Mısır, Katar’la kucaklaştı, sıradaki Türkiye mi?

Sisi’nin 2013’te Müslüman Kardeşler iktidarını darbeyle devirmesinin akabinde Mısır-Katar ilişkileri bozulmuştu.

Katar’ın Al Jazeera kanalı Sisi’ye karşı Müslüman Kardeşler’in propaganda platformuna dönüşmüştü. Kanalın haber lisanında Sisi “katil”, “darbeci” ve “zalim” idi.

2014’te Körfez İşbirliği Kurulu (KİK) üyeleri, Katar’ı içişlerine karışmak ve teröre destek vermekle suçlayıp elçilerini çektiklerinde hariçten Mısır da bu orkestradaydı.

Bir süre sonra KİK’le ilişkiler olağanlaşırken Katar, Kahire’ye özel elçi göndererek Sisi’nin meşruiyetini teyit etmişti. Al Jazeera’nin haberlerinde Sisi artık “cumhurbaşkanı” olmuştu.

2017’de KİK üyeleri Katar’a abluka ve yaptırım dayatırken Mısır bu kararlara da eşlik etmişti.

Kahire’ye göre Katar, Müslüman Kardeşler’i siyasi müdahale aracı olarak kullanmaya devam ediyordu.

Türkiye de 2011 sonrası Müslüman Kardeşler üzerinden bölgenin dizaynında benzer çizgide buluştuğu Katar’da 2015’te kurduğu askeri üsle Doha’ya kalkan olmuştu.

Orta Doğu’daki karmaşanın “Arap dışı” iki aktör İran ve Türkiye’ye nüfuz alanları açması, İran’a karşı azami baskı siyaseti güden Donald Trump idaresinin gitmesi, Araplar arası arbede devam ederken Suriye, Yemen, Libya ve Irak’taki gidişata tesir etme kapasitesinin yitirilmesi KİK’i yeni bir değerlendirmeye itti.

Suudiler 2021’de El Ula’daki zirvede Katar’la olağanlaşmanın önünü açarken Irak ve Suriyei problemli ülkeler de yeniden yakın plana alındı. Lakin Mısır, Katar’a temkinli yaklaşımını sürdürdü.

Neden el sıkıştılar?

Isınma tiplerinden sonra Sisi ve Pir Temim’in el sıkışmasını kolaylaştıran birkaç faktör sıralanabilir:

• Vekalet savaşları manasını yitirdi

Keskin kamplaşmalara neden olan Suriye ve Libya gibi evraklarda dinamikler değişirken vekalet savaşları da fonksiyonelliğini yitirdi.

Katar, Körfez’deki komşularıyla açtığı yeni sayfaya eskisinden daha fazla dikkat etmek durumunda.

• Müslüman Kardeşler yüke dönüştü

Bu bağlamda Müslüman Kardeşler’i araçsallaştıran siyasetini tamamen gömmese de bunun görünürlüğünü düşürüyor. Yeni temkinli siyaset biçimi Al Jazeera’nin yayınlarına da yansıyor.

Dünyanın en büyük LNG ihracatçısı Katar aranan ülke pozisyonuna gelmişken bunun siyasi-ideolojik arbede bahisleriyle gölgelenmesinden kaçınabilir.

Şeyh Temim’in 14 Eylül’de Fransız Le Point’a verdiği röportajda Müslüman Kardeşler’i himaye ettikleri eleştirisini kategorik olarak reddetmesi buna bir hassasiyete işaret ediyor. Temim şunu diyordu:

“Böyle bir bağlantımız yok. Biz bir devletiz, parti değiliz. Legal devletler ve hükümetlerle ilgileniyoruz, siyasi örgütlerle değil… İşlerin doğru yönde ilerlediği yeni bir etaptan geçiyoruz. KİK ülkeleriyle geleceğe hazırlanıyoruz.”

• Mısır’da ulusal uzlaşı ihtiyacı artıyor

Sisi içeride toplumsal uzlaşı ismine muhaliflere karşı yumuşarken Müslüman Kardeşler üzerindeki baskının derecesini düşürüyor.

Müslüman Kardeşler’in Katar ve Türkiye’nin himayesinden yoksun etmek buna bir esnekliği gerektiriyor.

Müslüman Kardeşler’e yönelik katıksız baskı siyaseti Sisi idaresine karşı kampanyayı canlı tutarken dış destek bulmalarını da kolaylaştırıyor.

Hem Pir Temim hem de Sisi’nin birtakım dersler çıkardığı söylenebilir.

• Türkiye’nin olağanlaşma arayışları Mısır’ı da etkiliyor

Türkiye Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Mısır’la bağlarını olağanlaştırmaya çalışırken Katar’la birlikte ortak cephe manzarasından uzaklaşma gereği duyuyor.

Aynı şekilde bu olağanlaşmanın Müslüman Kardeşler’e himaye ve medya platformu sunarak mümkün olamayacağı anlaşılıyor.

Katar-Türkiye eksenindeki bu değişim Sisi’yi de yeni başlangıçlar için yumuşatıyor.

• Libya’daki çıkmaz kartların yeniden karılmasına neden oluyor

Kahire’nin Katar-Türkiye’yle tansiyonunu besleyen bir diğer çok önemli mesele Libya. Buradaki çıkmazlar Kahire, Ankara ve Doha’yı Libyalı hasım taraflarla çapraz ilişkiler geliştirmeye zorladı. Saflar çok karıştı. Artık hiçbir Libyalı taraf dünkü yerinde değil.

Libya’daki Müslüman Kardeşler bile Ankara’nın desteklediği Başbakan Abdülhamid el Dibeybe’ye sırtını döndü.

Ankara, Trablus kanadıyla siyasi ve askeri paydaşlığın yeni bir oyun kurmak için kâfi olmayacağı gerçeğinden hareketle doğu kanadıyla köprüler kuruyor.

Kahire de her iki taraftan heyetleri ağırlayarak BM’nin yol haritasında ilerleme sağlamaya çalışıyor.

Nihayetinde Katar da Libyalı rakip taraflara kapılarını açtı.

Bu trafik Türkiye ile Katar arasında hem işbirliğine hem de rekabete yorumlanabilir.

Belki Mısır da Katar’la etkileşimini artırarak Doha’yı Ankara’nın oyunundan uzaklaştırmak istiyor.

Mısır için iki temel hassasiyet vardı: Birincisi Türkiye’nin askeri ve siyasi olarak belirleyici bir pozisyonda olmaması. İkincisi siyasal İslamcıların Mısır’ı etkileyecek şekilde Libya’da iktidarı ele geçirmemesi.

Müslüman Kardeşler’in muhtemel bir seçimde silinme ihtimali artarken Mısır’ın Türkiye ile ilgili çekincesi geçerliliğini koruyor.

Libya belgesini Katar ile koordine etmek Kahire’nin işini kolaylaştırabilir.

• Bölgesel krizlerde koordinasyon ihtiyacı artıyor

Sisi, Cezayir’in Suriye’yi Arap Birliği’ne döndürme eforuna destek olurken bu yolu tıkayan Katar’la direkt konuşmayı önemsiyor.

Elbette Katar’ın kulak vermek durumunda kaldığı adresin Washington olduğunu da biliyorlar.

Ayrıca Mısır, İsrail’le ilişkiler ve kendi güvenliği açısından Gazze’deki durumu önemsiyor.

Hamas’ın finansörü Katar’la koordinasyon halinde olmak; Gazze’ye istikamet verme kapasitesini artırabilir.

Kahire’nin bir arayışı daha var: Rönesans Barajı ile ilgili krizde Etiyopya’ya karşı dostlar kümesini büyütmeye çalışıyor.

Arap medyasındaki yorumlara bakılacak olursa Sisi’nin ziyaretinde ekonomik boyut baskındı.

Bununla birlikte Sisi bozuşmaya neden olan siyasi-ideolojik sorunlarda Doha’nın gerçek tavır ve niyetini öğrenmek istiyordu.

Tabii bu hususlar kamuoyuna yansıtılmadı. Ekonomik işbirliği öne çıkartılırken “Arap ulusal güvenliğine dair ortak çabalara” vurgu yapıldı.

Sisi, Katar medyasına özel demecinde “devletlerarası ilgilerin yasadışı örgütler değil resmi kurumlar üzerinden yürütülmesinin önemine” değinerek Doha’yı nerede görmek istediklerini söylemiş oldu.