Putin, yakın müttefiki Savunma Bakanı Şoygu’yu neden görevden aldı?

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin 5. devrine başlamasının çabucak akabinde, kabinede kimi değişikliklere gitti. En çok önemli değişiklikse, 12 yıldır Savunma Bakanı olan Sergey Şoygu’yu görevden alarak yerine Başbakan Yardımcısı ve ekonomist Andrey Belousov’u ataması oldu. BBC Rusya editörü Steve Rosenberg, bu değişiklikleri yorumladı: Rusya’daki kabine değişikliklerine dair birtakım fikirler… İlk olarak; Rusya’da kabine masasının etrafında kim oturursa otursun, ülkedeki kilit kararları yalnızca tek bir adam alıyor – o da Devlet Başkanı Putin. Modern Rusya’da tüm siyasi sistem onun etrafında inşa edilmiş durumda. Bu yüzden hükümete giren yahut çıkan isimleri düşünürken unutmamak gerekir ki, merkezi siyasetin değişmesi pek de muhtemel değil. Peki bu Rusya kabinesindeki görev değişikliklerinin sıkıcı yahut kıymetsiz olduğu manasına mı geliyor? Hayır, değil. Sergey Şoygu’nun Savunma Bakanlığı’ndan alınmış olmasının şaşırtan birkaç boyutu var. Görev değişiklikleri Rusya’da az yaşanıyor. Bilhassa de ülkenin en önde gelen siyasi aktörleri söz hususuysa. Mesela ülkenin duayen Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov 20 yıldır bu misyonda. Sergey Şoygu da 12 yıldır Savunma Bakanı’ydı (aynı süre içinde İngiltere’de savunma bakanı 6 kez değişti). Şoygu, Putin’in en yakın müttefiklerinden biri olarak kabul ediliyor. Bu da bizi şu fikre getiriyor: Putin’e yakın olmak, birlikte balığa yahut ava çıkmak, mantar toplamak… Bunların hiçbiri işinizin garanti olduğu manasına gelmiyor. Getty Images Şoygu ve Putin, Ağustos 2017’de Güney Sibirya’da birlikte balık tutarken Şoygu’nun yerini bir teknokrat olan, ekonomist Andrey Belousov alacak. Şoygu da Rusya Güvenlik Kurulu Başkanlığı misyonuna atandı. Lakin bu bir terfi değil. Peki Putin’e bu kadar sadık olan bir isim neden savunma bakanlığı görevinden alındı? Neden yerine bir ekonomist getirildi? Ve tüm bunlar bize Putin hakkında ne söylüyor? Belirtmek gerekir ki bu değişim, tamamen bir sürpriz değildi. Şoygu’nun saha kenarına çekilebileceğine dair söylentiler bir müddettir ortalıkta dolaşıyordu. Hatta yardımcılarından biri, Timur Ivanov, yakın vakitte yolsuzluk suçlamalarıyla gözaltına alınmıştı. Ayrıca, Şoygu’nun yerine bir ekonomistin getirilmesi de, Rusya’nın Ukrayna savaşına harcadığı yüklü para düşünüldüğünde, manalı. Rusya’nın savunma harcamalarının artarak gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 7’sine ulaştığı tahmin ediliyor.

Finans, ekonomik planlama ve verimlilikten anlayan – ve benzer vakitte hakkında yolsuzluk suçlamaları bulunmayan- bir savunma bakanı, mantıklı bir seçim duruyor. Getty Images Yeni Savunma Bakanı Andrey Belousov bir ekonomist Ama burada değişik olan, Putin’in zamanlaması. Rusya’nın Ukrayna’da askeri başarısızlıklar yaşadığı 2022’de Putin Şoygu’yu görevden almadı. 2023’te Şoygu ile Rus paralı asker grubu Wagner’in işvereni Yevgeni Prigojin arasında kamuoyu önünde yaşanan tartışma ve hakaretleşmelerden sonra da Putin yola Şoygu’yla devam etmeyi sürdürdü. Şimdi, Rusya savaş alanında yeniden avantajı eline geçirdiğini ileri sürdüğü bir devirde, Putin savunma bakanını değiştirdi.

Bu bize bir sefer daha, Putin’in baskı altındayken adım atmaktan hoşlanmadığını gösteriyor. O, kararları kendi seçtiği vakitte veriyor. Ama Rusya hükümetindeki görev değişikliklerinin dikkate değer bir diğer noktası daha var: Bu değişiklikler, bu defa de olduğu, hep bir sürü soruyu da beraberinde getiriyor. Mesela Sergey Şoryu’ya gelecekte ne olacak? Güvenlik Kurulu’nda kendisine yeni bir güç merkezi kurabilir mi yoksa bu misyonda gücünün giderek azalması kaçınılmaz mı? Şoygu’nun yerini alacağı, Güvenlik Konseyi’nin şu andaki başkanı Nikolay Patruşev’e ne olacak? Uzunca bir süre Rusya’nın en güçlü adamlarından biri olarak kabul edilen Patruşev gücünü koruyabilecek mi, ve bunu hangi misyonla yapacak? Ve Savunma Bakanı’nın değiştirilmiş olması, yakın zamanda Genelkurmay Başkanı Valeri Gerasimov’un da görevden alınabileceğinin işareti olarak görülebilir mi? Hep bir arada bekleyip göreceğiz.