İsrail’de kriz nasıl başladı, tartışmalı yargı düzenlemesinin destekçileri ve aksileri ne diyor?

İsrail’de kriz nasıl başladı, tartışmalı yargı düzenlemesinin destekçileri ve aykırıları ne diyor?

27.03.2023 19:36

A⁺

A^-

Raffi Berg
Unvan,BBC News Online Orta Doğu Editörü

İsrail, tarihinin en önemli iç krizlerinden biriyle karşı karşıya. On binlerce kişi hükümetin yargı sisteminde yapılması planlanan değişiklikleri ve Başbakan Binyamin Netanyahu‘nun bu değişikliklere karşı çıkan Savunma Bakanı Yoav Gallant’ı görevden alınmasını protesto ediyor, sendikalar genel grev daveti yapıyor.

Peki ülkede neden bu türlü bir kriz yaşanıyor?

İsrail’de ne oluyor?

İsrail’de 1 Kasım’da yapılan genel seçimde ilk sırada yer alan Likud Partisi’nin lideri Binyamin Netanyahu, çetin koalisyon pazarlıkları sonrası yeni hükümeti kurdu.

Koalisyon, “İsrail’in tarihindeki en sağcı hükümet” olarak nitelendirildi.

İsrail Başsavcısı ve muhalefet partileri, yeni hükümetin planladığı ıslahatların ülkede demokrasiyi tehdit ettiğini öne sürdü.

Ocak’tan bu yana da hükümetin planlarına karşı çıkan insanlar haftalık protestolar düzenlemeye başladı.

Ancak bu sefer protestoların ölçeği farklı ve Tel Aviv’deki aksiyonlara yüz binlerce kişi katılıyor.

Protestocular söylediği söz edilen yasa değişikliklerin iptal edilmesini ve Başbakan Netanyahu’nun istifasını talep ediyor.

Protestolara Netanyahu’nun siyasi rakipleri öncülük etse de, hareketin muhalefet çizgisini aştığı görülüyor.

Çok sayıda yedek asker de son günlerde göreve gitmeyi reddederek protestolara katılıyor.

Yaşanan krizin İsrail’in güvenliğini tehdit ettiği yönünde tasalar dile getiriliyor.

Halk neden kızgın?

Muhalifler teklif edilen yasal değişikliklerin, geçmişte hükümetin gücünü denetim eden yargı sistemini zayıflatarak ülkede demokrasiyi önemli şekilde baltalayacağını düşünüyor.

Bu niyetin temelinde ise İsrail tarihinin “en sağcı hükümetine” ve Netanyahu’ya zıtlık söz konusu.

Yolsuzlukla yargılanan Netanyahu’nun kendini korumayaca çalıştığı ve hükümetin istediği kanunları herhangi bir mahzur olmadan uygulamak istediği belirtiliyor.

Peki teklif edilen değişiklikler neler?

Haftalardır protesto edilen yeni yasal düzenleme, hükümet gücü ile mahkemelerin hükümeti inceleme ve hatta kararsız kılma yetkisiyle ilgili.

Düzenleme yasalaşırsa;

Yargıtay’ın kanunları gözden geçirme ya da reddetme yetkisi, Parlamento’da salt çoğunluğun mahkeme kararlarını geçersiz kılabilmesiyle zayıflatılacak
Yargıçları atayan kurulun tamamen hükümetin denetiminde olacak
Bakanların, başsavcı tarafından yönlendirilen hukuk danışmanlarının tavsiyelerine uymaları zarurî olmayacak
Görev için uygun olmadığı düşünülen makam sahiplerinin görevden alınması zorlaşacak

Hükümet “böylesine bir reformun” vaktinin çoktan gelip geçtiğini savunuyor.

Hükümet geri adım atar mı?

Başbakan Netanyahu, protestoları düzenleyenleri “hükümeti devirmeye çalışmakla suçladı” ve onlara meydan okudu.

Muhalefet, hükümetin ıslahat paketinin kimi kısımlarını değiştirme tekliflerini reddetti ve müzakerelere başlamadan önce geri adım atılmasını istedi.

Hükümet ise İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog tarafından teklif edilen uzlaşmayı reddetti.

Herzog, Twitter üzerinden yaptığı bir paylaşımda, “İsrail halkının birliği için sizi derhal, yeni düzenlemeyle ilgili yasama sürecini durdurmaya çağırıyorum. Tüm İsrail halkının gözleri sizin üzerinizde” dedi.

Netanyahu ise yasal düzenlemelerin “mahkemelerin yetkilerini aşmasını engellemek için yapıldığını” ve hükümetin halk tarafından seçildiğini söylüyor.

Hükümet ayrıyeten, yargının fazla liberal olduğunu ve yeni yargıçları atama sürecinin demokratik olmadığını öne sürüyor.

Netanyahu, yasa tasarısına karşı çıkan İsrail Savunma Bakanı ve emekli asker Yoav Gallant’ı görevden almıştı.