Kerkük’te gerginlik neden arttı, Kürt ve Türkmen liderler son gelişmeleri nasıl yorumladı?

IKBY’de Türkmenleri bir bakan ve beş milletvekili temsil ediyor.

Görüştüğümüz Türkmen kaynaklar, olayda karşılıklı bir çatışmanın olmadığını, silahlı Haşdi Şabi milislerinin sivil göstericilere ateş etmesi üzerine tansiyonun arttığını söylüyor.

BBC Türkçe’ye konuşan IKBY Bölge Bakanı Aydın Maruf, “Barış ve ortak irade Kerkük için çok önemlidir” dedi.

Türkmen bakan Aydın Maruf, Kerkük’teki son gelişmelerin, etnik topluluklar arasında yaşanan bir çatışma olarak lanse edilmeye çalışılmasından rahatsız.

Maruf; Arap, Kürt, Türk, Hristiyan kümelerin bir ortada yaşadığı Kerkük’ü “Irak’ın küçük bir modeli” olarak nitelendirdi, şehirde herhangi bir tarafı etkileyecek bir hücumun, Irak geneline yayılabilme potansiyelde olduğu ikazını bulundu.

Maruf, Kerkük’te tüm taraflara sağduyu daveti yaptı:

“Irak Anayasası’na göre Türkmen, Şii, Sünni, Kürt, Arap her kesim siyasi parti kurup her Irak kentinde ofis açabilir. Buna KDP de dahildir.fakat yaşanan bu hadise Kerkük’ü daha da siyasallaştırdı. Bunun daha çok politikleşmesi Kerkük halkına da olumsuz yansıyacaktır” dedi.

Türkiye’nin çoğu zaman Türkmenlerin yanında olduğunu hatırlatan Maruf, Türkmenlerin de Irak’ta çoğu zaman barıştan, ortak yönetimden, hak, hukuk ve adaletten yana olduğunu vurguladı:

“Barış ve ortak irade, Kerkük için çok kıymetlidir. Bunun için Kerkük’te Türkmen, Kürt, Arap, Hristiyan kardeşliğinin her şeyin üzerinde olması gerekir.”

Türkmen Kalkınma Partisi Başkanı İlhanlı: Türkmenler iki taraf arasındaki çekişmeye alet olmamalı

Görüşlerini aldığımız Kürdistan Bölgesel Yönetimi Parlamentosu’ndaki Türkmen milletvekillerinden Muhammed İlhanlı ise ‘’Bu olay bizimle ilgili değil ve Türkmenlerin buna alet edilmeye çalışılması çok kötü’’ dedi.

Türkmen Kalkınma Partisi Başkanı Muhammed İlhanlı’ya göre Irak hükümeti ile Kürdistan Bölgesel Yönetimi arasındaki müzakerelerde, KDP’nin Kerkük’te fazla oy alması nedeniyle partinin kentte fiili olarak da varlık göstermesinin önünün açılması kararlaştırıldı.

İlhanlı, “Bu karar yavaş yavaş uygulamaya geçirildi, binanın evresi de bu adımlardan biri” diye konuştu.

Arapların ve Haşdi Şabi milislerinin yaşananları seçimler öncesi propaganda gereci olarak kullanmak istediğini ve olayları şuurlu olarak sürdürmeye çalıştığını savunan İlhanlı, “Bazı Türkmenlerin de olaylara araç olmasından” rahatsız:

“Sanki Kerkük’teki Türkmenler de buna karşıymış aynıi bir algı yaratıldı. Karargah binasının KDP’ye verilip verilmemesi problemi hükümet, askeri güç ve KDP arasındaki bir sıkıntıdır. Federal mahkeme de kararı durdurdubu duruma Türkmenlerin de alet edilmeye çalışılması kötü zira bu bizi ilgilendiren bir bahis değil.

“Türkmenlerin etnik haklarını orada aramak, siyasi temsiliyetlerini Irak’ın genelinde savunmak yerine bu küçük sıkıntılara Türkmenleri dahil etmek hiç uygun bir davranış olmadı. Türkmenler iki taraf arasındaki çekişmeye alet olmamalı.”

Gazeteci Turhallı: Kerkük aslında İran’ın işgali altında

Erbil’de yaşayan gazeteci Ruken Turhallı ise 2017’den sonra Kerkük’te huzurun kalmadığını, şehirde devlet düzeneğinin işlemediği görüşünde.

Turhallı’ya göre Kerkük’teki son olaylarda, Haşdi Şabi üzerinden Irak ve Suriye’de kalıcı bir alan hakimiyeti kurmak isteyen ve bu gücünü kaybetmek istemeyen İran’ın hissesi çok fazla:

“Resmiyette atanmış vali, Irak ordusu kente hakim görünüyor ama gerçekte durum o denli değil. Kerkük aslında İran tarafından işgal edildi, İran’ın işgali altında. İran, 2017’den beri Haşdi Şabi Türkmen ve Haşdi Şabi Şia’dan oluşan milis güçlerini oraya hakim kıldı. Yani Kerkük’te devlet yerine paramiliter güçler hakim olmaya başladı.

“Bu tansiyonun ana sebeplerinden biri de, Kürtlerin Aralık’ta yapılacak seçimlerde sayısal üstünlük sağlayacak olması. Buna kesin gözüyle bakılıyor ve şayet o denli olursa Kerkük Valisi de çoğunluğu elde eden kısımdan atanacak.”

Kerkük’te bugüne nasıl gelindi?

Kerkük, Irak’ta en fazla petrol rezervine sahip ikinci kent. Baas Partisi döneinde şehirde Araplaştırma siyaseti uygulandı, Kürtler ve Türkmenler bu siyasetten zarar gördü.

2003 yılında ABD’nin Irak’ı işgali sonrası Kürtler Kerkük’e dönmeye başladı, şehirde nüfuzları arttı.

Irak Anayasası’nın 140. Unsuru, “tartışmalı bölge” olarak görülen Kerkük’ün geleceği için referandum yapılmasını öngörüyordu.

Söz konusu unsura göre Saddam Hüseyin döneminde kentten zorla göç ettirilen Kerküklüler meskenlerine dönecek ve kentte nüfus sayımı yapılacaktı.

Ancak Iraklı Kürtler 25 Eylül 2017’deki bağımsızlık referandumu sonrası Kerkük’te askeri ve siyasi güçlerini kaybetti. Şehirde denetim, Irak ordusu ve Haşdi Şabi milislerine geçti.

Şehrin yönetimi de Irak merkezi hükümetine devredildi. Hükümet, Irak’ın güçlü Sünni Arap aşiretlerinden Cuburi’ye mensup Rakan Cuburi’yi kayyum vali olarak atadı.

Kürtlerin çekilmesiyle 16 Ekim 2017’de Kerkük’e giren Irak ordusu ve Haşdi Şabi güçleri, KDP’ye ait binayı boşaltmış ve binayı Operasyonlar Komutanlığı Karargahı olarak kullanmaya başlamıştı.