Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov’un Türkiye ziyaretinin gündeminde hangi hususlar var?

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un 8 Haziran’da Ankara’da gerçekleştireceği görüşmeler, hem Ukrayna hem de Suriye’deki gelişmeler açısından ağır bir gündeme sahne olacak. Lavrov ve Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun ele alacağı bahislerin başında Ukrayna’dan dünyaya tahıl ihracatının gerçekleştirilmesi ile Türkiye’nin kuzey Suriye’ye yapacağını açıkladığı yeni askeri operasyon geliyor. Rus tarafının Lavrov ve Çavuşoğlu’nun bölgesel bahislerde “saat ayarı” yapacakları şeklinde tanımladığı görüşmeler, Batı ülkelerince de dikkatle takip ediliyor.

Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov’un Ankara ziyareti çok önemli bir vakitte gerçekleşiyor. 6-7 Haziran günlerinde Sırbistan’a yapacağı ziyareti Bulgaristan, Kuzey Makedonya ve Karadağ’ın hava alanlarını kapatması nedeniyle iptal eden Lavrov, bu gelişmeden yalnızca bir gün sonra NATO ülkesi Türkiye’ye geliyor.

Lavrov, Türkiye’ye son ziyaretini 9-10 Mart günlerinde Türkiye’nin teşebbüsüyle Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmitro Kuleba ile savaşı sona erdirmesi planlanan bir muahedeyi görüşmek için Antalya’ya gerçekleştirmişti.

Bugün başlayacak ziyaret ise 100 günü aşan savaşı sona erdirecek bir ateşkes olasılığından çok uzaklaşıldığı bir devirde yapılıyor.

Rusya’dan ziyarete ilişkin yapılan açıklamada, iki bakanın “Ukrayna, Kafkaslar, Ortadoğu, Kuzey Afrika, Orta Asya, Karadeniz’deki durumlara ilişkin ‘saat ayarı’ yapacakları” sözüne yer verilmesi dikkat çekti. benzer açıklamada, 2022’nin Türkiye-Rusya ikili ilişkileri açısından kıymetine vurgu yapıldı ve bakanların münasebetlerin tüm boyutlarını ele alacakları belirtildi.

Küresel besin krizine tahlil teklifleri de masada

Lavrov-Çavuşoğlu görüşmesinde öne çıkan en çok önemli hususlardan biri, global besin krizini önleyecek kapsamlı bir planın ortaya konması. Dünyanın en çok önemli tahıl üreticilerinden olan Ukrayna, savaşın başladığı 24 Şubat’tan bu yana dünya marketlerine gerekli satışı yapamıyor. Odessa limanında bekleyen yaklaşık 84 gemide ve silolarda 22 milyon tondan fazla tahıl eseri bulunduğu tahmin ediliyor.

Bu gemilerin denize açılabilmeleri için ise Odessa Limanı’nı Rus savaş gemilerine kapatan mayınların temizlenmesi ve Karadeniz üzerinden açılacak inançlı bir koridorla dünya pazarına ulaştırılması gerekiyor. Bu zorlu sürecin gerçekleşmesi ve Rusya ile Ukrayna’nın öne sürdüğü şartların karşılanması için Türkiye ve Birleşmiş Milletler (BM) de işin içinde.

Rus basınında çıkan lakin teyit edilmeyen haberler, limanın mayınlardan temizlenmesinde Türk Silahlı Kuvvetleri’nin devreye gireceğini; gemilerin Karadeniz’de seyir güvenliğinin ise Rusya tarafından sağlanacağını iddia ediyor.

Türk yetkililer de savaşan taraflarla uzlaşmanın sağlanması durumunda tahıl ihracatının denetim ve koordine edilmesi için İstanbul’da bir temas noktasının oluşturulmasının gündemde olduğunu belirtiyor.

Müzakerelerin askeri boyutu da olduğu için Lavrov’un heyetinde Rus Genelkurmay Başkanlığı’ndan yetkililerin olması bekleniyor. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin 7 Haziran’da açıkladığı; Rus savaş gemilerinin Ukrayna kıyılarından 100 kilometre uzağa çekildikleri açıklaması da Ankara görüşmeleri öncesi çok önemli bir gelişme olarak bedellendiriliyor.

Türkiye, besin krizii çok önemli bir global sorunun tahliline vereceği katkıyla, Ukrayna savaşının başladığı 24 Şubat’tan bu yana oynadığı pozitif rolü daha da somutlaştırma maksadında. Bu katkının bilhassa Ukrayna-Rusya arasında barış görüşmelerinin çıkmaza girdiği bir periyotta olması ve Haziran ayı içinde gerçekleşecek NATO gibi çok önemli tepelerin öncesine denk gelmesi Ankara açısından çok önemli bir kazanım olarak görülüyor.

• Rusya ve Ukrayna dışişleri bakanları, Antalya’daki görüşmeleri sonrası ne dedi?
• Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov: 3. Dünya Savaşı gerçek bir risk
• Lavrov: Uçağıma hava alanının açılmamasının arkasında Brüksel’deki kukla oynatıcıları var

Ankara: İlerleme sağlandı

Lavrov’un ziyaretinden önce basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, Türkiye-Rusya-Ukrayna ve BM arasında yapılan görüşmelerde ilerleme sağlandığını; Ankara’nın taraflar arasındaki uyumu sağlamaya sürdüğünü kaydetti.

Akar, “Nasıl yapılacak, mayınlar nasıl temizlenecek, kim yapacak, koridor nasıl oluşturulacak, kim re ama edecek benzeri teknik planlamalara yönelik hususlar üzerindeki çalışmalar devam ediyor. Şu anda Türkiye olarak biz koordine ediyoruz” tabirlerini kullandı.

Bakan Akar, her iki tarafta da tahlile ulaşma konusunda irade olduğunu; bunun da sonuca gitme beklentisini artırdığını kaydetti.

ABD temkinli yaklaşıyor

Lavrov’un ziyareti başta ABD olmak üzere Batı bloku tarafından da, Ukrayna savaşına muhtemel tesirini görmek maksadıyla yakından izlenecek. Besin krizinin çözülmesi ve Karadeniz’de gemilerin geçiş güvenliği konusunda Türkiye ve BM ile yakın temasta olduğunu açıklayan Washington, Lavrov ziyaretine ilişkin olarak Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ned Price aracılığıyla şu açıklamayı yaptı:

“(Bu ziyaretten) çok önemli bir ilerleme beklemeli miyiz bilmiyorum. Tabii ki yakından izleyeceğiz. Ziyaretin akabinde Türk müttefiklerimizle konuşacağız. Global marketlere Ukrayna’nın besin ve gübre ihracatını artıracak şekilde, Ukrayna ile yakın ve titiz bir şekilde koordine edilen her türlü diplomatik çabayı destekliyoruz. Ukrayna hakkında hiçbir şey Ukraynasız olmamalı.”

Rusya, Türkiye’nin mümkün Suriye operasyonuna nasıl yaklaşıyor?

Lavrov’un Ankara ziyaretinin diğer çok önemli başlığı ise Ankara ve Moskova’nın 2015’ten bu yana zaman zaman işbirliği zaman zaman da rekabet ve çatışma içinde oldukları Suriye olacak. Suriye başlığı, bu ziyarette iki temel bahis üzerinden gündeme gelecek.

Birincisi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın sıkça tekrarladığı şekilde Suriye’nin kuzeyine yeni bir askeri operasyon yapma mümkünlüğü. Rusya, ABD ve diğer Batılı ülkelerle birlikte, Türkiye’nin 2019’da yaptığı Barış Pınarı Operasyonu’nu karşı çıkmış ve ateşkes karşılığında bir mutabakat muhtırası imzalamıştı. Muhtıra, Rusya’nın askeri denetiminde olan bölgelerdeki YPG varlığının Türk hududundan 30 kilometre uzağa çekilmesini ve bu bölgelerden Türkiye’ye dönük taarruzlara son verilmesini içeriyordu.

Moskova’dan ise şimdiye kadar yapılan açıklamalar Ankara’da çelişkiyle karşılandı. Bu Husus İle ilgili ilk açıklamayı yapan Lavrov, “Türkiye’nin terörle ilgili hassasiyeti doğrultusunda gereğini yapacağı” mesajını verirken, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zakharova 3 Haziran’daki açıklamasında Rusya’nın yeni bir askeri operasyona karşı olduğunu vurguladı. Bu nedenle, Lavrov’un görüşmelerde vereceği mesaj ve basın toplantısında yapacağı açıklamalar ehemmiyet kazanıyor.

Türkiye’nin operasyon maksatları arasında yer alan Tel Rıfat bölgesinde Rus askeri varlığı bulunuyor. Ankara’ya göre Rusya’nın temel amaçladığı aynı 2019’da olduğu benzeri YPG’nin çekildiği yerlere Suriye ordusunun girip denetimi ele alması. Lakin Rusya’nın Türkiye ile NATO arasında devam eden İsveç-Finlandiya tansiyonunu derinleştirmek maksadıyla muhtemel bir Türk operasyonuna yeşil ışık yakabileceği de Ankara’da yapılan değerlendirmeler arasında.

İdlib’e insani yardımlar krize girebilir

Suriye bağlamında gündeme gelme ihtimali olan diğer bir husus da BM’nin Cilvegözü sınır kapısından Suriye’ye yaptığı insani yardımları mümkün kılan Güvenlik Kurulu kararının uzatılmasını, Suriye’nin veto etme mümkünlüğü. Geçen sene uzun müzakereler sonunda bir seneliğine uzatılan ve 10 Temmuz 2022’de sona erecek olan kararın bir sefer daha Rusya’nın vetosuna takılabileceği kaydediliyor. Rusya’nın Ukrayna’ya saldırması sonrasında uygulanan yaptırımlara karşı Suriye’ye insani yardım konusunu bir pazarlık ögesi olarak kullanabileceği düşünülüyor.

İnsani yardımların Suriye’ye geçmemesi durumunda İdlib başta olmak üzere Suriye’nin batısında yardıma muhtaç milyonlarca Suriyelinin büyük soruna düşeceği; hatta bu durumun Türkiye’ye dönük yeni bir mülteci akınına yol açabileceği bedellendiriliyor.

Türkiye, Rusya ile olan diyaloğu kapsamında bu sorunun aşılmasına uğraşıyor. Lavrov ziyaretinde de bu hususun masada olması bekleniyor.

• Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Suriye’ye yeni operasyon sinyali
• Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Suriye açıklaması: Yeni bir safhaya geçiyoruz
• SDG: Türkiye askeri harekâta başlarsa Suriye ordusuyla işbirliği yapacak ve cevap vereceğiz