Küresel Plastik Muahedesi’nin ilk müzakerelerinden neler bekleniyor?

Norveç ve Ruanda’nın eş başkanlığını yaptığı Yüksek Gayeler Koalisyonu, devasa boyutlara ulaşan plastik atık krizini çözmek için yasal olarak …

Dünya

27.11.2022 13:18

A⁺

A^-

Norveç ve Ruanda’nın eş başkanlığını yaptığı Yüksek Gayeler Koalisyonu, devasa boyutlara ulaşan plastik atık krizini çözmek için yasal olarak bağlayıcı ve tezli amaçları olan bir muahedeyi savunan ülkeleri bir araya getiriyor.

Küresel Plastik Mutabakatı’na ilişkin müzakereler 28 Kasım’da Uruguay’da başlıyor ve mutabakatın 2025 yılına kadar tamamlanması planlanıyor.

Avrupa Yeşil Mutabakatı Başkan Yardımcısı Frans Timmermans, “AB, Yüksek Amaçlar Koalisyonu üyeleriyle birlikte plastik kirliliğini sonlandırmak için somut global bir plan elde etme yönünde çalışacaktır” dedi.

Koalisyonun amaçları arasında problemli plastiklerin yasaklanması, plastik için global sürdürülebilirlik standartlarının belirlenmesi, üretimde ve kullanılan kimyasallar konusunda şeffaflığın sağlanması yer alıyor.

Ülkeler bu maksatların sağlanması için uluslararası izleme ve kontrol düzeneklerinin da kurulmasını istiyorlar.

Mart ayında Kenya’nın başşehri Nairobi’deki Birleşmiş Milletler Çevre Konferansı’nda 170’ten fazla ülke plastiklerin üretimi, kullanımı ve bertarafıyla ilgili kurallar koyabilecek global bir anlaşma için müzakerelere başlamayı kabul etmişti.

Ağustos ayında aralarında İngiltere, Almanya, Kanada ve Fransa’nın olduğu 20 ülkenin katıldığı koalisyon bugün Latin Amerika’dan Afrika’ya çok sayıda üyeye ulaştı.

Türkiye koalisyona katılan ülkelerden biri değil lakin Uruguay’da yapılacak olan Global Plastik Mutabakatı müzakereleri için katılımcı olması bekleniyor.

Uruguay’daki müzakelerden neler bekleniyor?

Müzakelerde plastiğin üretiminden atık haline gelmesi ve yeniden kullanılmasına kadar tüm hayat döngüsünün ele alınması bekleniyor.

Plastik üretiminin etrafa tesiri tahmin edilebiliyor lakin sanayi genelinde süreçler şeffaf değil. Üretim sırasında hangi kimyasalların kullanıldığı, ne kadar su harcandığı yahut ne kadar atık üretildiğinin şeffaf bir şekilde paylaşılması tarafındaki taleplerin görüşmelerde ele alınması bekleniyor.

Bunun yanında plastik talebini düşürmekle birlikte geri dönüştürülmeyen plastik arzının sınırlanmasına yönelik adımların da konuşulması bekleniyor.

COP27 iklim konferansında gördüğümüz plastik krizinin adalet tarafı de tartışılacak hususlardan biri.

Lobi çalışmaları Paris Mutabakatı’na dönüştürür mü?

Reuters haber ajansı Eylül ayından yayımladığı özel haberde, Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) Yüksek Gayeler Koalisyonu’na benzer lakin farklı gayelerle çalışan bir ittifak kurmak için lobi faaliyetleri yürüttüğünü yazmıştı.

Habere göre ABD, yasal bağlayıcılığı olan global bir anlaşma yerine 2015 Paris iklim mutabakatına benzer şekilde, ülkelerin yalnız başına ve istekli eylemine bağlı olan bir anlaşma elde etmek için çabalıyordu.

Birliğin 28 Kasım’dan önce duyurulması bekleniyordu.

Küresel bir plastik mutabakatı için çalışan bilim insanlarından oluşan Global Plastik Mutabakatı için Bilim İnsanları isimli uluslararası ağın Türkiye’den tek üyesi olan Çukurova Üniversitesi’nden Deniz Biyoloğu Sedat Gündoğdu, BBC Türkçe’ye verdiği demeçte, müzakerelerden “geri değil ileri adım” beklediğini söylüyor ve bunu şöyle açıklıyor:

“Plastik kirliliği iklim krizinden farklı olarak çok daha somut ve tesirleri çok daha besbelli bir şekilde hissedilen bir kriz. Bu yönde hayli güçlü bir kamuoyu var.”

Anlaşmanın arkasında güçlü bir irade olduğunu gösteren çalışmalar da var. Tabiat Müdafaa Vakfı (WWF) International ve plastik kirliliğiyle mücadele eden Plastic Free Foundation tarafından 34 ülkede 20 binden fazla iştirakçiyle yapılan bir anketin sonuçları Çarşamba günü yayımlandı.

Bu ankete göre ortalama 10 şahıstan yedisi, tüm ülkeleri kapsayan ve bağlayıcı kurallar oluşturan ilk plastik mutabakatını desteklediğini söylüyor.

WWF’in plastikle ilgili global siyaset yöneticisi Eirik Lindebjerg, Uruguay’daki görüşmelerin çok önemli bir başlangıç olduğunu fakat 2025’e kadar okyanuslardaki plastik atık ölçüsünün yüzde 15 artacağını söylüyor.

Lindebjerg, “En ziyanlı ve en sıkıntılı plastik cinslerini ve ürünlerini basamaklı olarak kullanımdan kaldıran; kullanmaya devam edeceğimiz ürünlerin yeniden kullanılmak ya da geri dönüştürülmek üzere tasarlanmaları için gereklilikleri belirleyen ve atık yönetimi için global ortak standartlar getiren bir muahedeye muhtaçlığımız var” diyor.

İnsan hakları boyutu

İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Eylül ayında yayımladığı “Sanki Bizi Zehirliyorlar: Türkiye’de Plastik Geri Dönüşümünün Sağlık Üzerindeki Etkileri” raporunda Türkiye’de plastik geri dönüşüm tesislerinde çalışanların ve tesis etrafında yaşayanların temel sağlık haklarının tehdit altında olduğunu söylemişti.

Çalışma kapsamında Adana ve İstanbul’da plastik geri dönüşümü tesislerinde çalışan ve tesislere yakın yaşayan 64 şahısla görüşülmüştü.

Bu şahısların, teneffüs hastalıkları, kronik baş ağrısı ve cilt meselelerinden şikayetçi oldukları, çalışırken hami ekipmana ve meslek hastalıkları için sağlık hizmetlerine erişimleri olmadığı paylaşılmıştı.

Bununla birlikte tesislerde ‘tehlikeli çocuk işçiliği’ kapsamında 18 yaşın altında çalışanlar olduğu belirlenmişti.