Macron’un yeni Avrupa vizyonu ne kadar gerçekçi?

Macron, Çin’le bağlantılarda AB’nin ABD’den bağımsız hareket edebileceği açıklamasının akabinde AB’nin stratejik özerkliğini gündeme getirdi. Pekala Avrupa için bu özerklik ne kadar mümkün?

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Avrupa Birliği’nde (AB) egemenlik kavramını tartışmaya açtığı Paris’teki Sorbonne Üniversitesi’nde yaptığı konuşmanın üzerinden altı yıl geçti. AB içerisinde egemenlik konusu gündeme geldiğinde daha çok “stratejik özerklik” kavramı kullanılıyor. Avrupa Parlamentosu’na bağlı fikir kuruluşunun da açıkladığı üzere bu kavram temelde, stratejik açıdan çok önemli alanlarda diğer ülkelerden bağımsız ve özerk hareket edebilme kabiliyeti manasına geliyor.

Macron kısa süre önce gerçekleştirdiği Çin ziyaretinden dönerken uluslararası medyaya yaptığı açıklamalarda tekrar bu kavrama değindi. Tayvan hakkında sarf ettiği sözler Amerika Birleşik Devletleri’nde (AB) ve Avrupa’da ortalığı karıştırdı. Kelamlarının daha sonra Avrupa ülkelerine Washington’a olan bağımlılığı azaltma ve Tayvan’la ilgili bir krizin içine çekilmeme konusunda ikaz olduğu anlaşıldı. Macron hafta başında “egemen Avrupa vizyonu” bir kere daha ifade etti ve Hollanda’nın Lahey kentinde Salı günü yaptığı konuşmada stratejik özerklik kavramının ekonomik tarafına odaklandı.

Peki Macron’un fikirleri Avrupa için sahiden uygulanabilir mi?

AB yeşil dönüşüm için Çin’e bağımlı

Macron’un ekonomik egemenlik modeli beş temele dayanıyor: Rekabetçilik, sanayi siyaseti, pazarın korunması, ticari alakalarda karşılıklılık ve işbirliği.

Macron’un temel fikrine göre; AB rekabetçi, sınıfının en iyisi ürünlerini üretmeye devam ederken vakitte Birlik’te yakın işbirliği içinde çalışmalı. Fransız lider, ayrıyeten sanayide temiz teknolojiye geçişi amaçlayan Net Sıfır Amacı ya da mikroçip üretimi alanlarda piyasaları güçlendirecek ortak bir siyasetin gerekliliğine işaret ediyor. Ayrıyeten Avrupa’nın iklim maksatlarına ulaşmasını sağlayacak teknolojilerin de AB’de üretilmesi gerektiğini düşünüyor. 

Barselona Uluslararası İlişkiler Merkezi’nin kıdemli uzmanlarından Carme Colomina, Macron’un amaçlarına ilişkin DW’ye yaptığı değerlendirmede, şimdi bu teknolojiler ile dijital ve yeşil dönüşüm için gerekli az toprak elementlerinin Çin’den sağlandığını söylüyor. Colomina, bundan ötürü AB’nin iklim değişikliği konusunda Çin’e bağımlı olduğunu vurguluyor.

AB Komitesi, bu gerçekle mücadele etmek için kısa bir süre önce kritik hammaddelerle ilgili piyasayı düzenleyen yeni bir yasa tasarısı hazırlamıştı. Bu hammaddeler arasında rüzgar türbinlerindeki mıknatıslar için gerekli olan az toprak elementlerinin yanı sıra lityum, kobalt, pil üretimi için nikel ve yarı iletkenler için silikon yer alıyor. Lakin Colomina, düzenlemenin hakikaten tesirli olacak kadar süratli uygulanıp uygulanamayacağından şüpheli, çünkü ona göre bağımlılığa götüren yapı zati oluşmuş durumda.

AB güvenlik için ABD’ye bağımlı

Stratejik özerklik kavramı benzeyenzamanda güvenlik boyutunu da içeriyor. Macron, 2017 yılında ortak bir Avrupa müdahale gücü, ortak bir savunma bütçesi ve ortak bir eylem doktrini oluşturulmasını savunmaya başlamıştı.

Geçen yıl Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bir ay sonra Avrupa’nın egemenliği konusu kıtadaki başkanın de gündemine girdi. Bir yandan NATO’ya olan yükümlülüklerini yerine getiren liderler, diğer yandan savunma kabiliyetlerini güçlendirmek ve özerk hareket etme kapasitelerini arttırmak istediklerini beyan ettiler. Savaşın başlamasından bu yana savunma harcamalarını arttıran AB ülkeleri, Ukrayna’ya silah ve mühimmat dayanağında de bulunuyor.

Colomina’ya göre Macron, savunma alanında Avrupalıların daha yakın işbirliğinde bulunması fikrinin gerisindeki en güçlü önderlerden biri. Macron’un Avrupa egemenliğini AB’nin kendi yolunu çizmesini sağlayacak bir araç olarak gördüğünü düşünüyor.

Alman Dış İlişkiler Kurulu’nda araştırmacı olan Benjamin Tallis’e göre de önerilen yol yalnızca gerçekçi değil, aynı vakitte “son derece istenmeyen” bir yol. Tallis, uluslararası alakalarda özerklik kavramının bir hayal olduğunu düşünüyor, Macron’un aslında kastettiği şeyin de “ABD’den daha bağımsız hareket etmek” olduğunu iddia ediyor.

Macron’un fikrinin kıta için tehlikeli olduğuna inanan Tallis, DW’ye yaptığı değerlendirmede “Avrupa kendini savunmak ve vakitte Macron’un stratejik özerklik ajandasının gerektirdiği şekilde dünyada rekabet edebilme yeteneğinden yoksun” görüşünü dile getirdi. Tallis, Avrupa’nın kağıt üzerinde etkileyici sayıda tank ve askere sahip olduğunu lakin bloğun tek başına hareket etmesi halinde bunları devreye sokacak stratejik imkanlardan mahrum kalacağını düşünüyor. Kıdemli araştırmacı ayrıyeten, diğer nükleer güçlere karşı son deva ve caydırıcı bir güvenlik garantisi olarak hizmet eden ABD’nin nükleer kapasitesini de hatırlattı.