Prof. Dr. Naci Görür: Tatbikat işi kolay; asıl kedere derman olacak tatbikat değil, yaraya neşter vurulmasını bekliyoruz

Yer bilimci Prof. Dr. Naci Görür, AFAD’ın bugün ülke genelinde yapacağı sarsıntı tatbikatını değerlendirdi. Görür, “Ülkemiz sarsıntı ülkesi. Bizim behemehâl tüm ülkeyi zelzele dirençli hâle getirecek hazırlıkları yapmak lazım. Biz bunları söylerken bir şeyler yapılıyor.yeterli değil. Bir de bu türlü tatbikat yapılıyor. Tatbikat işi daha kolay tabii. Yapılsın, hoş.asıl sıkıntıya derman olacak tatbikat değil. Biz yaraya neşter vurulmasını bekliyoruz” dedi. Görür ayrıyeten, “Türkiye’de kentlerimizin büyük bir kısmı, tahminen de tamamı sarsıntı dirençli değil. Türk hükümetinin, Türk devletinin behemehâl sarsıntı odaklı kentsel dönüşümü yapması lazım. Yalnızca yapı stokuna odaklanarak değil, kentin bütün bileşenlerini sarsıntıya hazırlayacak şekilde planlaması lazım” diye konuştu.

Bugün, 12 Kasım 1999’da 710 kişinin hayatını yitirdiği Düzce Depremi’nin 23. yıl dönümü. AFAD koordinasyonunda bugün saat 18.57’de, 81 ilde eş vakitli olarak “Çök-Kapan-Tutun” zelzele tatbikatı yapılacak. Prof. Dr. Görür, genel zelzele tatbikatı ve son devirde meydana gelen zelzelelere ilişkin ANKA Haber Ajansı’nın sorularını yanıtladı.

Görür, ülke genelinde yapılacak tatbikatın faydalı olduğunu tatbikatın asıl tahlil olmayacağını belirtti. Görür 1999 Depremi’nden sonra ilk defa ülke genelinde tatbikat yapılmasını, “Hiç yoktan çok iyi çok da faydalıfakat bütün kulaklar ve umut ülkenin ve İstanbul’un zelzeleye nasıl ve ne kadar hazırlandığı noktasında. Asıl beklenti bu” sözleri ile değerlendirdi.

Türkiye’nin sarsıntı kuşağı üzerinde bulunduğunu ve zelzele olmayacağını düşünmenin mümkün olmadığına değinen Görür, “Türkiye’nin jeolojik yapısı ve tektoniği gereği kimi faylar, gerektiği kadar gerilim biriktirdiği an ve biriktirdiği gerilim bir sarsıntıya neden olacak boyuta vardığında o fay kırılıyor. Böylece sarsıntı üretme dönemi dolmuş oluyor. Zira bir fayın gerilim biriktirmesi lakin belli bir süre içerisinde oluyor” diye konuştu.

Türkiye’de yaklaşık 500’den fazla fay bulunduğunu belirten Görür, “Bir fayın dönemi doluyor ve sarsıntı üretiyor. Bunlara alışkın olmamız lazım. Bilhassa 5’in altındaki zelzeleler çok yaygın oluyor. Gün geçmiyor ki 4 büyüklüğünde sarsıntı olmasın. Hele 4’ün altındaki sarsıntılar her an oluyor” dedi.

“Ciddi araştırmalar yapmadığımız için sarsıntıda hazırlıksız ve gafil avlanıyoruz” 

Görür, mümkün İstanbul sarsıntısı ile ilgili de şunları söyledi:

“İstanbul’da, Marmara’da beklediğimiz fayın tekerrür dönemi yaklaşık 250 yıldır. 250 senede bir sarsıntı oluyor orada. En son zelzele 1766. Üzerine 250 koyunca bugünlere geliyor. Onun için bugünlerde İstanbul’da zelzele diyoruz.

Ne zaman zelzele olacağını bilmiyoruz. Çok sık araştırma, önemli araştırmalar gerekir. Maalesef bunu da gereğince yapmıyoruz. Onun için çoğu sefer zelzelede hazırlıksız ve gafil avlanıyoruz. Hep diyoruz ki, ülkemiz zelzele ülkesi, bizim behemehal tüm ülkeyi zelzele dirençli hâle getirecek hazırlıkları yapmak lazım. Biz bunları söylerken bir şeyler yapılıyorfakat kâfi değil. Bir de bu türlü tatbikat yapılıyor. Tatbikat işi daha kolay tabii. Yapılsın güzelasıl kedere derman olacak tatbikat değil. Biz yaraya neşter vurulmasını bekliyoruz.”

İnsanlarda sarsıntı kültürü ve şuurunun gereğince oluşmamasından ötürü sarsıntı dirençli konutların yapılmadığını kaydeden Görür, İmar Barışı ve İmar Affı gibi uygulamalardan ötürü ruhsatsız, kaçak yapılan yapıların süratle arttığını söyledi. Devamında, “Biz de onları affediyoruz ya da halk da ‘Nasıl olursa bir af daha gelir’ diye, zelzele şuuru ve bilgisini oluşturmak yerine ‘Ne yaparsak o olur’sinden bu işten biraz uzak duruyorlar” tabirlerini kullandı.

“Deprem en büyük zararı birincisi halka veriyor. İkincisi, alt yapıya veriyor. Üçüncüsü, yapı stokuna zarar veriyor”

Düşük şiddetteki zelzelelerde bile can kaybı olduğunu belirten Görür sözlerini şöyle sürdürdü:

“Mesela, bilim toplumlarında, 5, hatta 6 büyüklüğündeki zelzeleler can kaybına neden olmaz. Kaliforniya’da, Japonya’da, Uzak Doğu’da 7 boyutunda, 7’nin üzerindeki kimi zelzelelerde bile lakin 2-3 kişi hayatını kaybediyor. Yerleşim alanlarını sarsıntıya karşı hazırlamışlar. Yerleşim alanını zelzeleye hazırlamak bizde yanlış anlaşılıyor. Sade yapı stokunu yenilemekle düşünülüyor. Büyük ölçüde bir inşaat projesi, müteahhitlik projesi gibi algılanıyor. Bu da tam doğru değil. Zelzele en büyük zararı birincisi halka veriyor. İkincisi, alt yapıya veriyor. Üçüncüsü, yapı stokuna zarar veriyor. Asıl mevt ve yaralanmaları çoğu yapı stokundan geliyor. Etrafa zarar veriyor. Çevreyi, toprağı, havayı, suyu kirletiyor. Bundan Ötürü uzun vakitte yeniden insanlara zarar veriyor. Bir de iktisada zarar veriyor, iktisadın çarklarını durduruyor. Sefalet, açlık, susuzluk gibi zararı oluyor.”

Depremden daha az ziyanla kurtulmak için sadece yapıların yeniden inşa edilmesinin tek başına kâfi olmadığını söyleyen Görür, “Binamızın sağlam olması yetecek mi? Halk şuurlu değilse, hiçbir kenti de sarsıntı inançlı yapamazsınız. Zira o kentte şuurlu halk yaşayacak ki o şuuru devam ettirsin, zelzele kültürü olsun. Her yapılan ev kaçak yapılırsa, o kenti iyileştiremezsin. Kentlerimizi zelzeleye hazırlamaya bütüncül yaklaşmamız lazım” ikazında bulundu.

“Deprem odaklı kentsel dönüşüm yapılmalı”  

Depremlere karşı alınması tedbirler konusunda da Görür şunları kaydetti:

“Türk hükümetinin, Türk devletinin behemehâl zelzele odaklı kentsel dönüşümü yapması lazım. Yalnızca yapı stokuna odaklanarak değil, kentin bütün bileşenlerini zelzeleye hazırlayacak şekilde planlaması lazım. O da AFAD ile yahut bugünkü şekilde olmaz, çok önemli olarak devlet bir bakanlık kurmalı. Bu, afet bakanlığı olmalı. Bunun içine iklim de zelzele de girer. Bilhassa sarsıntı nesillerinde bu bakanlığa önemli bütçe vermek suretiyle önemli, iş bilir, liyakatli takımları bu bakanlıkta toparlayıp yapılaştırma olduktan sonra planlı programlı, 5 yıllık planlar ve bir bakanlık şeklinde bu işe girilirse Türkiye’yi sarsıntı dirençli hâle getirebiliriz. Aksi halde, 22-23 sene geçti, geldiğimiz noktada, evet çok şey yapıldı ama asıl yaramıza merhem olacak, yapılması gerekenler yapıldı mı derseniz maalesef evet diyemiyorum.”

“Bugünkü teknoloji kentleri sarsıntıya karşı hazırlamaya uygun” 

Halkın zelzele konusunda bilinçlenmesinin değerine dikkat çeken Görür, sözlerini şöyle bitirdi:

“Yanlış binayı hükümet denetim etmese bile yapmaması lazım. Gecekondulaşmaya mahzur olan çıkmasa bile halkın kendisi yapmaması lazım. Ömür kültürü hâline getirmek lazım ki bu işin üstesinden gelebilelim. Bu türlü ülkeler var. Oralarda daha büyük zelzeleler oluyorinsanlar korkmuyor. Her gün zelzelesi konuşmuyorlar. Zira onlar bir şeyden emin: ‘Deprem olsa bile konutum yıkılmayacak, okula giden çocuğumun okulu çökmeyecek, işe giden eşimin başına iş yeri çökmeyecek.’ Bunun bilincindeler. Niçin bu farkındalık, rahatlık oluştu? Zira kenti o şekilde hazırlıyorlar. Bugünkü teknoloji, bilim bunu yapmaya uygundur. Kâfi ki halk istesin, bunun peşinde olsun. Kendini yönetenlerden de talep etsin. Bunun bir an önce yapılması için takipçisi olsun. Sarsıntı olduktan sonra 3-4 gün korkup, sonrasında hiçbir şey yokmuş davranılmasına müsaade etmesin. Biz bunu