Regl müsaadesi: Hangi ülkelerde uygulanıyor, bayanların tecrübeleri neler?

İspanya, şiddetli regl ağrısı yaşayan bayanlara sağlık müsaadesi verilen ilk Batılı ülke olmaya hazırlanıyor.

Regl periyotlarında ağrı çeken bayan çalışanlara ayda 3 gün izin verilmesini kapsayan yasa tasarısı, İspanya hükümetinin dünkü kabine toplantısında kabul edildi.

Bayanların günlük hayatını olumsuz etkileyen çok şiddetli regl ağrılarında (dismenore) bu izin 5 güne kadar çıkabilir.

Uygulamanın regl periyodunu hafif geçiren bayanları kapsaması ise beklenmiyor.

Regl müsaadesi uygulaması, İspanya’daki sosyalist hükümetin bayan sağlığı ve üreme haklarına dair kapsamlı yasa tasarısının bir modülü. Tasarı yasalaştığında, İspanya regl müsaadesi getirilen ilk Avrupa ülkesi olacak.

İspanya’nın cinsiyet eşitliğinden sorumlu devlet bakanı Ángela Rodríguez, “Regl etrafında dönen tartışmaların artık tabu olmaktan çıkmasını” istediklerini söylüyor.

Yerel medyaya konuşan Rodríguez, “Tıbbın çözemediği bir sorun olduğunda, süreksiz hastalık müsaadesi verilmesinin çok hassas bir adım olduğunu düşünüyoruz” diyor.

Dünyada iş hayatlarında regl müsaadesi getirilen çok az ülke var ve çoğunluğu Asya’da.

Japonya, Tayvan, Endonezya, Güney Kore ve Zambiya bunlardan kimileri.

1922’de ilk yasal regl müsaadesini getiren ise Sovyetler Birliği’ydi.

Regl müsaadesini destekleyenler, temel bir biyolojik süreci tanıyacak bu uygulamanın bayanlar için annelik müsaadesi kadar çok önemli olduğunu söylüyor. Eleştirenler ise, bayanlarla ilgili olumsuz basmakalıp inanışların güçleneceğinden, birtakım patronların bayanları işe almaktan kaçınmaya başlayacağından telaş ediyor.

BBC 100 Kadın, regl müsaadesinin halihazırda uygulandığı ülkelerdeki bayanlara sordu: Bayanlar bu haklarını kullanabiliyor mu?

‘Ofiste yalnızca birkaç erkek beni eleştirdi’

Endonezyalı televizyon muhabiri Irine Wardhanie, lise çağından bu yana regl ağrısı yaşıyor.

Irine her ay iki gün izin kullanmak için yöneticisi ile konuşmuş.

Irine Wardhanie Irine Wardhanie Endonezya’da bayanlardan hijyenik ped istemenin dahi tabu olduğunu söylüyor.

“Reglim başlamadan önce çok ağrım oluyor. Migrenim oluyor ve yorgun hissediyorum. Kanamam başladığında da şiddetli ağrım, bulantım oluyor ve ateşim çıkıyor. Çoklukla bu 2 yahut 3 gün sürüyor. Erkek yöneticilerinizden bunun için izin istemek nasıl bir şey, bir hayal edin” diyen Irine sözlerini şöyle sürdürüyor:

“İlk başta diğerlerinin ne diyeceğinden tasa ettim ama yöneticilerime mail attığımda, bana destek oldular.

“Benim şirketimde izin almak kolay, yöneticimi ve çalışma takviminden sorumlu kişiyi o gün e-mail ile bilgilendirmem kâfi. İş yerinde yalnızca birkaç erkek çalışan bunun adil olmadığını savundu.”

Öte yandan Endonezya’da yaşayan birçok bayan Irine’den farklı olarak bayanlara iki gün regl müsaadesi uygulamasından haberdar dahi değil.

Irine, medyada çalışan bayan meslektaşlarının bu uygulamadan habersiz bir şekilde “ağrılar içinde çalışmaya kendini zorladığını” belirtiyor.

Getty Images Endonezya’da iş yasası kanunlarına göre fabrika çalışanı bayanların regl döneminde izin alma hakkı var.

Yılda 24 güne kadar regl müsaadesi tanınan çalışma kanunları, çok az yerde uygulamaya geçiriliyor.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), regl müsaadesinin ülkede keyfi olarak uygulandığını ifade ederek “Bazı yöneticiler ayda yalnızca bir gün izin veriyor, kimileri hiç izin vermiyor” diye vurguluyor.

Endonezya’da giysi kesimindeki bayan emekçilerin haklarını korumak için çalışan aktivist Vivi Widyawati, fabrika çalışanı bayanların hizmet yahut perakende satış sektöründe çalışan çalışanlara oranla “regl müsaadesi almakta çok daha fazla zorlandığını” ifade ediyor:

“Gayri resmi bölümlerde çalışan bayanların bu haklarla ilgili bilgisi olmadığı gibi, öncelikle hekimden rapor almaları gerekiyor. İzin isterlerse cinsel istismara uğrayacakları yahut utanacaklarından tasa ediyorlar.

“Bazı şirketler, regl müsaadesi mühletince bayanlara yevmiyelerini vermek istemiyor.”

Dismenore nedir?

• Bayanların çoğu adet döneminde ağrı yahut rahatsızlık yaşasa da, kimi bayanlar dismenore diye bilinen dayanılması güç bir sancıya maruz kalıyor.
• Karın ağrısı bacaklara ve bel bölgesine yayılırken bunu bulantı, ishal ve migren izleyebiliyor.
• Dismenorenin rahim içi duvarındaki hücrelerin ürettiği Prostaglandin hormonu düzeyindeki dengesizlik dahil birden fazla nedeni var. Hormon düzeyi arttıkça rahimdeki kasılmalar da güçlenerek aşırı ağrıya neden oluyor.
• İngiltere’de yapılan bir araştırmaya göre bayanların yüzde 20’ye yakını günlük aktivitelerini engelleyecek kadar şiddetli regl sancısı çekiyor.

‘Hâlâ bir tabu’

Japonya’da regl müsaadesi 70 yıldan fazladır var ve ilk olarak uygun tuvaletlerin bulunmadığı maden ve fabrika emekçileri için hayata geçirildi.

Minna-no-sieri Minna No Seiri kuruluşu Japonya’daki okullarda regl müsaadesinin yaşama geçirilmesi için çabalasa da başarısız oldu.

Fakat ülkede bayanların regl hakları için çalışan Minna No Seiri (Herkesin Adet Dönemi) isimli topluluğun kurucularından Ayumi Taniguchi’ye göre, ülkede regl müsaadesi kullanan bayanların günümüzdeki oranı son derece düşük.

Resmi verilere göre Nisan 2019 ve Mart 2020 arasında regl müsaadesi kullanmak için başvuran bayanların oranı sırf yüzde 0,9.

Regl periyoduyla ilgili basmakalıp niyetlerin sürdüğünü söyleyen Ayumi Taniguchi, “Kadınlar bilhassa erkeklerin baskın olduğu çalışma alanlarında adet devirleriyle ilgili konuşmakta zorlanıyor. Çoğu şirket de fiyatlı regl müsaadesi vermediği için çoğu bayan bu yasal haklarını kullanmak yerine fiyatlı yıllık izin kullanıyor” diye ekliyor.

Getty Images

Güney Kore de 1953 yılında regl müsaadesini yasal hâle getirdi.

2001’de onaylanan çalışma standartlarına ilişkin 73. Madde ile, talepte bulunmaları halinde bayanlara ayda bir gün bedelsiz izin hakkı verildi.

Hatta geçtiğimiz yıl bayan çalışanlarına regl müsaadesi hakkını tanımayı reddeden eski bir havayolu şirketi CEO’su 1,800 Dolar (2 milyon Güney Kore Wonu) para cezası aldı.

Ülkede regl hakkındaki farkındalığı artırmayı amaçlayan bir kuruluş için çalışan Kim Min-ji, daha önce çalıştığı şirkette bayanların ya ağrıya dayanma, yahut yıllık izin kullanma durumunda kaldığını söylüyor:

“Güney Kore, ağrıyı yönetim etmeni bekleyen rekabetçi bir toplum. Bundan Ötürü da acıya katlanacağınıza kesin gözüyle bakılıyor. En büyük sorun, burada regl müsaadesi hakkıyla ilgili konuşmayı zorlaştıran toplumsal atmosfer.”

• Regl olmak: İlk tecrübe, hurafeler, tabular…
• Hijyenik ped fiyatları artıyor: ‘Bir ayı peçete ile geçiştirdiğim oldu’
• Çalışan bayanlar regl ağrısını gizliyor
• İspanya’da regl periyodunu ağır geçiren bayanlara izin verilmesi gündemde