. Yunanistan ve Kıbrıs üzerinden geçecek olan ve EastMed olarak isimlendirilen boru sınırı projesi maliyetinin yüksek olması ve ABD’nin yardımını çekmesiyle gerçekleştirilememişti.

Ayrıyeten İsrail gazının jeolojik açıdan çıkartılması zor olduğuna, yüksek sülfür içermesi nedeniyle temizlenmesi gerektiğine de dikkat çekilerek, maliyetinin uluslararası fiyatların çok üstüne çıktığı belirtiliyor.

Şimdi ise İsrail gazının Türkiye üzerinden ulaştırılması yeniden gündemde. Türkiye ile İsrail arasında son periyotta alakaların normalleştirmesi için atılan adımların da bu süreci hızlandıracağı düşünülüyor. Ankara’nın beklentisi de bu tarafta.

Necmettin Erbakan Üniversitesi Öğretim Üyesi Gökhan Çınkara, DW Türkçe’ye yaptığı değerlendirmede, Türkiye-İsrail bağlarının güzelleşmesinin enerji dahil birçok uyuşmazlık alanında ilerleme sağlanmasına yol açabileceğini ifade ederek, “Doğu Akdeniz’deki gaz sorununda ben Türkiye’nin elinin artık daha rahatladığını düşünüyorum. Bu noktada da Türkiye’nin kısa vadede Yunanistan’la, tahminen orta vadede Rum idaresiyle enerji konusunda ortak bir noktada buluşabileceğini düşünenlerdenim” yorumu yapıyor.

Türkiye rotasında da zorluklar var

Fakat enerji uzmanlarına göre Türkiye ile İsrail ortalarındaki sıkıntıları çözse ve Doğu Akdeniz’de yeni bir barış denklemi kurulsa bile bu gazın çıkartılması ve batıya ulaştırılması çok kolay olmayabilir.

Londra Enerji Grubu Başkanı Mehmet Öğütçü, DW Türkçe’ye açıklamasında İsrail gazının Türkiye üzerinden ulaştırılması işinin kolay olmayacağını söyleyerek, “İki taraf karar verse de ‘tamam istiyoruz, haydi boru sınırı inşa edelim’ ile olmuyor bu iş. Zira kimi olmazsa olmazlar var. Nedir bunlar? Birincisi oradaki gazın çıkartma maliyeti ne olacak?” diye konuşuyor.

Bu nedenle Leviathan alanındaki gazın maliyeti konusu çok önemli bir zorlayıcı faktör olarak görülüyor. Öğütçü bu konuyla ilgili şunları söylüyor:

“Bu gaz gereğince ucuza çıkacak mı? Çıktığı zaman alacak olan ülke, diyelim ki Türkiye, şayet ’10 milyar metreküp almak istiyorum’ diye bir kontrat imzalayacaksa, bu finansçıların işini kolaylaştırır. Finans sorunu kalmaz bu durumda.”

Necdet Pamir de İsrail gazının maliyetinin geçmiş periyotlardaki projelerde de yüksek olduğunu hatırlatarak, şöyle konuşuyor:

“2020’de 100 dolar olan bin metre küp gaz, geçen yıl 1300 doların üstüne çıktı. Bu sene Ukrayna savaşıyla 2500 doları geçti. Sonra tekrar düştüfakat yeniden 1300-1400 dolar. Bundan Ötürü şu ara fiyatlar cazip olabilir.fakat seneye çok daha fazla gaz olabilir piyasalarda ve fiyatlar tekrar aşağıya inebilir.”

Yunanistan ve Kıbrıs faktörü

Enerji uzmanlarının dikkat çektiği bir öteki zorluk ise inşa edilecek boru sınırının Yunanistan ve Kıbrıs üzerinden geçmesi durumunda bu ülkelerin ikna edilmesi.

O kapsamda son yıllarda restleşmelere sahne olan Doğu Akdeniz’de yeni bir istikrar kurulup kurulamayacağı da tartışılıyor. Öğütçü, burada devreye ABD’nin girmesi gerektiğini ifade ederek, şöyle konuşuyor:

“Yani bu boru sınırının izleyeceği güzargah konusunda ‘sorun çıkartmayın’ deyip, kendi iki üye ülkesini ikna etmesi lazım. Ya da onları da işin içine katıp, Rum gazını da tahminen ek boru sınırıyla buna bağlamak mümkün olabilir. Zira olağanda olmaz denilen şeyler bu tarihi dönüm noktasında olabilir.”

Bu ortada Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan NATO zirvesi dönüşünde uçakta yaptığı açıklamada İsrail ile yakınlaşmadan bahsetmesinin akabinde, enerji ile ilgili bir soruya karşılık “Yaptığımız görüşmelerle birlikte önümüze güçte çok daha farklı alanlar açılacak ve bunu duyduğunuzda ‘Bu da nereden çıktı’ diyeceksiniz. Bu görüşmelerden inşallah şöyle dört dörtlük bir sonuç çıkacak” demişti.

Reuters’ın üst seviye Türk yetkililere dayandırdığı haberde de doğalgaz çizgisinin güzergahı ve muahedeye katılacak taraflar konusunda somut kararların önümüzdeki aylarda açıklanabileceğini dile getirildi.

Türkiye ile İsrail arasında sürat kazanan diplomasi trafiği kapsamında İsrail Başbakanı Bennett’in Ankara’ya gelmesi, Enerji Bakanı Fatih Dönmez ve Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun ise İsrail’e gitmesi bekleniyor.