Kılıçdaroğlu’nun memleketi Tunceli’de seçmenler ne düşünüyor?

06.05.2023 16:36

A⁺

A^-

Hatice Kamer
BBC Türkçe, Tunceli

Tunceli’de kentin ortasından geçen ve yapılan barajlarla yatağını genişleterek büyük bir göle dönen Munzur Irmağı’nda, üç yıl önce Gülistan Doku’yu arayan arama kurtarma botları, üç haftadır, bariyeri olmayan keskin virajlı Ovacık yolunda ırmağa uçan üç Diyarbakırlı gencin cesedini arıyor.

4 Mayıs, resmi olarak “Dersim İsyanı” olarak adlandırılanil halkının “tertele-soykırım” olarak tanımladığı 1938 olaylarının 86. yıl dönümü.

Askeri harekatta hayatını kaybeden binlerce insanın anısına ırmağa kırmızı karanfiller bırakılıyor. Devletin geçmişle yüzleşmesini ve özür dilemesini bekleyen Aleviler, “Pirimiz” dedikleri Seyit Rıza’nın mezar yerinin de açıklanmasını istiyor.

Tuncelililerin “Piro” dedikleri bir diğer hemşerileri, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu cumhurbaşkanı adayı. Bu durum kentte büyük bir sevinç yaratmış ama kentin her tarafında siyasi partilerin iç içe geçmiş flamaları dışında burada heyecanı düşük bir seçim süreci yaşanıyor.

Kılıçdaroğlu’nun seçim sloganı olan “Bahar gelecek” söylediği söz burada farklı biçimlerde sohbet aralarında da kullanılıyor.

Biri esnaf, başkası avukat iki bayanın yanına oturuyorum, çay içip sohbet ediyoruz.

Seçim ne olacak sorusuna, gülerek “Dersimliler 15’inde balkon konuşması yapmaya hazırlanıyor” karşılığını veriyorlar.

Milletvekilliği seçiminden çok cumhurbaşkanlığı yarışı burada daha çok önemseniyor. Bunda en çok önemli faktör de elbet kentin çıkardığı milletvekili sayısının 2’den 1’e düşmüş olması.

CHP, Yeşil Sol Parti, AKP, MHP, BBP, TKP, Memleket Partisi ve İYİ Parti, Tunceli’de milletvekili adayı çıkaran partilerfakat kentin tek milletvekili kürsüsü için en güçlü partinin Yeşil Sol Parti olduğu görüşü, konuştuğum birçok kişi tarafından dillendiriliyor.

Görüştüğümüz iki bayan kentteki birçok kişi partilerin aday belirleme yollarından memnuniyetsiz.

Avukat olanı, “Zaten bir vekil seçilecek ve keşke CHP ile YSP ortak bir aday çıkarsaydı ama halkın görüşü esas alınmadan, tepeden dikte ile adaylar belirleniyor” eleştirisini yapıyor.

Arkadaşı da “Daha renkli simalar seçilebilirdi, sert mizaçlardan insanlar yoruldu” diyor.

“CHP burada toplumun sevdiği öbür bir ismi koysaydı, kesin vekilliği de alırdı” diyen bayanlar, şehirde görüştüm birçok kişinin ortak kanaatini dile getiriyor ve CHP’nin bilhassa çok güçlü bir milletvekili adayı çıkarmadığını savunuyor.

Mevcut iktidarın değişmesini çok istiyorlar:

“Bu tahammülsüzlük bizi yordu, artık ruh halimiz kaldırmıyor, bir an önce değişsin diyoruz, ömür uzunluğu bu iktidarı başımızda taşıyacak ne halimiz var ne de mecalimiz.”

Seçimin sonucundan eminlerseçim güvenliğinden kaygılı oldukları için isimlerini ve fotoğraflarını kullanmamızı istemiyorlar.

Seyit İstek Meydanı’nda çay içen bir adamın yanına oturuyorum.

O da “bir oy Piro’ya bir oy Yeşil Sola” diyor ve “CHP burada bilhassa Yeşil Sol Parti’ye kaybettiremeyecek bir adayı tercih etti, mesela burda tanınan bir iş insanı vardı, o olsaydı CHP kesin çıkardı” diye devam ediyor.

YSP’liler arasında, Kılıçdaroğlu’na açık destekleyici Emek ve Özgürlük ittifakının, Millet İttifakı dışında tutulmasına incinenler de var.

Bir YSP seçmeni “Onlar sayesinde fark atacaklar ama üvey evlat muamalesi görmeleri bizi incitiyor” diyor.

Gençler Yeşil Sol Parti’ye, yaşlılar CHP’ye oy verecek

Görüştüğümüz genç seçmenlerin Yeşil Sol Parti’yi desteklediği dikkat çekiyor. Daha ileri yaşta olanlarda ise durum farklı, birçoğu CHP’li ve milletvekilliği seçimlerinde CHP’ye oy verecekler.

TÜİK verilerine göre Tunceli’nin 2022 yılı nüfusu 84 bin 366 ve ilçelerle bir arada 49 yaş üstü nüfus 30 bin 779.

Parkta oturan, yaşı 80’nin üzerindeki iki emekli, Kali Bulut ve İsmail Meşvat, hayat pahalılığından şikayetçi. Her ikisi de hep CHP’ye oy vermiş.

“Bu memlekette bir çay 5 lira olmuş, çarşıya geliyoruz günde en fazla iki çay içebiliyoruz, bende var arkadaşta yok, artık birilerine çay bile ikram edemiyoruz” diyor, Kali Bulut.

Onun bıraktığı yerden İsmail Meşvat devam ediyor:

“Yemek yemek istersen 90 lira, iki çay içeyim dersen 10 lira. Bunun kira parası var, çocuğun varsa okul masrafı var, geçim zor, hayat pahalı, evvelce her şey köyden gelirdi, köyler boşaldı, üretim kalmadı, geçim artık çok zor.”

CHP adayının daha güçlü bir isimden seçilmediği için partilerini eleştiriyorlar.

Ancak “Kılıçdaroğlu’nun memleketinde tabii ki partisinin adayına oy vereceğiz. Yoksa sayın Kılıçdaroğlu’na ayıp etmiş oluruz” diye konuşuyorlar.

‘Ya aydınlığı oylayacaksınız ya karanlığı’

Çarşı merkezinde ayakkabısını boyatan Mazgirtli yaşlı bir amca beni görünce, sol elini yumruk yapıp havaya kaldırıyor.

“Hüseyin Cevahir’in yoldaşıyım ve devrimciyim, ne CHP’liyim ne HDP’lifakat ülke olarak çok önemli bir yol ayırımındayız, tarihi bir kavşaktayız” diyor.

Tuncelili birinin cumhurbaşkanı olmasını “tarihi bir olay” olarak gördüğünü söylüyor.

“Tüm Türkiye’yi kucaklayan, kapsayan bir isim Piro, bu seçimde ona oy vererek ya aydınlığa kavuşacaksınız yahut ona karşı kullandığınız oylarınızla ülkeyi karanlığa sürükleyeceksiniz.”

Milletvekili seçiminde de CHP’ye oy verecekmiş. Ayakkabı boyacısı da cumhurbaşkanlığı seçimi için onunla hemfikir ama milletvekilliği seçiminde bir görüş ayrılığı var: “Bir oy da Yeşil Sola.”

Atatürk Mahallesi’nde market işleten 35 yaşındaki Zeki ise, farklılıkları ile bu ülkede insanları bir ortada tutan mayanın “laiklik” olduğuna inanıyor ve Kılıçdaroğlu’nun tüm farklılıkları kucaklayacak nitelikte olduğunu söylüyor.

Milletvekili için de CHP’ye oy verecek: “Mecliste Kılıçdaroğlu’nun vekilleri de fazla olmalı ki eli güçlensin.”

20 yıl içinde ülkede demokrasinin bitme noktasına geldiğini savunuyor.

“Demokrasi ismine yalnızca bir sandık kaldıo da tehdit altında ve halkın iradesini darbe ile muadil gören açıklamalar yapılıyor, şayet Kılıçdaroğlu kaybederse tüm ülke kaybeder ve ülke Afgan soslu, Meksika yöntemi bir anlayışla yönetilecek” iddiasında bulunuyor.

Zeki, bu benzetmesiyle Türkiye’nin Afganistan’daki Taliban yönetimi aynıi İslamcılaştırılacağını; Meksika’daki yeraltı örgütleri aynıi de mafyavari bir düzene sahip olacağına işaret ediyor.

İşsizlik nedeniyle gençler gidiyor

Tunceli’de üç yılda en az 3-4 bin gencin Kanada başta olmak üzere yurtdışına kaçak yollarla gittiği belirtiliyor.

Gençlerin işsizlik, gelecek derdi nedeniyle ülkeyi terk ettiklerini söylüyorlar; gidenler arasında birçok aile de varmış.

Fidanlıkta çalışan 50 yaşındaki Kısmet’in oğlu da sekiz ay önce Almanya’ya gitmiş. Onu göndermek için meskenini ipotek ettirmiş, cebine 7 bin Euro koyarak göndermiş.

“Üniversiteyi bitirdi burada iş bulamadı, birçok genç buhrandan intihar etti, göndermesem onun da başına bir şey gelir diye korktum” diyor.

Seyit İstek heykeli önünde oturan genç bir bayan ise geçim külfeti ve iş bulamadığı için ağır gerilim yaşadığını, saçkıran olduğu için saçını, kaşlarını, kirpiklerini kaybettiğini anlatıyor, başındaki örtüyü sıyırıp kelleşmiş kafasını gösteriyor:

“İlaç almam lazımfakat özele giriyormuş, param da yok, buna mı üzüleyim, 7 yaşındaki çocuğumun geleceğinin belirsizliğine mi?”

Ağabeyi de beş ay önce Almanya’ya kaçak yollardan gitmiş. Parası olsa o da bir gün bile durmayacakmışfakat çaresiz.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Ankara mitinginde Alevilerden bahsederken “tür” tabirini kullanmasından da rahatsız:

“İktidar değişirse tahlil de gelir, bahar da. Yaşadığımız bu gerilim azalır tahminen. Daima bağıran bizi daima azarlayan, bayanlara ‘sürtük’, Alevilere ‘tür’ diyen bu iktidarın değişmesi kaide, tahminen umudumuz tekrar yeşerir.”

Lojistik firmasına çalışan Onur, ailevi nedenlerle bir süre önce İstanbul’dan kente dönmüş, şu anda o da işsiz. Belediye, çok az işletmenin olduğu şehirde insanlar için umut kapısıfakat imkanları sınırlı, yaptığı müracaattan Onur da ümidini kesmiş.

Arkadaşı Özcan ise bir otobüs firmasında muavin. “Dışarda nerelisin diye sorduklarında ‘Dersimliyim desem bir sıkıntı, Tunceliliyim desem farklı bir dert” diyor, Alevi kimliğinden ötürü dışlandıklarını savunuyor.

“İç Anadolu kentlerinden geçerken birçok kez otobüslerimiz taşlandı, nedeni de otobüsün üzerinde Dersim yazıyor olması.”

Her ikisinin de birçok arkadaşı yurtdışına gitmiş. “Beraber oturup çay içecek arkadaşımız kalmadı’ diyor Onur.

Özcan da geçen yıl Almanya’ya gitmiş, ahenk sağlayamadığı için dönmüş. “7 bin euroya Almanya, 12 bine de Kanada’ya gidebiliyorsun” diyor ve seçime dair ümidini “İnşallah giden arkadaşlarımız da geri döner” sözleriyle ifade ediyor.

İktidar değişmezse ikisi de “çoluğu çocuğu alıp gitmeyi” başa koymuş.

2018 seçim sonuçları nasıldı?

Yurt dışına giden gençlerin büyük bir kısmının HDP seçmeni olduğu ifade ediliyor.

Merkezde Yeşil Sol Parti daha güçlü görünse de, hali hazırda kaçak yollarla giden gençlerin hala seçmen olarak kayıtlı oldukları belirtiliyor ve bunun HDP oylarını düşüreceği belirtiliyor.

2018 seçimlerinde 64 bin 290 seçmeni olan Tunceli’de, milletvekilliği seçimine katılım oranı yüzde 86, cumhurbaşkanlığına yüzde 84,3 olmuştu.

Millet ittifakı 15 bin 801, Cumhur ittifakı ise 11 bin 417 oy aldı.

HDP ise 28 bin 509 oy ile her iki ittifaktan daha fazla oy aldı.

İlçelerden Pülümür’de CHP, Çemişgezek’te AKP birinci parti oldu.

Tunceli’de bu yıl seçmen sayısı 65 bin 518. Bu sayıda bir evvelki kıyasla bin 288’lik bir artış var.

Munzur Üniversitesi’nin 7 bin 686 öğrencisinin bu sayısının artmasında tesirli olduğu kaydediliyor.

Yurt dışına kaçak yollarla giden seçmenin de bu sayıdan düşmediği belirtiliyor. Bu insanlar oturum alamazlarsa, geri dönmek zorunda kalabilirler diye dönüşte sorun yaşamamak için birçoğunun adresini değiştirmediği anlatılıyorbu seçimde oy kullanamayacaklar.

Kılıçdaroğlu’nun “Alevi” başlığıyla yaptığı açıklaması şehirde büyük bir kesim tarafından memnuniyetle karşılanmış.

Sekiz şubesi olan Demokratik Alevi Dernekleri Eş Genel Başkanı Kadriye Doğan, açıklamanın, Alevi toplumunu rahatlattığını söylüyor.

“Özellikle cumhurbaşkanı bu etnik ve inanç kimliğini öteleyerek ona meydan okuyup açıklamaya zorluyordu, biz de onun göğsünü gere gere kimliğini açıklamasını bekliyorduk, buna yanıt verdiği için biz alevileri rahatlattı” diyor ve bununla bir eşik atlatıldığına inanıyor:

“Bu sayede Aleviliğin gizlenmeyecek ve alenen yaşanacak bir inanç olduğunu da teyit etti.”

Halkın büyük bir ümitsizlik içinde olduğunu söyleyen Doğan, yaşadığımız süreci kaos aralığına benzetiyor ve “Türkiye halkları zorda ve darda, bu seçim, ülkeye hakim bu kaos aralığını atlatacağı umudunu taşıyoruz” diyor.

2018 seçiminde Tunceli’de CHP 14 bin 703, AKP ise 8 bin 212 oy aldı. MHP ile diğer partilerin oylarının toplamı 3 bin 523 idi.

Kazanmak dışında diğer şansımız yok’

Yeşil Sol Parti, Tunceli’de güçlü, bu durum CHP adayı Hüsniye Karakoyun’un daha fazla mesai yapmasına neden oluyor.

Öğretmenlik kimliğinin yanına 20 yıl önce gazeteciliği de ekleyen Karakoyun Kılıçdaroğlu’nun memleketinde partisinin kazanması için gece gündüz çalışıyor.

Gazetede buluşuyoruz, yorgun görünüyor, “Günlerdir lakin iki saat uyuyabiliyorum” diyor.

Şehir sakinleri onun “Kent sakinleriyle çok güçlü bir iletişim kurmadığına” inanıyor, o ise bunun bilakis, kente dair her şeye hakim olduğunu, gazetecilik kimliği nedeniyle her bölüme eşit uzaklıkta durduğunu ifade ediyor.

İzmir’de yaşayan ağabeyini, alkollü bir şoförün neden olduğu trafik kazasında kaybetmiş; vefatına sebep şoför serbest kalınca hukuk uğraşına koyulmuş, kanıtlar bulmuş, şoförün “bilinçli taksirle vefata sebep olma” cürmüyle ceza almasını sağlamış. Bu durumu yaşayan insanların sesi olmak için siyasete atılmış.

Karakoyun, merkezden çok ilçe ve köylerden umutlu.

“Köylere gidiyoruz, yaşlı çınarlarımız var, araçlarımızın üzerinde sayın Kılıçdaroğlu’nun fotoğrafları var, yaşlılarımız gelip o fotoğrafları öpüp ağlıyorlar” diyerek şöyle devam ediyor:

“Genel liderimize kendi topraklarında kazanamadı hüznünü yaşatmamak, halkın bu sevgisi için kazanmak dışında bir şansımız yok.”

Kılıçdaroğlu’nun 12’sinde Tunceli’de yapacağı mitingi ertelendiHüsniye Hanım, mitingin yapılma ihtimalinin yüksek olduğunu söylüyor.

Yeşil Sol Parti’nin adayı bayan çalışmalarında aktif bir isim

Yeşil Sol Parti adayı Ayten Kordu ile görüşmek için il beşerinin Gazik dediği Cumhuriyet Mahallesi’ndeki Bayan Bürosu’na gidiyorum.

Başak Demirtaş’ın açılışını yaptığı ofise, 18 yılı mahpusta geçen ve 69 yaşında yurt dışında iken kanserden ölen PKK’nın ikinci barış grubu üyesi Aysel Doğan’ın ismi verilmiş.

Aysel Doğan da 1991’de bağımsız aday olarak seçimlere memleketi Tunceli’de girmiş, en yüksek oyu almasına karşın mazbatası verilmemişti. Hayatını kaybettiği sürgün yılları da o günden sonra başlamış.

Ölüm yıl dönümü için ailesi ofiste anma yemeği veriyor. İçerisi kalabalık, her yaştan onlarca bayan var. Kız kardeşi, anısına kısa bir konuşma yapıyor ve konuklara Tunceli’ye mahsus “Zerfet” yemeği ve helva dağıtıyor.

Seçim çalışması için Kılıçdaroğlu’nun ilçesi Nazımiye’den dönen Kordu, ilçede partilerine ilginin yüksek olduğunu anlatıyor.

1993’te HADEP’ten beri Kürt siyasi hareketi içinde yer alan Kordu, özellike Bayan çalışmaları alanında deneyim sahibi olmuş bir isim. 90’ların sonunda Dicle Bayan Kültür Merkezi, 2003’de Gökkuşağı Bayan merkezinin de kurucularından. Sekiz yıl burada başkanlık yapmış. “2015’te topraklarıma, Dersim’e geri döndüm” diyor.

Tunceli Belediye Başkanı Nurhayat Altun döneminde belediyede bayan siyasetleri alanında yaklaşık iki yıl çalışma yapmış.

Kayyum atanınca, HDP belediyelerinde bayan siyasetleri alanında görevi dondurulan “ilk kişi” olduğunu ve iş akdi fesh edildiğini söylüyor.

Şehrin en temel meselelerinin işsizlik ve güvenlik olduğunu dile getiren Kordu, bölgenin insansızlaştırılması için özel siyasetler uygulandığını öne sürüyor.

“Baskı, gözaltı, kısıtlanan özgürlükler çok ağır yaşanıyor. İşsizlik çok yaygın, gençlerin gelecekten beklentisi kalmamış, insanlar çocuklarını okutuyormemleketinde iş bulamıyor, buraya ekonomik yatırım olmadığı için il daima dışarıya göç veriyor” diyor.

Emek Özgürlük İttifakı, ayın 10’unda miting yapmaya hazırlanıyor. Mitingin konuşmacılarından biri Başak Demirtaş olacak.

“Dersim bir bayan şehridir” diyen Kordu, bayan bakış açısıyla kentin tüm muhtaçlıklarını da göz önünde bulundurarak bu temsiliyeti en iyi şekilde yerine getireceğini ve “Dersim halkının bu temsiliyeti onu layık göreceğine” inanıyor.

‘AKP ile kente huzur ve güven geldi’

Bu seçimde umutlu olan bir diğer siyasetçi, AKP adayı Hakan Özer.

İş faaliyetlerini inşaat ve kozmetik sektöründe yürüten Özer, 2018 seçiminde vekilliği iki bin oy ile kaybetmiş ama bu sefer daha fazla oy alacağına inanıyor.

Kampanyasını somut projelerle yürütüyor ve seçmenlere Pertek Köprüsü, sağlık, tabiat turizmi, tarım, hayvancılık yeni iş alanları, yedi ilçede zelzeleye uygun inşa edilecek TOKİ ve köy konutlarının yapılmasını vadediyor.

“Seçilseydim, bu projelerin büyük bir kısmının hayat geçmesini sağlayabilirdim” diyor.

Kılıçdaroğlu’nun memleketinde hemşerilerinden AKP’ye oy isterken onları nasıl ikna ettiğini sorusuna şu cevabı veriyor:

“Cumhuriyet tarihinde Tunceli’ye yapılan en büyük yatırım ve hizmetin hangi parti döneminde yapıldığına bakalım ayrıyeten 2000’den önce kimse Alevi olduğunu bile açıklayamazdı, şu anda şehirde huzur ve güven ortamı var ve bu AK Parti iktidarı döneminde oldu.”

Tunceli’de insanlar “Piro’nun” kazanacağına kesin gözüyle bakıyorseçim güvenliği konusunda korkuları yüksek.

Kılıçdaroğlu’nun kaybetmesi Erdoğan’ın yeniden kazanması durumunda kimliklerinden, inançlarından ötürü daha fazla baskı görecekleri niyeti ise şehirde görüştüğümüz birçok insanın ortak tasası.