Rus paralı asker şirketi Wagner’in Sudan’daki faaliyetleri neler?

Jake Horton, Peter Mwai & Grigor AtanesianBBC News Rus paralı asker şirketi Wagner’in Sudan ile çeşitli ticari ve askeri ilişkileri olduğu öne sürülüyor. İddiaları ve suçlamaları reddeden şirket ise Sudan’da hala yaşananlarla ilgisi olmadığını …

Dünya

24.04.2023 08:00

A⁺

A^-

Jake Horton, Peter Mwai & Grigor Atanesian
BBC News

Rus paralı asker şirketi Wagner’in Sudan ile çeşitli ticari ve askeri ilişkileri olduğu öne sürülüyor. İddiaları ve suçlamaları reddeden şirket ise Sudan’da hala yaşananlarla ilgisi olmadığını vurguluyor.

Wagner’in kurucusu Yevgeny Prigozhin, Sudan’da iki yıldır “Bir tane bile Wagner savaşçısı olmadığını” söyledi.

Prigozhin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e yakın bir isim.

Biz de Rus paralı askerlerin hala Sudan’da olduklarına dair bir delil bulamadık.

Ancak Wagner’in Sudan’da geçmişteki faaliyetlerine dair ispatlar var. Esasen bu nedenle ABD ve Avrupa Birliği, Prighozin’in ülkedeki operasyonları nedeniyle yaptırım kararı almıştı ve yaptırımlar direkt onu hedef alıyordu.

Altın madenciliği anlaşmaları

2017’de Sudan’ın o dönemki lideri Ömer el-Beşir, Moskova gezisi sırasında Rusya ile bir dizi anlaşma imzaladı.

Anlaşmalardan biri, Rusya’nın Kızıldeniz kıyısındaki Port Sudan’da bir donanma üssü kurmasını öngörüyordu. Ayrıyeten “Rus şirketi M Invest ile Sudan Mineraller Bakanlığı arasında altın madenciliğine yönelik imtiyaz sözleşmeleri” imzalandı.

Sudan, Afrika’nın en büyük üçüncü altın üreticisi.

ABD Hazine Bakanlığı, M Invest ve ona bağlı bir şirket olan Meroe Gold’un, Wagner Kümesi’nin Sudan’daki faaliyetlerinde ön cephede olduğunu iddia ediyor.

2020’de periyodun ABD Hazine Bakanı Steven Mnuchin, “Yevgeniy Prigozhin ve şebekesi, Sudan’ın doğal kaynaklarını ferdî çıkar için kullanıyor ve tüm dünyaya habis bir tesir yayıyor” demişti.

M Invest ve Meroe şirketleri, ABD tarafından özel yaptırımlarla hedef alındı.

Amerikan CNN televizyonunun araştırmasına göre, altınlar karayoluyla, Wagner’in faaliyet gösterdiği bilinen Orta Afrika Cumhuriyeti’ne nakledildi. Sudan’ın resmi ticaret datalarında, altın ihracatına dair bir bilgi yoktu.

İngiliz Daily Telegraph gazetesi geçen yıl, çok önemli ölçüde altının askeri havaalanlarından Sudan dışına çıkarıldığını yazdı.

Wagner, Sudan’da öteki ne yapıyordu?

2017’den bu yana gerek Rus gerek uluslararası kaynaklarda, Sudan’da faaliyet gösteren Rus paralı askerlerin yerlerini gösterdiği izlenimi uyandıran fotoğraflar yayımlandı.

Fotoğraflara bakılırsa Rus paralı askerler Sudan’da çeşitli roller üstlenmişlerdi: Sudan askerlerini eğitiyorlardı. Güvenlik güçlerine protestoları bastırmakta yardımcı oldukları da iddia edildi. BBC olarak bu fotoğrafların doğru olup olmadığını bağımsız kaynaklardan doğrulatamadık.

2021’de Wagner ile kontaklı bir Telegram kanalında, ismi açıklanmayan üst seviye bir Wagner kumandanının fotoğrafları yayımlandı. Fotoğraf 2019’da çekilmişti, komutan Sudan askerlerine bir merasimde ödül veriyordu.

Temmuz 2022’de aynı kanalda bu sefer bir video yayımlandı. Teze göre Wagner bünyesindeki paralı askerler Sudan güçleri için tatbikat yapıyor, paraşütle atlıyorlardı.

Aynı kaynakla kontaklı bir Instagram hesabının profilinde, kimliği bilinmeyen bir paralı asker kendisini “serbest çalışan” olarak tanıtıyor, Ağustos-Ekim 2021 devrine ait gönderilerinde Sudan’daki faaliyetlerini paylaşıyordu.

Sudan, Wagner’in 2020’de çektiği bir propaganda sinemasında, şirketin paralı askerlerinin faaliyet gösterdiği ülkeler arasında sayıldı.

Wagner ne kadar tesirliydi?

ABD Hazine Bakanlığı’na göre Wagner Grubu, “paramiliter operasyonlar yürüttü, otoriter rejimlere destek verdi ve doğal kaynakların sömürülmesine yönelik faaliyetlere girişti.”

İngiltere merkezli Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü’nden Dr Joana de Deus Pereira, “Başlangıçta 2018’de, Wagner’in Sudan ordusunu etkin olarak eğiten yaklaşık 100 askeir vardı. İlgi bu noktadan itibaren arttı” diyor.

Sudan medyasında, bu sayının 500’e çıktığına, paralı askerlerin büyük oranda ülkenin güneybatısında, Sudan-Orta Afrika Cumhuriyeti sonu yakınındaki Um Dafuq’ta konuşlandıklarına dair haberler yayımlandı.

Sudan Tribune isimli internet sitesi, 2019’da periyodun Devlet Başkanı Ömer el-Beşir aleyhtarı kitlesel protesto şovları sırasında “Rus savaşçıların” konuşlandırıldığını, Sudan istihbarat ve güvenlik servisleri ile birlikte şovları gözlemlediklerini bildirdi.

Sudan yetkilileri bu iddiaları reddetti.

Değişen sadakatler

Rusya’nın Afrika’daki faaliyetlerine ilişkin bir kitap yazan Dr Samuel Ramani, Wagner Kümesi’nin, Ömer el-Beşir’in iktidarda kalmasına yardım için çeşitli medya kampanyaları geliştirdiğini söylüyor ve ekliyor:

“Prigozhin, protestocuların İsrail yanlısı ve İslam aksisi olmakla suçlanmaları daveti yapıyordu.”

Sudan’da 2019’da protestocular, Devlet Başkanı Ömer el-Beşir’in görevden alınmasını istiyordu.

Bu durum, El Beşir’in güvenlik üniteleri arasında sürtüşmeye yol açtı.

Wagner, El Beşir’e değil, onu deviren Orgeneral Abdulfettah el-Burhan’a destek vermeye başladı.

Dr Ramani, “Moskova’da Rusya Dışişleri Bakanlığı darbeye karşı çıkarken, Prigozhin ve Wagner Grubu aslında el-Burhan’ın yönetimi devralmasını memnuniyetle karşıladı” diyor.

Ramani’ye göre, Wagner Grubu 2021 ve 2022 yıllarında hala el-Burhan komutasındaki Sudan ordusuyla savaşan Süratli Destek Kuvvetleri’yle kontaklarını artırdı.

Prigozhin, daha çok Hemedti ismiyle bilinen Süratli Destek Kuvvetleri Komutanı General Muhammed Hamdan Dagalo’nun son devirde birtakım altın madenlerini ele geçirdiğinin farkındaydı ve bu madenler üzerinden daha çok altın ticareti yapmak istiyordu.

Hemedti geçen yıl Moskova’yı ziyaret etmiş, Sudan-Rusya münasebetlerinin güçlendirilmesini umduğunu söylemişti.

Ancak Sudan merkezli fikir kuruluşu Kholood Khair of Confluence Advisory’e göre Wagner Grubu hala Sudan’da çatışan taraflardan birini seçmiş değil.

Wagner’in Afrika’da tesirli olduğu diğer bölgeler

Sık sık Wagner savaşçılarının yıllardır Orta Afrika Cumhuriyeti’nde faaliyet gösterdikleri ve ülkenin elmas madenlerini koruduklarına yönelik haberler yayımlandı. Wagner’in Afrika’da aktif olduğu diğer ülkeler ise Libya ve Mali.

BBC 2021’de yaptığı bir araştırmada, bir Wagner savaşçısının bıraktığı dijital aygıt sayesinde, Rus paralı asker şirketinin Libya’da iç savaşa müdahil olduğuna dair delil bulmuştu. BBC’ye konuşan Libya askerleri ve siviller de Wagner’in ülkedeki varlığını teyit etmişlerdi.

Mali’de ise İslamcı militanlarla mücadele eden hükümet, Wagner’den yardım istemişti. Fakat kümenin ülkede varlık gösterdiği hiçbir zaman resmen doğrulanmadı.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Rus paralı askerleri, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Mali’de insan haklarını ihlal etmekle suçluyor. Wagner’e yöneltilen suçlamalar arasında işkence ve cinayet de var.