Mehmet Altan: Basın tarihi, bireysel başvurunun sonu…

* Mehmet Altan

Basın tarihi trenini duraklattığım 2009 yılını tabanlı köşeli dolaşmaya devam ettim.

2009 farklı kısımlarda, farklı yerlerde değişik olayların olduğu bir yıl.

Örneğin 2009 yılında Berlin’deki Dünya Atletizm Şampiyonası vardı. 

Jamaikalı atlet Usain Bolt, Berlin’de 100 metreden sonra 200 metrede de dünya rekoru kırarak altın madalya kazandı.

200 metre finalini 19.19 benzeri fevkalade bir dereceyle bitirdi.

100 metre dünya rekorunu da 9.58’le kırmıştı…

Bolt, 200 metreyi saniyede 0,3 metre esen rüzgâra karşı koşmuştu.

Paris Olimpiyatlarını izlediğimiz bu yıl, o rekorun ne manaya geldiğini de daha iyi anladık.

***

Sporda insanlık tarihinin en harika rekorlarından biri kırılırken

Afganistan’da da genel seçimler vardı…

Ancak Taliban korkusu nedeniyle katılım yüzde 40’da takılıp kaldı.

Hukuku canlı tutamayan devletlerin ve toplumların nereye doğru seyahat yaptığını gösteren bir örnek.

***

2009 yılında şimdi Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına “Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel müracaat hakkı” tanınmamıştı.

Devletin hukukî gadrine uğrayanlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin yolunu tutuyordu.

 2009 yılında AİHM, Türkiye’den yapılan müracaatların 4’ünü karara bağladı.

Bunlardan biri de Nahide Opuz kararıydı.

AİHM, koca şiddetine karşı devletin Opuz’u gereğince koruyamadığını karara bağlamış ve Türkiye’yi mahkûm etmişti. 

Bu karar kendi alanında bir birinciydi.

***

Biz, AYM’ye “Bireysel Başvuru” hakkını daha sonra kabul ettik.                

Ancak geçtiğimiz cuma günü, anayasal düzenle birlikte AYM’ye Ferdî Müracaat hakkı da fiilen sona ermiş oldu.

AİHM muhtemelen bu hakkı kendi uhdesine geri alacak…Ya da bütün müracaatları AYM’yi aradan çıkararak direkt kabul edecek.

Halbuki Dışişleri Bakanlığı Web Sayfasında, AİHM ve Ferdî Müracaat Hakkı’na analık yapan Avrupa Kurulu için hala şunlar yazıyor:

“Avrupa Kurulu (AK) 1949’da kurulmuştur. Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi (AİHS) 1950’de imzaya açılmış, 1953’te yürürlüğe girmiştir. Taraf ülkelerin AİHS’ye ahengini denetlemek maksadıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) oluşturulmuştur.

Türkiye AK’nın kurucu üyeleri arasında sayılmaktadır.

AİHS’nin kontrol sürecine kişisel müracaat hakkını 1987’de ve AİHM’nin zarurî yargı yetkisini 1990’da kabul etmiştir.

Ülkemiz, ulusal seviyede yürütülen ıslahat çalışmalarında, 

Anayasa Mahkemesi de AİHM kararlarının ulusal yargı sistemimiz tarafından esas alınmasını öngören bir karar kabul etmiştir.

Gerçekte AB’nin Kopenhag kriterleri olarak tanımlanan demokrasi ve insan hakları ölçütlerinin temeli de büyük ölçüde bu Kontrat kararları ve Mahkeme içtihadıdır.

Dolayısıyla, bu ölçütlere ahenk ile esasen AB’ye üyelik gayesinden kaynaklanan yükümlülükler de yerine getirilmiş olmaktadır.”

Anayasayı yok sayan bir zihniyet söylediği söz edilen olunca bu metinler manasızlaşıyor elbette.

Yoksa Yargıtay sitesinde de “Yargıtay Etik Kuralları” var, bakın AYM ve AİHM Kararları için neler yazıyor.

***

Türkiye “geri vitesinin sonu olmayan” ülke…

16 Ağustos 2024 tarihi itibariyle TBMM çoğunluğunun Anayasayı, AYM’yi ve kişisel başvuruyu yok saydığı bir kaosun içine düştük…

Ne olup biteceğini de öngörmek pek mümkün değil.

Ancak öngörülebilecek şey, Bireysel Müracaat Hakkı’nın sonuna geldiğimizdir…

AİHM muhtemelen harekete geçer… 

2009’a geri döneriz…

_______________________________________________________________

* P24’ten alınmıştır